대조 원고

전사 관례: 긴 s는 s로 표시하고, 행말 분철은 합친다. 인쇄 철자·약자·구두점은 가능한 한 보존한다. 반복되는 쪽머리·장서명·면수·캐치워드는 별도 원전 목록에 기록하며 산문으로 중복 번역하지 않는다.

R2_095_paragraph1

원문

Romani natura dominationis cupidi atque eminentiæ, & ante Apostolorum tempora, & post illa, religiones suas Imperio politico conformarunt.

번역

로마인들은 본래 지배와 우월한 지위를 탐하여, 사도 시대 이전에도 이후에도 자기들의 종교를 정치적 통치권에 맞추어 만들었다.

R2_095_paragraph2

원문

Et quidem, qualis fuerit διάταξις ἱερατικὴ, constitutio sacerdotum, ante Christum in vrbe Roma, notum est ex historiis. Huic sublatæ cum Christiana successisset religio, Episcopi incitati ruentium in Asia atque Aphrica Ecclesiarum interitu, & fiducia elati potentiæ acquisitæ, speque huius confirmandæ & amplificandæ, de transferendo ad sese dominio in omnes orbis Christiani Ecclesias, & hoc in vsus suos conuertendo, exemplo prioris formæ, cogitare, idque, vt consequerentur, conari omnia & experiri cœperunt. Adeptum tandem dominium, & cum hoc raptam potestatem imperandi reliquis, & quæuis pro arbitrio statuendi faciendique, non tantum in vsu rituum externorum, sed & dogmatibus, eò contulerunt, vt ministerium Euangelij in Monarchiam politicam distinctam ab Imperatoris potentia commutarent, & sapienter ac pie constitutum, distributumque, conuenienter, & ad conseruationem puritatis doctrinæ, ac gubernationem disciplinæ seuerioris directum, pulcerrimum ordinem primitiuæ Ecclesiæ, huic suæ Monarchiæ stabiliendæ tuendæque, accommodarent.

번역

그리스도 이전 로마 시의 ‘사제 조직(διάταξις ἱερατική)’, 곧 사제들의 제도가 어떤 것이었는지는 역사 기록으로 알려져 있다. 그것이 폐지되고 그리스도교가 그 자리를 이었을 때, 주교들은 아시아와 아프리카에서 무너져 가는 교회들의 멸망에 자극을 받았다. 또 얻어 낸 권력에 대한 자신감과 그것을 굳히고 넓히려는 희망에 들떠, 이전 제도의 본을 따라 그리스도교 세계의 모든 교회를 다스리는 지배권을 자신들에게 옮겨 자기 목적에 쓰려고 생각하기 시작했다. 이를 이루기 위해 온갖 일을 시도하고 시험하였다. 마침내 얻은 지배권과, 그와 함께 빼앗아 차지한 권한을 이용하여 다른 이들에게 명령하고, 외적 의례의 시행뿐 아니라 교리에 대해서도 제멋대로 무엇이든 정하고 행하였다. 그리하여 복음의 봉사 직무를 황제의 권력과 구별되는 정치적 군주정으로 바꾸고, 초대 교회의 지극히 아름다운 질서를 자기들의 군주정을 굳히고 지키는 데 맞추었다. 그 질서는 본래 지혜롭고 경건하게 세워지고 적절히 배분되어, 가르침의 순수함을 보존하고 엄정한 규율을 다스리는 데 쓰이도록 되어 있었다.

R2_095_paragraph3

원문

Constituerunt ergo, quasi Monarcham orbis Christiani, Romanum Episcopum quem οἰκουμενικὸν, œcumenicum, vocarunt; frustra refragantibus & reclamantibus cæteris Episcopis, & Romanum Episcopum iniuste hanc sibi arrogare potentiam contendentibus.

번역

그리하여 그들은 로마 주교를 그리스도교 세계의 군주와 같은 자리에 세우고 ‘세계 전체의 주교(οἰκουμενικόν)’, 곧 보편 주교라고 불렀다. 다른 주교들은 반대하고 항의하면서 로마 주교가 이 권력을 부당하게 자기 것으로 삼는다고 주장했지만 소용없었다.

R2_095_paragraph4

원문

Subiecerunt autem huic Ecclesias aliarum gentium orbis Christiani, distributas velut in ἐπαρχίας seu prouincias, & religione iurisiurandi eidem obligarunt ad fidem & obedientiam.

번역

그들은 그리스도교 세계의 다른 민족들의 교회를 마치 ‘관할 구역들(ἐπαρχίας)’, 곧 속주들로 나누듯 분할하여 그에게 예속시켰고, 맹세의 종교적 구속력으로 그에게 충성과 복종을 바치도록 묶었다.

