Tanta fuit auguriorum, in Romana Republica, inde vsque à primis exordiis Vrbis, fides, & respectus, obseruatioque tanta, ac veneratio, vt quæ horum interpretes, examinatis ostentis ac pensitatis, dixissent iniusta, nefasta, vitiosa, dira, illa protinus irrita fierent atque infecta, quique horum decretis & enunciatis non paruisset, reus fieret capitis.
로마 공화국에서는 도시가 처음 시작되던 때부터 점조에 대한 신뢰와 존중, 준수와 경외가 매우 컸다. 점조 해석자들이 징조를 조사하고 따져 본 뒤 어떤 일이 부당하거나 신성한 법에 어긋나거나 흠이 있거나 무섭다고 말하면, 그 일은 즉시 무효가 되고 이루어지지 않은 것으로 처리되었다. 그들의 결정과 선언에 복종하지 않은 사람은 사형에 해당하는 죄로 기소되었다.
Oportebat autem captandis auspiciis augures ipsos interesse, &, cum notare ea, atque inspicere, referreque, & declarare, tum quibus hostiis, & quibus sacris, ac supplicationibus, & ad quæ puluinaria, tetra prodigia procurarentur aut expiarentur, monere atque edicere. Nihil enim prætermittebatur publice & priuatim, quod, ad amoliendas & auerruncandas calamitates, faceret, quæ imminerent auguriis designatæ. Itaque, si quid tale accidisset, mox & piacularia apparabantur sacrificia, & supplicationes suscipiebantur, & vrbs soleniter lustrabatur.
점조를 구할 때에는 아우구르 자신들이 현장에 있어야 하였다. 그들은 그것을 기록하고 살피며 보고하고 설명하는 한편, 어떤 희생 제물과 어떤 제사와 탄원 의식으로, 어느 신의 침상 앞에서 무서운 이변을 처리하고 속죄해야 하는지 권고하고 선포해야 하였다. 점조가 임박했다고 가리킨 재앙을 제거하고 물리치는 데 도움이 되는 일이라면 공적으로든 사적으로든 빠뜨리지 않았기 때문이다. 그래서 그런 일이 생기면 곧 속죄 제사를 준비하고 탄원 의식을 행하며 엄숙하게 도시를 정화하였다.
Inter ea enim sacra, quæ consuetudine veteri, plebs Romana vsurpabat, quædam solennia & stata eodem semper modo indicebantur ac seruabantur, quorum violare ritus ac ceremonias, aut intermittere, nulli fas erat; quædam piacularia erant, quæ decreto Pontificum ad auertendos terrores, & placandas numinum offensas, expediebantur: quorum vicem quandoque feriæ publicæ, aut lectisternia, stratis tribus lectis, Ioui, Vulcano, & Mineruæ, quos iactus vibratusque fulminum gubernare opinio erat, aut ludorum celebritates compensabant, de Pontificum iudicio & sententia.
로마 평민들이 옛 관습에 따라 행하던 제사 가운데에는 정기적으로 언제나 같은 방식으로 공표하고 지키는 엄숙한 제사가 있었다. 누구도 그 의식과 절차를 어기거나 중단할 수 없었다. 또 무서운 일을 막고 신들의 노여움을 달래기 위해 폰티펙스들의 결정으로 마련하는 속죄 제사도 있었다. 때로는 폰티펙스들의 판단과 결정에 따라 공적인 축일이나 렉티스테르니움, 또는 경기 축제를 열어 그 제사를 대신하였다. 렉티스테르니움에는 침상 셋을 펴서 유피테르, 불카누스, 미네르바에게 바쳤다. 이 신들이 벼락의 투척과 휘두름을 다스린다고 생각하였다.
Ad hæc decurrebatur, si cœlestes minæ, terroresue, aut dira nunciarentur prodigia, vel si phasma aliquod terribile apparuisset, aut alioquin nouum quid & insolitum conspectum esset, vt, cum duo Soles visi essent, facesue de cœlo ardentes colluxissent, aut crinita sidera, ignitiue turbines, quos πρηστῆρας nominant, cœlo effulsissent, specie motuue, & impetu terribili atque inopinato: vel si, collisorum armorum strepitu fragoreque, cœlum personuisset, aut tubarum clangore, aut remugientium fluctuum horribili boatu: vel sanguine, lapidibusue, aut frumento pluisset, aut impetuosus imber, cum ingentibus procellis, effusus esset, fluxissetue sanguine atratus Tyberis, aut tecta publica, ædesue deorum, de cœlo tactæ essent.
하늘의 위협이나 공포, 무서운 이변이 보고되거나, 두려운 환영이 나타나거나, 그 밖에 새롭고 이례적인 것이 목격되면 이러한 의례에 의지하였다. 이를테면 태양 둘이 보이거나, 하늘에서 불붙은 횃불들이 빛나거나, 꼬리 달린 별이나 ‘프레스테레스’라고 부르는 불의 회오리가 무섭고 뜻밖의 모습과 움직임과 기세로 하늘에서 번쩍이는 경우였다. 또는 무기가 부딪치는 소음과 굉음, 나팔 소리, 울부짖는 파도의 무서운 포효로 하늘이 울리는 경우, 피나 돌이나 곡물이 비처럼 내리는 경우, 거센 폭풍과 함께 맹렬한 비가 쏟아지는 경우, 티베리스강이 피로 검게 물들어 흐르는 경우, 공공 건물이나 신전이 하늘의 벼락에 맞는 경우가 그러하였다.
