A tribus hoc generibus hominum, trifariamque triplicibus telis, vsuque diuersis, petitur atque impugnatur. Eruditiores fundamenta conuellunt: Religiosuli sacrarum literarum quædam interdicta falsò, ad prohibitionem τῆς προγνωστικῆς, diuinationis astrologicæ, detorta, nescio, qua religionis specie, opponunt: vulgus & imperiti ineptas cauillationes congerunt. Quid argumenta quæuis momenti ac roboris habeant, excutiemus, &, an his confixum prostratumque, τὸ προγνωστικὸν vaticinium ex astris, cogamur assentiri, videbimus.
이 예측술은 세 종류의 사람에게서, 세 방식으로, 서로 용도가 다른 세 종류의 무기에 공격받고 논박된다. 더 학식 있는 이들은 그 기초를 무너뜨리려 한다. 신앙심 많은 체하는 이들은 성서의 어떤 금지 조항을 점성술적 점복의 금지로 잘못 비틀어, 무슨 종교적 명분인지 모를 것을 내세워 반대한다. 일반 대중과 무지한 이들은 어리석은 트집을 쌓아 올린다. 우리는 각 논거가 어떤 무게와 힘을 가지는지 검토하고, 이 논거들 때문에 별에 근거한 예측이 찔려 쓰러졌다고 인정해야 하는지 살펴볼 것이다.
Negant tribuendum aliquid προγνωστικῇ, diuinationi astrologicæ, eruditiores, quod, si quid sit, leuibus incertisque, & sese in momenta variantibus nitatur coniecturis: careat verò demonstrationibus, quibus solis contineatur veritas. His, antequam respondeam, obiter fontes demonstrationum perstringam.
더 학식 있는 이들은 점성술적 점복에 아무런 신뢰도 주어서는 안 된다고 말한다. 그것이 무엇인가 있다 하더라도 가볍고 불확실하며 순간마다 바뀌는 추정에 의지할 뿐, 진실을 오직 그 안에 담는 증명을 갖추지 못했기 때문이라는 것이다. 이에 답하기 전에, 나는 증명의 원천을 간략히 짚어 보겠다.
Omnis demonstratio orditur & procedit à duorum principiorum alterutro, quorum vnum φαινόμενα, manifesta, à Galeno appellata complectitur: quæ sub sensum cadunt & apparent. Alterum, τὰ κεκρυμμένα seu recondita.
모든 증명은 두 종류의 원리 가운데 어느 하나에서 출발하여 진행한다. 한 종류는 갈레노스가 ‘드러나는 것들’이라 부르는 것을 포함한다. 감각에 들어와 나타나는 것들이다. 다른 종류는 ‘감추어진 것들’, 곧 숨은 것들이다.
Τῶν φαινομένων, principiorum quæ manifesta sunt, quædam primo statim se occursu sensui declarant, quæ percipimus ac diiudicamus instrumentis, nobis à natura ingeneratis, cuius generis sunt alba, nigra, amara, dulcia: dura, mollia: Quædam propriis quibusdam notis se exhibent, sensuque inchoantur: sed perficiuntur obseruatione & vsu: in hoc genere συμπαρατήρησις, congruens multorum obseruatio, principatum obtinet.
명백하게 드러나는 원리들 가운데 어떤 것들은 처음 마주치는 순간 곧바로 감각에 자신을 드러낸다. 우리는 자연이 우리에게 타고나게 한 도구로 그것들을 지각하고 판단한다. 희고 검은 것, 쓰고 단 것, 단단하고 부드러운 것이 여기에 속한다. 어떤 것들은 고유한 징표로 자신을 나타내어 감각에서 시작되지만, 관찰과 실제 경험으로 완성된다. 이러한 종류에서는 여러 사람의 관측이 일치하는 ‘공동 관찰’이 가장 중요한 자리를 차지한다.
Τὰ κεκρυμμένα, occulta, aut à natura animis sunt nostris infixa, nataque nobiscum, & præscita, atque approbata, communi omnium hominum intelligentia, quæ, eam ob causam, ἐναργῆ, euidentia, vocata sunt, nimirum ἀξιώματα, προλήψεις, seu κοιναὶ ἔννοιαι, axiomata, anticipationes, id est, anteceptæ animo rei informationes seu communes notiones: aut affirmata & demonstrata.