R2_095_paragraph5

원문

Proximi fuerunt Pontifici vocati Patriarchæ, qui, vt hodie apud Turcos Bellerbij absentis Pontificis vices, extra Europam in reliquis orbis terrarum partibus, Asia atque Europa, gesserunt.

번역

교황 다음 자리는 총대주교라고 불린 이들이 차지하였다. 오늘날 튀르크인들의 베일레르베이들처럼, 그들은 유럽 밖의 다른 세계 지역, 곧 아시아와 유럽에서 자리에 없는 교황을 대신하였다.

R2_095_paragraph6

원문

Aphricanus Alexandriæ Libycas Ecclesias & Ægyptias procurauit, vocatus οἰκουμενικὸς κριτὴς generalis iudex: Antiochenus Asiaticas: Byzantinus Ionicas, & reliquas Asiæ littoralis. Hierosolymitanus Phœnicias & Palæstineas; eodem modo, quo Europæas is, qui se supremum Pontificem constituerat.

번역

알렉산드리아에 있던 아프리카의 총대주교는 리비아와 이집트의 교회를 돌보며 ‘보편적 재판관(οἰκουμενικὸς κριτής)’, 곧 전체의 재판관이라고 불렸다. 안티오키아의 총대주교는 아시아의 교회들을, 비잔티움의 총대주교는 이오니아와 나머지 아시아 해안의 교회들을, 예루살렘의 총대주교는 페니키아와 팔레스타인의 교회들을 맡았다. 자신을 최고 교황으로 세운 자가 유럽의 교회들을 맡은 것과 같은 방식이었다.

R2_095_paragraph7

원문

In harum partium prouincias collocarunt μητροπολίτας quos Archiepiscopos vocant, vt Romani olim Proconsules, aut prouinciarum Duces; Persæ, Satrapas; Turci hodie Bassas. Quorum si plures requireret prouinciæ amplitudo, vnum eorum ἔξαρχον principem, esse & Primatem: alium quempiam Legati munere fungi voluerunt, qui ceu Quæstor adesset Proconsuli in prouincia.

번역

이 지역들의 관할 구역들에는 ‘수도대주교들(μητροπολίτας)’을 두었는데, 이들을 대주교라고 부른다. 옛 로마인들의 속주 총독 또는 지방 장관, 페르시아인들의 사트라프, 오늘날 튀르크인들의 파샤에 해당한다. 관할 구역이 넓어서 여러 사람이 필요할 경우에는 그중 하나를 ‘우두머리(ἔξαρχον)’, 곧 수장이자 수석대주교로 삼았다. 또 다른 누군가는 사절의 직무를 수행하여, 속주에서 재무관이 총독을 보좌하듯 그를 보좌하게 하였다.

R2_095_paragraph8

원문

Metropolitis suberant Episcopi, vt hodie, in regno Turcico, Bassis parent Sansachi. Horum διοίκησις, administratio, ad certas prouinciarum regiones adstricta, & definita particularium tractuum limitibus, comprehendebat impositos his χωρεπισκόπους, inspectores regionum, vel vicarios episcopos, Presbyteros, Diaconos, Hypodiaconos, ἀναγνώστας, ψάλτας, ἐξορκιστάς, θυρωρούς, ὑπηρέτας, lectores, cantores, adiuratores, ianitores, ministros & totam reliquam ἱερατικὴν τάξιν, sacerdotum ordinem, constitutam ad hoc; vt administraret τὰς παροικίας vicinas Ecclesias.

번역

수도대주교들 아래에는 주교들이 있었다. 오늘날 튀르크 왕국에서 산자크들이 파샤들에게 복종하는 것과 같았다. 이들의 ‘관할 행정(διοίκησις)’, 곧 관리 범위는 속주의 특정 지역에 한정되고 개별 지구의 경계로 정해져 있었다. 그 범위에는 그곳에 배치된 ‘지방 주교들(χωρεπισκόπους)’, 곧 지역 감독자 또는 대리 주교들과 사제들, 부제들, 차부제들, 그리고 ‘독서자들, 성가자들, 구마자들, 문지기들, 봉사자들(ἀναγνώστας, ψάλτας, ἐξορκιστάς, θυρωρούς, ὑπηρέτας)’, 곧 읽는 이들, 노래하는 이들, 맹세로 악령을 내쫓는 이들, 문을 지키는 이들, 시중드는 이들과, 그 밖의 모든 ‘성직 계열(ἱερατικὴν τάξιν)’, 곧 사제의 위계가 포함되었다. 이 위계는 ‘인근 교구들(τὰς παροικίας)’, 곧 이웃 교회들을 관리하도록 세워진 것이었다.