R3-045-p01 · PDF 474

Plato, memoriam fieri dicit, simulacris rerum cerebro impressis, vt sigillum ceræ imprimitur: Inquit enim in Theæteto:

플라톤은 밀랍에 인장을 찍듯 사물의 모습들이 뇌에 새겨져 기억이 이루어진다고 말한다. 『테아이테토스』에서 이렇게 말하기 때문이다.

R3-045-q01 · PDF 474

δῶρον τοίνυν αὐτὸ φῶμεν εἶναι τῆς τῶν μουσῶν μητρὸς Μνημοσύνης, καὶ εἰς τοῦτο, ὅ τι ἂν βουληθῶμεν μνημονεῦσαι, ὧν ἂν ἴδωμεν, ἢ ἀκούσωμεν, ἢ αὐτοὶ ἐννοήσωμεν, ὑπέχοντες αὐτὸ ταῖς αἰσθήσεσι καὶ ἐννοίαις, ἀποτυποῦσθαι ὥσπερ δακτυλίων σημεῖα ἐνσημαινομένους, καὶ ὃ ἂν ἐκμαγῇ μνημονεύειν τε καὶ ἐπίστασθαι, ἕως ἂν ἐνῇ τὸ εἴδωλον αὐτοῦ: ὃ δ᾽ ἂν ἐξαλειφθῇ ἢ μὴ οἷόν τε γένηται ἐκμαγῆναι, ἐπιλελῆσθαί τε καὶ μὴ ἐπίστασθαι.

“그러므로 그것을 무사들의 어머니 므네모쉬네의 선물이라고 하자. 우리가 보거나 듣거나 스스로 생각한 것 가운데 기억하고 싶은 것이 있으면, 그것을 감각과 생각 아래 받쳐 놓아 이 안에 찍는다. 마치 인장 반지의 표지를 새기는 것과 같다. 새겨진 것은 그 모습이 안에 남아 있는 동안 기억하고 알게 되며, 지워지거나 아예 새겨질 수 없었던 것은 잊고 알지 못하게 된다.”

R3-045-p02 · PDF 474

Id est, Donum igitur ipsum dicamus esse Mnemosynes, Musarum matris (id est, memoriæ) & in hoc ipsum sensibus intelligentiæque substratum, nos exprimere atque effingere res quascunque, quarum meminisse volumus, ex iis nimirum, quas vel viderimus, vel audiuerimus, vel cogitauerimus, tanquam annulorum signis impressis, &, quod impressum fuerit, eius nos meminisse, & id scire, quamdiu ipsius simulacrum adfuerit: quum vero deletum fuerit, aut fieri nequit, vt imprimatur, obliuisci, & nescire.

라틴어로는 이런 뜻이다. “그러므로 그것을 무사들의 어머니 므네모쉬네, 곧 기억의 선물이라고 하자. 우리는 그것을 감각과 지성 아래 놓고, 보거나 듣거나 생각한 것 가운데 기억하고 싶은 모든 사물을 그 안에 표현하여 그린다. 마치 반지의 인장을 찍는 것과 같다. 새겨진 것은 그 모습이 남아 있는 동안 기억하고 알지만, 지워졌거나 새길 수 없으면 잊고 알지 못한다.”

R3-045-p03 · PDF 474

Vera hæc sunt: sed, quid fit de cæteris sensibus, qui præcedunt, & rerum simulacra formant? Etsi autem res tota obscurissima est, nec varietas actionum illarum perspici vlla humani ingenii acie potest: tamen, quantum pæne diuinando, ex notis ac conspicuis, assequi possumus, considerare non abs re, neque alienum videtur ab homine, quem semetipsum intueri scrutarique conuenit vt cum maxime.

이 말은 참되다. 그러나 그보다 앞서 사물의 모습을 형성하는 다른 감각들은 어떻게 되는가? 이 일 전체가 매우 어둡고, 아무리 날카로운 인간 지성으로도 그 다양한 작용들을 꿰뚫을 수는 없다. 그렇더라도 알려져 있고 눈에 보이는 것들로부터 거의 짐작하듯 도달할 수 있는 만큼 살펴보는 일은 쓸데없지도, 인간에게 어울리지 않는 일도 아니다. 인간은 무엇보다 자기 자신을 들여다보고 탐구해야 하기 때문이다.

R3-045-p04 · PDF 474,475

Vtemur vero, ad hæc declaranda, cordis exemplo, cuius sunt vires notiores, &, de sensibus exterioribus, motuque arbitrario, primum disseremus.

