Ex hoc ipso, detexi etiam ratio aliqua potest eorum, quae experientia declarantur, quod maligna venenorum, aut deleteriorum vomitione etiam, aut alui deiectione, hausta maxime aut deglutita extrudantur: quod ex imo corporis, ad ambitum expulsa, aut in humores praeter naturam, vt gangraenas, phagedaenas, carbunculos, &c. erumpant, aut διαφόρησι, discussione ac resolutione & sudore consumuntur: quod affrictu aut illitu, à principibus partibus ad ignobiles alias: ab internis ad exteriorem corporis ambitum reuelluntur.
바로 여기서 경험이 보여 주는 일들의 어떤 원리도 밝혀낼 수 있다. 독이나 파괴적인 물질의 악한 성분, 특히 마시거나 삼킨 성분은 구토나 대변의 배출로도 밀려 나온다. 몸 깊은 곳에서 표면으로 몰려 나온 것들은 괴저·파게다이나·카르분쿨루스 등 자연에 어긋나는 체액 상태로 터져 나오거나, 흩어지고 풀어지며 땀으로 소모된다. 또 문지르거나 바르는 작용으로 주요 부위에서 다른 덜 중요한 부위로, 내부에서 몸의 바깥 둘레로 이끌려 나온다.
Haec etsi cum aliqua veri specie dicuntur, tamen si res propius examinetur, haeret adhuc vbique. Longe frequentius enim maligna veneno aut deleterio, comesta vel pota vomitione, per ἐμετικὰ, vomitum cientia, educuntur, non à proprietate trahentia, sed irritantia vomitum, & pinguedine stomachum illinentia, ne figi & radices agere malignitas possit, hebetantia vim veneni, vt hydrelaeo tepente, aut butyro, aut adipe anserino ex aqua calente, aut maluae, sem. lini, foenugraeci, vrticae decocto. Quod autem inhaesit partibus, humoribus, halitibus, flatibus, aut spiritibus, (Non enim omnis malignitatis ad omnium eadem est analogia: Sed alia ad partes ipsas, nec omnis tamen ad easdem: alia ad humores, nec omnis ad eosdem, calidos & frigidos, crassos & tenues, crudos & adustos: alia ad spiritus, nec omnis rursus ad eosdem vitales vel animales, analogiam & antipathiam habet, ex naturarum cognatione, aut dissimilitudine) Illud ergo, quod inhaesit, talibus fere antidotis extirpatur, quae vel à proprietate immutant, vel tenuitate substantiae suae, calorisque efficacia simul attenuant, diuellunt, digerunt, ac dissipant in halitus ac vapores, qui in sudorem vertuntur, quae euacuationis alia ratio est, differens penitus ab illa, quae fit in catharcticis, ratione cuiusdam similitudinis.
이런 설명에는 어느 정도 진실의 모습이 있지만, 사태를 더 자세히 조사하면 여전히 곳곳에서 막힌다. 먹거나 마신 독 또는 파괴적인 물질의 악성은 훨씬 더 흔하게 구토를 일으키는 것으로 토해 내게 한다. 이것들은 고유한 특성으로 끌어당기는 것이 아니라 구토를 자극하고, 기름기로 위의 입구를 덮어 악성이 달라붙어 뿌리내리지 못하게 하며 독의 힘을 무디게 한다. 미지근한 물과 기름의 혼합물, 버터, 뜨거운 물에 넣은 거위 기름, 또는 아욱·아마씨·호로파·쐐기풀의 달임물이 그런 예이다. 반면 부위·체액·기운·바람·정기에 달라붙은 것이 있다. 모든 악성이 이 모든 것과 같은 비례 관계를 갖는 것은 아니다. 어떤 악성은 부위 자체와 관계를 맺지만 모두 같은 부위와 관계를 맺지는 않는다. 다른 악성은 뜨겁거나 차갑고, 걸쭉하거나 묽고, 미숙하거나 타버린 체액들과 관계를 맺지만 역시 모두 같은 체액과 그러하지는 않는다. 또 다른 악성은 정기와 관계를 맺지만, 생명 정기든 동물 정기든 모두 같은 정기와 관계를 맺는 것은 아니다. 본성들의 친연성이나 차이에 따라 비례 관계와 안티파테이아가 생긴다. 이렇게 달라붙은 악성은 대개 고유한 특성으로 변화시키거나, 실체의 미세함과 열의 효력으로 함께 묽게 하고 떼어 내고 풀고 흩어 기운과 증기로 만드는 해독제로 뿌리 뽑힌다. 그 기운과 증기는 땀으로 바뀐다. 이것은 어떤 유사성에 따라 배출제가 작용할 때와는 전혀 다른 배출 방식이다.