Supplicationes ad hunc modum fiebant. Senatores & patricii, cum coniugibus & liberis, coronati plerunque: quandoque vero omnes tribus simul & ordines, præeunte Pontifice Maximo, nonnunquam duumuiris, sequentibus è vestigio pueris ingenuis & libertinis, ac virginibus patrimis & matrimis coronatis, aut lauream manu præferentibus, modulata voce pronunciantibus carmen, ac tota vrbe ad solennem precationem, conuersa, deorum pacem exposcebant, periculoso rerum statu, belli aut pestilentiæ tempore, circum omnia delubra, fanaque & puluinaria, quæ erant apparatæ lecticæ deorum, in quibus numina, pro maiestate iuxta aras, extabant sublimia: his fasciculi, ex Verbenis, (struppi appellati) pro puluinaribus substernebantur.
탄원 의식은 다음과 같이 행하였다. 원로원 의원들과 귀족들이 대개 화관을 쓰고 아내와 자녀를 데리고 참여하였다. 때로는 모든 트리부스와 신분 집단이 함께 참여하였다. 최고 제사장이 앞장섰고 때로는 두 명의 담당관이 앞장섰다. 자유민으로 태어난 소년들과 해방민 소년들, 아버지와 어머니가 모두 살아 있는 처녀들이 화관을 쓰거나 손에 월계수 가지를 앞세우고 바로 뒤를 따르며, 가락을 붙인 목소리로 의식문을 읊었다. 온 도시가 엄숙한 기도로 마음을 모은 가운데, 사태가 위태롭거나 전쟁 또는 역병이 닥친 때에 모든 성소와 신전과 신의 침상들을 돌며 신들과의 화평을 청하였다. 그 침상들은 신들을 위해 마련한 가마였으며, 제단 곁에 신들이 그 위엄에 맞게 높이 자리 잡고 있었다. 그 아래에는 베르베나 가지를 묶은 다발을 깔아 방석으로 삼았는데, 이를 ‘스트루피’라고 불렀다.
Vsurpabantur etiam, si quod iustum bellum exteris gentibus indictum esset, & si pro aris, focisque ac deorum templis, & solo patrio pugnandum fore, vt ea res populo Romano sociisque, ac nomine Latino bene & feliciter eueniret, atque bonis auspiciis, & diis bene iuuantibus, arma sumerentur.
외국 민족에게 정당한 전쟁을 선포하거나, 제단과 화로와 신들의 신전 및 조국의 땅을 위해 싸워야 할 때에도 이러한 의식을 행하였다. 그 일이 로마 인민과 동맹국들 및 라틴의 이름을 지닌 공동체에 좋고 행복한 결과를 가져오고, 좋은 점조와 신들의 자애로운 도움을 받으며 무기를 들게 하려는 것이었다.
Sunt & victoribus, ob res bene feliciterque gestas, deorum auxilio, tributæ supplicationes à Senatu, maximi muneris loco modo plurium dierum, modo paucorum, pro vt amplitudo meritorum, & successuum prosperitas postulabat. In his gratiæ diis agebantur publice, mulieribus eximio cultu, viris prætexta & ornamentis amplissimis, longo ordinatoque processu, deorum templa adeuntibus.
신들의 도움으로 일을 훌륭하고 성공적으로 이루어 낸 승리자들에게는, 원로원이 가장 큰 영예로서 탄원 의식을 수여하기도 하였다. 공적의 크기와 성공의 정도에 따라 때로는 여러 날, 때로는 며칠 동안 열었다. 이 의식에서는 여자들이 뛰어난 차림을 하고 남자들이 프라이텍스타와 가장 화려한 장식을 갖추어, 길고 질서 정연한 행렬로 신전들을 찾아가 신들에게 공적으로 감사를 드렸다.
Ex hac supplicationum consuetudine, translati sunt in religionem Christianam, ritus publicarum processionum. Adeo enim forma, & Imperii Romani veteris, & religionis Ethnicæ Pontificibus allubuit, vt nihil non imitari voluerint, quod, ad conformandum Ecclesiæ statum Romano Imperio, facere videretur.
이 탄원 의식의 관습에서 공적인 행렬의 의례가 그리스도교로 옮겨 들어왔다. 옛 로마 제국과 이교 종교의 형식이 교황들에게 너무도 마음에 들었기 때문이다. 그들은 교회의 체제를 로마 제국에 맞추는 데 도움이 된다고 보이는 것이라면 무엇이든 본뜨려 하였다.