감추어진 것들은 자연에 의해 우리 정신에 새겨져 우리와 함께 태어나고 미리 알려진 것으로서, 모든 인간에게 공통된 이해력의 승인을 받은 것이거나, 또는 확정되고 증명된 것이다. 전자의 것들은 이러한 이유로 ‘명증적인 것들’이라 불린다. 곧 공리, 선취 관념, 또는 공통 개념이다. 선취 관념이란 마음이 사물에 대해 미리 받아들인 표상, 즉 공통의 관념을 뜻한다.
Hæc demonstrationem gignunt τοῦ διότι, eius quod causam rei explicat, appellatam: Illa altera τοῦ ὅτι, eius, quod res sit. Vtraque ἀρχάς, principia, Græci vocant. Vtrorumque ad cognitionem vsus adeo necessarius, vt, si alterutra desint quæcunque, in errorem continuo prolabamur, versemurque perpetuo in ignoratione plurimarum rerum. Rectè de sensu Aristoteles ait, εἴ τις αἴσθησις ἐκλέλοιπεν, ἀνάγκη καὶ ἐπιστήμην τινὰ ἐκλελοιπέναι: id est quod si sensus aliquis defuerit, necesse est & scientiam aliquam desiderari.
이 감추어진 것들은 ‘왜 그러한가’의 증명, 곧 사물의 원인을 설명하는 증명이라 불리는 것을 낳는다. 다른 쪽의 드러나는 것들은 ‘그러하다는 사실’의 증명, 곧 사물이 있다는 것의 증명을 낳는다. 그리스인들은 양쪽 모두를 ‘시작점들’, 곧 원리라고 부른다. 두 종류 모두 인식에 너무도 필요하여 어느 한쪽이 빠지면 우리는 곧바로 오류에 떨어지고 수많은 사물에 대한 무지 속에 늘 머무르게 된다. 아리스토텔레스가 감각에 관해 ‘어떤 감각이 결여되어 있다면 어떤 지식도 결여될 수밖에 없다’고 말한 것은 옳다.
Præter has sensuum perceptiones notionesque consignatas in animis aliam quandam, ceu inchoatam cognitionem itidemque à natura inditam, mox nascentes afferimus, quam idcirco, & πρόγνωσιν & γνῶσιν aliqui id est, prænotionem, vel cognitionem, Aristoteles προϋπάρχουσαν γνῶσιν, quasi anticipatam & præsumtam notionem vocat: nimirum intellectum ordinis, connexionis, & cohærentiæ partium, in Inductione & Syllogismo.
이러한 감각적 지각과 마음에 새겨진 관념 외에, 우리는 태어나면서부터 또 하나의 인식을 지닌다. 이는 시작 단계의 인식과 같으며, 마찬가지로 자연이 심어 놓은 것이다. 그러므로 어떤 사람들은 이를 선행 인식 또는 인식이라고 부르며, 아리스토텔레스는 ‘먼저 존재하는 인식’, 곧 미리 받아들이고 전제된 관념이라고 부른다. 이는 바로 귀납과 삼단논법에서 부분들의 질서와 연결과 결합을 이해하는 능력이다.
Nam, vt eruditè Aristoteles inquit, μανθάνομεν ἢ ἐπαγωγῇ, ἢ συλλογισμῷ, discimus aut inductione, aut ratiocinatione: Ἐπαγωγὴ, inductio, à sensu comprehensis, progreditur ad vniuersalia. συλλογισμὸς, syllogismus seu ratiocinatio, ex vniuersalibus, aut natura notis, aut ante demonstratis, vel Inductione, vel Syllogismo conficit conclusiones.
아리스토텔레스가 학문적으로 말하듯, 우리는 귀납이나 추론으로 배운다. 귀납은 감각으로 파악한 것들에서 보편적인 것들로 나아간다. 삼단논법, 곧 추론은 본성상 알려졌거나 이미 귀납이나 삼단논법으로 증명된 보편적인 것들에서 결론을 이끌어 낸다.
Intellectus vtriusque, natura inest. Cognitionem à sensibus exortam, & ἐπαγωγῇ, inductione, acquisitam ac confirmatam tali, quam regit γνῶσις, cognitio, πεῖραν, experientiam, Galenus. Alteram ex vniuersalibus, vel insitis natura, vel demonstratione comparatis, vel inductione constitutis, Syllogistica ratiocinatione texentem eruditas conclusiones, tali etiam, quam regit γνῶσις, cognitio, λόγον, rationem, nominat. Hæc duo artium omnium constituunt κριτήρια, iudicandi organa seu normas.