Res docet, vim veneni retundi ac frangi, immo destrui citius & facilius non posse, vbi penitus insedit, quam subiecto, vel eiecto, vel perempto, quod non vno fit, nec fieri potest modo, cum subiecta sint diuersissima. Haec vero eductionis ratio, à catharcticorum purgatione, siue trahendi modo, longe alia est. Si enim eadem esset sequeretur, quod vbicumque sit pharmacum in corpore, eo trahere malignitatem possit, siue in imo corporis, siue in venarum contextu, siue in parte aliqua, siue in corporis ambitu externo. Et quocumque tendat pharmacum, quod eodem allicere, siue secum abducere malignitatem possit. Sicut vbicumque magnes est, ferrum attrahere, per analogum viribus interuallum, potest.
사실은 독의 힘이 깊이 자리 잡은 그곳에서, 그 바탕을 내쫓거나 없애는 것보다 더 빠르고 쉽게 무뎌지고 꺾이며 나아가 파괴될 수는 없음을 보여 준다. 그 바탕들은 아주 다양하므로, 이를 내쫓거나 없애는 일은 한 가지 방식으로 이루어지지도 않고 그렇게 될 수도 없다. 이런 끌어내기의 원리는 배출제의 정화, 곧 끌어당기는 방식과는 크게 다르다. 만일 같다면, 약물이 몸 안 어디에 있든 그곳으로 악성을 끌어당길 수 있어야 한다. 몸 깊은 곳이든, 정맥망 속이든, 어떤 부위든, 몸의 바깥 둘레든 그래야 한다. 또 약물이 어느 쪽으로 가든 악성을 같은 곳으로 유인하거나 함께 끌고 갈 수 있어야 한다. 마치 자석은 어디에 있든 자기 힘에 비례하는 거리 안에서 쇠를 끌어당길 수 있는 것처럼 말이다.
Si vero toti substantiae immutatio etiam tribuatur, rursus vt pharmacum constituatur medium, inter extrema duo contraria, necesse est, inter corpus humanum, & malignitatem, tali proportione, vt & simile sit vtrique, & vtrique contrarium, similius tamen naturae, quam aduersae malignitati. Inde enim, geminata virtute, vim aduersam imbecilliorem facilius oppugnat. Quatenus tamen simile est malignitati, eatenus & aduersum est, ac noxium naturae. Huius generis sunt in Poeonia & smaragdo vires, aduersus Epilepsiam, & innumera alia. Ex his omnibus patet, quam sit obscura ratio proprietatis occultae, & totius substantiae, & quam explicatu sit hoc difficile, quo modo, & qua vi agant catharctica: quomodo Alexiteria & Alexipharmaca.