Lustra alia stata erant, alia piacularia. Stata, quinto quoque anno iterabantur per Censores, qui lustrabant vrbem sue, oue & tauro; aut verre, tauro, & ariete, qui circumducebantur, vnde Solitaurilia festa nominata.
정화 의식에는 정기적인 것과 속죄를 위한 것이 있었다. 정기적인 의식은 켄소르들이 다섯 해마다 되풀이하였다. 그들은 돼지와 양과 황소, 또는 수퇘지와 황소와 숫양을 이끌고 주위를 돌아 도시를 정화하였다. 여기서 그 축제를 ‘솔리타우릴리아’라고 불렀다.
Fiebat hoc mense Februario, & Februo, qui lustrationi præerat, primo litabatur, ac sacrum fiebat: quo peracto, Censor, in magna ordinum frequentia, deos Imperii præsides solenni precatione, obtestabatur, vt rem Romanam, vrbes, templa, fines, aquas, perpetuo præstarent incolumes, ac successus largirentur prosperos, dubiisque conatibus adessent, & mala auerruncarent, votaque, in sequens lustrum, promitterent.
이 의식은 2월에 열렸으며, 먼저 정화를 주관하는 페브루우스에게 제물을 바치고 제사를 올렸다. 이를 마치면 켄소르는 여러 신분 집단이 많이 모인 가운데 제국의 수호신들에게 엄숙히 기도하였다. 로마의 나라와 도시들, 신전들, 국경과 물길을 영원히 온전하게 지켜 주고, 순조로운 결과를 넉넉히 베풀며, 성패를 알 수 없는 시도들을 도와주고, 악을 물리쳐 주기를 청하였다. 또 다음 루스트룸을 위한 서원을 약속하였다.
Ita circum vrbis pomeria, sereno cœlo, Pontifices, Flamines, & omnes augures, sacrificuli, & vates, Vestales virgines, Galli sacerdotes, Septemuiri epulonum, quindecim viri sacrorum, & Salii, sequentibus Patribus, & omni plebe Gabino ritu, cum solenni precatione, procedebant.
그리하여 맑은 하늘 아래 도시의 포메리움을 따라 폰티펙스들, 플라멘들, 모든 아우구르와 제사 담당자와 예언자, 베스타의 처녀들, 갈리 사제들, 연회를 맡는 칠인관, 성사를 맡는 십오인관, 살리이 사제들이 나아갔다. 원로들과 모든 평민이 가비이의 방식으로 뒤따르며 엄숙하게 기도하였다.
Præter hanc lustrandæ vrbis consuetudinem, alii vsurpabantur ritus, in lustratione agrorum, armorum, naualium copiarum, & classium, curiarum, & populi: & adhibebantur, ad expiationes plerunque, sulphur, aqua, ouum, ignis, verbena, & laurus.
이처럼 도시를 정화하는 관습 외에도, 들판과 무기, 해군 병력과 함대, 쿠리아들과 인민을 정화할 때에는 다른 의례들을 사용하였다. 속죄를 위한 정화에는 대개 유황, 물, 알, 불, 베르베나 가지, 월계수를 썼다.
Piaculis polluti sæpius sulphure, interdum & suffitu ex verbenis & lauro, & ablutionibus ex aqua purgabantur.
속죄가 필요한 죄로 더럽혀진 사람들은 흔히 유황으로, 때로는 베르베나와 월계수의 훈연이나 물로 씻는 의식으로 정화하였다.
Apud veteres polluti aut tæda & sulphure purgari, aut aqua ablui, aut aëre ventilari solebant.
고대인들 사이에서는 더럽혀진 사람들이 횃불과 유황으로 정화되거나, 물로 씻기거나, 공기에 흔들려 정화되곤 하였다.
Qui deos iratos sibi perpetuo futuros metuebant, ita expiabantur, vt linteati, manuque laurum tenentes, & genibus innixi proreperent, ac vocibus acclamarent, numinaque infesta sibi profiterentur: his si admota igni laurus increpuisset, placatos deos: si nihil strepitus edidisset, infestos denotari iudicatum fuit.
신들이 자신들에게 영원히 노여워할까 두려워하는 사람들은 다음과 같이 속죄하였다. 아마포를 두르고 손에 월계수를 든 채 무릎으로 기어 나가, 소리 높여 외치며 신들이 자신들에게 적대적이라고 고백하였다. 그들이 월계수를 불 가까이 댔을 때 탁탁 소리가 나면 신들이 달래졌음을, 아무 소리도 나지 않으면 여전히 적대적임을 나타낸다고 판단하였다.
Auguriorum obseruatio apud Romanos.
로마인들의 점조 준수.
Discrimina sacrorum apud Romanos.
로마인들의 제사의 구별.
Supplicationum ritus apud Romanos.
로마인들의 탄원 의식.
Processionum Papisticarum origo.
교황파 행렬의 기원.
Lustrorum differentiæ.
정화 의식들의 차이.
Lustrandæ vrbis ritus.
도시를 정화하는 의례.
Pollutorum expiatio.
더럽혀진 사람들의 속죄.