원문

Non causæ sed effectus sunt signa Physiognomica pleraque, quæ ex moribus, affectibus, motu, figuris, coloribus, & similibus sumuntur, qualia multa Galenus enumerat in parua Arte, quibus temperamenta partium & totius corporis agnoscere docet; & qualia tradunt Aristoteles, Polemon & Adamantius in Physiognomonicis. Nec causæ, nec effectus, sed quiddam cum causis & effectis coniunctum, sunt illa signa, quæ in solis Lunæque lumine obseruantur, & his similia: Qualia sunt, Si Luna triduo ante vel post nouilunia, aut plenilunia, aut medium tempus, quo soli quadratur, tenui puraque luce nituerit, nihilque circumdederit eam, serenitatem spondebit. Si tenui rubuerit luce, & tremere visa fuerit, ventos denunciabit, ex ea orituros parte, in quam ipsa ab Ecliptica declinat: Sin nigra, pallida, spissaque apparuerit, hyemes & imbres minabitur. Etsi vero sunt signa atque effectus in natura, quorum causæ ostendi nequeunt, paucorum enim effectuum veras & primas causas, aut proximas & effectui pares viribus peruidemus: tamen ea nec fortuita, vel commenticia esse, nec subito nasci, neque à Diabolis obiici, sed ab ipsis rerum occultis naturis (quæ quales sint nunc in hac imbecillitate, ne diuinare quidem possumus) cieri, ex perpetuæ experientiæ testimoniis, iudicio & ratione adhibita, sani omnes æstimare facile, & à commenticiis aut superstitione sola, sine aliqua ratione in naturam introductis, quæ ἀναιτιολόγητα vocantur, diiudicare possunt. Cometas, quotiescunque exardescunt, mutationes aliquas, clades, aut calamitates portendere, certum est omnium temporum annotatis & documentis: causa tamen significati in conspectu non est, neque à quoquam adhuc satis explorata est. Quanquam enim aliquam docti proferunt ex magnitudine inflammationis, incendente corpora hominum, & biliosi humoris feruorem acuente, atque augente copiam, qui deinceps ciet feruidos ac rapidos motus, & incitat homines ad iras, contentiones, prælia & cædes: tamen tantis effectis, tamque certis ac destinatis perficiendis, quales aut portenduntur inde præsagiis, aut sequuntur, neutiquam sufficere viribus autores ipsi confitentur. At garritum auium, volatumue dextrum vel sinistrum, aut exta hoc illoue loco, aut hac vel illa forma in dissectis pecudibus reperta, σημαντικὰ esse, prospera aut aduersa denotare, omni prorsus ratione caret: etsi Diabolus, vt opinionem de talibus obseruationibus confirmaret, concepta omina, aut collectas inde significationes, euentu quandoque comprobauit. Sed de his inferius dicemus: & agnoscere superstitiosa, eaque separare & secernere à physicis, non est difficile. Est igitur quædam Physica diuinatio, quæ ex causis ratiocinatur de effectibus, seu quæ ex causis vniuersali experientia certo cognitis ac confirmatis, extruit prædictiones de secuturis effectis, quibus respondent euentus, nisi impediantur diuinitus, vel aliis causis fortioribus ac potentioribus, & ea cum luce naturæ aperta, tum ordine diuino in natura concessa est homini, ac pertinet ad hoc dictum: Omnis creatura Dei bona est. Quæ vero sint eius differentiæ, quantum sit in quibusque certitudinis, & quousque progrediantur, & quibus insistant atque innitantur principiis, quantumque sit prædictionibus physicis tribuendum, quo loco collocandæ sint, quo ordine & modo vsurpandæ, deinceps constituemus. [Marginal: Physiognomica signa. Lunæ varii colores quid significent. Diuinatio physica non tollitur propter nostram caliginem. Diuinatio physica concessa.]