그러나 변화시키는 작용까지 실체 전체에 돌린다면, 다시 약물을 사람 몸과 악성이라는 서로 반대되는 양극 사이의 중간에 놓아야 한다. 양쪽과 비슷하면서 양쪽에 반대되되, 적대적인 악성보다는 본성에 더 비슷하도록 비례를 정해야 한다. 그러면 이중의 힘으로 더 약한 적대적 힘을 더 쉽게 공격하기 때문이다. 그래도 악성과 비슷한 만큼은 본성에 반대되고 해롭다. 파이오니아와 에메랄드에 있는 간질에 대항하는 힘과 그 밖의 무수한 것들이 이 종류에 속한다. 이 모든 것에서 숨은 특성과 실체 전체의 원리가 얼마나 불분명한지, 배출제들이 어떤 방식과 힘으로 작용하는지, 알렉시테리아와 알렉시파르마카가 어떻게 작용하는지를 설명하기가 얼마나 어려운지 드러난다.
Vnde & ἀναιτιολόγητα, eiusmodi, vt ipsorum ratio iniri nequeat, Dioscorides esse dixit talia: non proprie tamen, quia etsi vis effectrix, quoad causam, nec in temperamento, nec in modo substantiae, per materiam adaptatam temperamento ac formae reperitur, vere tamen substantiae insita est, vt φυσικὴ, siue ἕξις, siue δύναμις: naturalis siue habitus, siue facultas. Estque; ordinata in creatione, ac perpetua, & rei cuique;, cui inest, propria. In rerum autem substantiis, illa, quae ordinata ac perpetua sunt, ἀναιτιολόγητα, causarum & rationis expertia, non sunt, etsi ἀνεξερεύνητα καὶ ἄρρητα, imperscrutabilia & infanda, sunt.
그래서 디오스코리데스는 그런 것들을 원리를 알아낼 수 없는 것들, 곧 아나이티올로게타라고 말했다. 그러나 엄밀한 의미에서는 그렇지 않다. 작용을 일으키는 힘의 원인이 배합에서나, 배합과 형상에 맞추어진 질료를 통한 실체의 양태에서 발견되지 않더라도, 그 힘은 자연적인 상태 또는 능력으로 실체 안에 실제로 심겨 있기 때문이다. 그것은 창조 때 질서 지어졌고 지속적이며, 그것이 들어 있는 각각의 사물에 고유하다. 사물의 실체에서 질서 지어지고 지속적인 것들은, 비록 탐구해 낼 수 없고 말로 표현할 수 없는 것들이라 해도, 원인과 원리가 없는 것은 아니다.
Nec illa, quae putredine generante, ex analoga materia, in mixti dissolutione gignuntur mixta, inanimata, vel animata, illis malignitate similia, aut virtute contraria, temere nascuntur aut fiunt, sed suas habet, vt dixi, vt putredo metas, in qua mixtio noua dirigitur, ad formam ac speciem proportioni mixtionis, & calori symmetro conuenientem, ex ordinatione creatoris, quibuscumque mediis ille vtatur, seu stellarum, seu aliis. Vt sit enim calor viuificus à lumine stellarum, formatio tamen rei cuiusque;, & substantiae procreatio, opus est Dei Architecti solius, qui solus rerum formas finxit, condidit ac distinxit. Tantum de primo genere morborum.
또 부패가 생성 작용을 하여, 혼합체가 풀어질 때 알맞은 질료에서 생겨나는 무생물 또는 생물의 혼합체들, 곧 앞의 것들과 악성이 비슷하거나 힘이 반대되는 것들도 우연히 생기거나 만들어지는 것은 아니다. 앞서 말했듯 부패에도 자기 한계가 있다. 그 안에서 새로운 혼합은 혼합의 비례와 적절한 열에 맞는 형상과 종을 향해 이끌린다. 창조자가 별들이든 다른 것들이든 어떤 수단을 쓰시건, 그분의 질서에 따라 그러하다. 생명을 주는 열이 별들의 빛에서 온다 하더라도, 각 사물의 형성과 실체의 생성은 오직 설계자이신 신의 일이다. 그분만이 사물의 형상들을 빚고 세우고 구별하셨다. 첫째 종류의 병에 관해서는 이만큼 말하겠다.