이를 설명하기 위해 그 힘이 더 잘 알려진 심장의 예를 사용하겠다. 먼저 외적 감각과 자의적 운동을 논하겠다.

R3-045-p05 · PDF 475

Cor geminis affici motibus, docet experientia, pulsibus, & affectibus. Vtrosque ciet, vi suæ temperiei, aut virtutis, ope vero fibrarum triplicium, quibus tota ipsius est intexta caro, sed dissimiliter. Pulsibus enim agitatur perpetuis, dum viuit, exiliens ac velut subsultans, cum virtus aut temperies, fibrarum adductione, disiungit sinus laxiores, & residens vicissim, seque submittens, cum earum relaxatione, coarctat eosdem. Cum expandit sinus, reclusis certis osculis, excipit allabentem, ex caua vena, sanguinem, ex arteria venosa, aërem: cum cogit, his clausis, apertis aliis, exprimit in pulmones sanguinem, per venam arteriosam, in Aortam, spiritus vitales distribuendos toti corpori. Affectibus non corripitur, nisi velut ictum & pulsatum ab obiecto cognitione apprehenso.

심장이 두 가지 운동, 곧 박동과 정념에 영향을 받는다는 사실을 경험이 가르친다. 심장은 자기 체질이나 힘으로, 그리고 그 살 전체에 짜여 있는 세 종류의 섬유의 도움으로 두 운동을 일으키지만 방식은 다르다. 살아 있는 동안 박동은 끊임없이 계속된다. 힘이나 체질이 섬유를 당겨 넓은 공간들을 벌릴 때에는 심장이 뛰어오르듯 솟고, 섬유를 이완시켜 공간들을 좁힐 때에는 다시 가라앉으며 낮아진다. 공간들을 펼칠 때에는 특정한 작은 입구들을 열어 대정맥에서 흘러오는 피와 정맥성 동맥에서 오는 공기를 받아들인다. 좁힐 때에는 그 입구들을 닫고 다른 입구들을 열어, 동맥성 정맥을 통해 피를 폐로 밀어내고, 온몸에 분배될 생명 정기를 대동맥으로 밀어낸다. 반면 정념에는 인식으로 파악한 대상에 맞고 두드려지듯 할 때만 사로잡힌다.

R3-045-p06 · PDF 475

Vtrorumque discrimen multiplex. Intenduntur aut minuuntur, aut tenorem seruant eundem pulsus, prout vel recte valet cor, vel infestatur re noxia & sibi aduersa. Affectus obiecta variant, &, de obiectis, cogitationes.

이 두 운동 사이의 차이는 여러 가지이다. 박동은 심장이 건강한지, 아니면 해롭고 자기에게 적대적인 것에 시달리는지에 따라 강해지거나 약해지거나 같은 수준을 유지한다. 정념을 변화시키는 것은 대상들과 그 대상에 관한 생각들이다.

R3-045-p07 · PDF 475

Ita cerebro gemini insunt motus: vnus naturalis prorsus, vt dixi, quo distendens sese, sua virtute, aut temperie, affluentem, ex arteriis, spiritum vitalem, & ex ore, & naribus, inspiratione attractum aërem haurit, (sanguinem enim, quo alitur, alia vi sugit) rursusque se comprimens, ea, quæ separat, à materia spirituum ac nutrimenti, excrementa, quæque alioquin, de subuectis ad sese, ex ventriculo & toto corpore, vaporibus colligit, eiecta propellit in meatus, ad aures, nares & palatum tendentes.

마찬가지로 뇌에도 두 운동이 있다. 하나는 앞서 말했듯 전적으로 자연적인 것으로, 뇌가 자기 힘이나 체질로 팽창하면서 동맥에서 흘러오는 생명 정기와 입·콧구멍을 통해 들이마신 공기를 빨아들인다. 뇌를 먹여 기르는 피는 다른 힘으로 빨아들인다. 다시 압축할 때에는 정기와 영양의 재료에서 분리한 찌꺼기, 그리고 위와 온몸에서 자신에게 올라오는 증기들에서 모은 찌꺼기를 밖으로 내보내어 귀·콧구멍·입천장으로 향하는 통로들로 밀어낸다.