번역

관상의 징표들 대부분은 원인이 아니라 결과다. 이것들은 성향과 감정과 움직임과 형체와 빛깔 등에서 취한다. 갈레노스가 『소의술』에서 많이 열거하며, 몸의 각 부분과 몸 전체의 기질을 알아보도록 가르치는 징표들이 그 예다. 아리스토텔레스와 폴레몬과 아다만티오스가 관상학 저술들에서 전하는 것들도 그러하다. 한편 해와 달의 빛에서 관찰되는 징표들과 그와 비슷한 것들은 원인도 결과도 아니라, 원인 및 결과와 결부된 어떤 것이다. 예를 들면 이렇다. 신월이나 보름 전후 사흘, 또는 달이 해와 사각을 이루는 중간 시기에, 달이 가늘고 맑은 빛으로 빛나며 둘레에 아무것도 없다면 맑은 날씨를 약속한다. 가느다란 빛이 붉고 떨리는 듯 보이면, 달이 황도에서 벗어나 기우는 그 방향에서 바람이 일어날 것을 예고한다. 반대로 검거나 창백하거나 짙게 보이면, 폭풍과 비가 닥칠 것을 알린다.

자연에는 원인을 제시할 수 없는 징표와 결과도 있다. 우리가 참된 최초 원인이나 가까운 원인, 그리고 결과를 낳기에 맞먹는 힘을 지닌 원인을 꿰뚫어 보는 결과들은 매우 적기 때문이다. 그러나 온전한 정신을 가진 사람이라면 누구나, 판단과 이성을 사용하여 끊임없는 경험의 증거에서 다음을 쉽게 헤아릴 수 있다. 그런 징표와 결과는 우연이거나 꾸며 낸 것이 아니며, 갑자기 생기거나 악령이 눈앞에 내던지는 것도 아니다. 사물들 자체의 숨은 본성에서 일어난다. 지금의 나약함으로는 그 본성이 어떤 것인지 추측조차 할 수 없지만 그렇다. 또한 사람들은 이것들을, 지어냈거나 아무런 근거 없이 오직 미신으로 자연 안에 끌어들인 것들, 곧 ‘아나이티올로게타’라고 부르는 것들과 구별할 수 있다.

혜성이 타오를 때마다 어떤 변화나 패배나 재난을 예고한다는 것은 모든 시대의 기록과 증거로 확실하다. 그러나 그것이 무엇인가를 가리키는 원인은 눈에 드러나 있지 않으며, 아직 누구도 충분히 탐구하지 못하였다. 학자들이 불붙는 규모의 크기에서 어떤 원인을 제시하기는 한다. 그것이 사람의 몸을 달구고, 담즙성 체액의 열기를 날카롭게 하며 양을 늘린다는 것이다. 그러면 그 체액이 뜨겁고 격렬한 움직임을 일으켜 사람을 분노와 다툼과 전투와 살해로 몰아간다는 것이다. 그러나 그 주장자들 자신도 인정한다. 이런 설명의 힘만으로는 그 징조가 예고하거나 그 뒤에 생겨나는, 그토록 크고 확실하며 특정한 결과들을 이루기에 전혀 충분하지 않다고 말이다.

반면 새의 울음소리, 오른쪽이나 왼쪽으로 날아가는 모습, 또는 해부한 가축에서 어떤 위치나 형태로 발견되는 내장이 ‘세만티카’, 곧 의미 있는 징표로서 길한 일이나 불길한 일을 나타낸다고 하는 데는 아무런 합당한 근거가 없다. 비록 마귀가 그런 관찰에 대한 믿음을 굳히려고, 거기서 세운 징조나 거기서 끌어낸 의미를 때때로 실제 결과로 입증한 적은 있지만 그렇다. 이 점들은 아래에서 말하겠다. 미신적인 것들을 알아보고 그것들을 자연적인 것들에서 떼어 구별하기는 어렵지 않다.

그러므로 원인에서 결과를 추론하는 자연적 점복이 있다. 다시 말해 보편적 경험으로 확실히 알려지고 입증된 원인에서, 앞으로 뒤따를 결과를 예측하는 것이다. 하나님께서 가로막으시거나 더 강하고 더 큰 힘을 지닌 다른 원인들이 방해하지 않는 한, 실제 사건들은 그 예측에 부합한다. 이런 점복은 자연의 빛으로 드러나며, 자연 안의 신적 질서에 따라 인간에게 허용되어 있다. “하나님의 모든 피조물은 선하다”라는 말에 속하는 것이다. 그 세부 종류들이 무엇인지, 각각에 얼마나 확실성이 있으며 어디까지 나아갈 수 있는지, 어떤 원리들 위에 서고 의지하는지, 자연적 예측에 어느 정도의 권위를 주어야 하는지, 어떤 위치에 두고 어떤 순서와 방식으로 사용해야 하는지는 뒤에서 정하겠다.