R3-045-p08 · PDF 475,476

Dicerem, hoc motu, naturalem etiam respirationem effici, in somno, & alioquin, quem solum diaphragma præstat, nisi obstaret consensus omnium, affirmantium vno ore τὴν ἀναπνοὴν respirationem, prorsus voluntariam esse. Sed neque ego hoc ita velim accipi, ac si remoueam prorsus voluntatem, quæ perpetuo huic, καθ᾽ ὁρμὴν κινητικῇ, secundum appetitionem motrici, potentiæ assidet, etiam sopitis nobis, & moderatur, atque, vbi opus est, vel copiosiore respiratione, vel aliquo motu, intendit eam. Et cerebrum ipsum naturaliter, cum communicatione, à cæteris partibus, nocumento aliquo afficitur & irritatur, opitulaturum illis fortius, in suas incumbit actiones. Certe, ad φαντάσματα, visa, quæ in somno occurrunt, multum cerebro hunc conferre motum, iudico.

모든 사람이 한목소리로 호흡은 전적으로 자발적이라고 주장하는 데 가로막히지 않는다면, 나는 잠잘 때나 다른 때나 횡격막만이 수행하는 자연적 호흡도 이 운동으로 이루어진다고 말하겠다. 그렇다고 나의 말이 의지를 완전히 배제하는 뜻으로 받아들여지기를 바라지는 않는다. 의지는 우리가 잠들어 있을 때에도 욕구에 따라 움직이는 이 운동 능력 곁에 늘 있으면서 그것을 조절하고, 더 많은 호흡이나 어떤 움직임이 필요할 때 강화한다. 또한 뇌 자체도 다른 부분들과의 상통을 통해 어떤 해를 받아 자극되면, 그 부분들을 더 힘껏 돕고자 자연적으로 자기 작용에 더욱 몰두한다. 확실히 나는 잠속에 나타나는 환영들에 이 뇌 운동이 크게 기여한다고 판단한다.

R3-045-p09 · PDF 476

Alter motus προαιρετικὸς, propositi & consilii, siue voluntarius, est, & vehementior multo physico, quo ad vtrosque sensus, & voluntarios motus, cerebrum vtitur, diducens & contrahens sese multo vehementius, secundum iussa (vt ita dicam) voluntatis, quæ has actiones gubernat & moderatur, incitando & dirigendo eas, non formando imagines rerum & cogitationes, quarum αἴτιον κύριον, causa propria & principalis, est cerebri temperies talis.

다른 운동은 프로아이레티코스, 곧 목적과 계획에 따른 자발적 운동이며, 자연적 운동보다 훨씬 격렬하다. 뇌는 두 종류의 감각과 자발적 움직임에 이 운동을 사용하면서, 말하자면 의지의 명령에 따라 스스로를 훨씬 더 강하게 벌리고 수축시킨다. 의지는 이 작용들을 자극하고 이끌어 다스리고 조절한다. 사물의 형상과 생각 자체를 형성하는 것은 아니다. 그것들의 고유하고 주된 원인(αἴτιον κύριον)은 그런 성질의 뇌 체질이다.

R3-045-p10 · PDF 476

Vt ergo cor perculsum obiecto, quod cognitio monstrat, afficitur, seque vehementiori conatu distendit, aut comprimit, vel inhians obiecto, idque auide captans ac prosequens, vel refugiens atque auersans, de iudicio partis intelligentis: ita appetitu voluntario cerebrum incitatum, vehementiore sui dilatatione & coactione, spiritus animales, per neruos, ceu eiaculatur ac traiicit, & his musculos ferit: musculi impulsi sua se vi adducentes & laxantes, flectunt & extendunt membra, seu immediate, seu per chordas ex sese propagatas: hoc modo fit motus voluntarius.

인식이 보여 주는 대상에 맞은 심장이 영향을 받아, 지성적 부분의 판단에 따라 대상을 갈망하며 열심히 붙잡아 좇거나 피하고 싫어하면서 더 큰 힘으로 팽창하거나 압축하듯이, 뇌도 자발적 욕구에 자극받아 더욱 강하게 팽창하고 수축한다. 그리하여 동물 정기를 신경을 통해 쏘아 보내듯 통과시켜 근육을 두드린다. 자극받은 근육들은 자기 힘으로 당겨지고 느슨해지면서, 직접 또는 자신에게서 뻗은 힘줄을 통해 지체를 굽히고 편다. 이렇게 자발적 운동이 이루어진다.

R3-045-a01 · 원주 · PDF 475

Cordis motus.

심장의 운동.

R3-045-a02 · 원주 · PDF 475

Cerebri motus naturalis.

뇌의 자연적 운동.

R3-045-a03 · 원주 · PDF 476

Cerebri motus προαιρετικός.

뇌의 자발적 운동.