이 두 가지를 이해하는 능력은 본성상 우리 안에 있다. 갈레노스는 감각에서 생겨나고, 인식에 의해 이끌리는 귀납으로 얻어지고 확증된 지식을 ‘경험’이라고 부른다. 다른 지식은 본성에 새겨졌거나 증명으로 얻어졌거나 귀납으로 확립된 보편적인 것들로부터, 마찬가지로 인식이 이끄는 삼단논법적 추론을 통해 학문적인 결론들을 짜 낸다. 그는 이를 ‘이성적 논거’라고 부른다. 이 두 가지는 모든 학술의 판단 도구, 곧 판정 기준을 이룬다.
Quanquam igitur concedo & fateor, pauciores habere τὸ προγνωστικὸν, diuinationem astrologicam, demonstrationes τοῦ διότι, eius quod causam rei explicat, Physicas: non tamen destituitur altero genere ἀποδείξεων τοῦ ὅτι, demonstrationum eius quod est, inchoato quidem ἀπὸ τῆς συμπαρατηρήσεως, à consentiente obseruatione, absoluto autem, ac stabilito consentiente experientia, & rationibus à posteriori collectis, quæ duo λόγος καὶ πεῖρα κριτήρια, ratio & experientia, iudicandi organa & certitudinis normæ, sunt artium omnium ac disciplinarum. His vires stellarum, effectionesque, & intensiones, aut remissiones, vario positu, commixtuque radiorum, aut exortu, vel decubitu, accessuue, conscensu ad cœli culmen, vel demersu in profundum, deprehensæ ex effectibus collatis ad motus & positus, adeo certo talibus instructas viribus stellas demonstrant, vt si cui nullæ hæ ἀποδείξεις, demonstrationes, videntur, is veratro è corpore purgandus potius, quam demonstrationibus conuincendus videatur.
그러므로 나는 점성술적 점복이 사물의 원인을 설명하는 자연학적 증명을 비교적 적게 지녔다는 점을 인정한다. 그렇다고 그것이 다른 종류의 증명, 곧 사실이 그러하다는 것을 보여 주는 증명까지 결여한 것은 아니다. 이 증명은 일치하는 관찰에서 시작되어, 일치하는 경험과 결과에서 거슬러 모은 논거로 완성되고 확립된다. 이성적 논거와 경험이라는 두 판단 도구와 확실성의 기준은 모든 학술과 학문에 속한다. 별들의 위치와 광선의 혼합, 뜨고 지는 일, 접근, 하늘의 꼭대기로 올라감과 깊은 곳으로 내려감에 따른 힘, 작용, 강화와 약화는, 결과를 운동과 위치에 대조하여 파악된다. 이것들은 별들이 그러한 힘을 지녔다는 점을 매우 확실하게 보여 준다. 만일 누군가에게 이것들이 전혀 증명으로 보이지 않는다면, 그 사람은 증명으로 설득하기보다 헬레보루스로 몸을 정화해야 할 사람으로 보일 것이다.
Explicatiores, illustriores, & firmiores sunt ex causis extructæ ἀποδείξεις, demonstrationes, sed his cum, aut destituimur, aut non abundamus, cur ex affectis textas aspernamur? Eas si quis negauerit, & tollet πεῖραν, experientiam, omnem, & magna ἐπιστήμης, scientiæ, parte nos priuabit, & ferè omnem abolebit Physicam.
원인들에서 세운 증명은 더 명료하고 더 뚜렷하며 더 견고하다. 그러나 그러한 증명이 없거나 충분하지 않을 때, 왜 결과들로 짜 낸 증명을 물리쳐야 하는가? 누군가 이를 부정하면 모든 경험을 없애고, 지식의 큰 부분을 우리에게서 빼앗으며, 자연학을 거의 전부 폐지하게 될 것이다.
Etenim, vt seminibus inest vis earum rerum, quæ ex his progignuntur: sic, in causis cœlestibus conditæ sunt vires effectrices mutationum, in elementari natura, quas prospiciunt & intelligunt ii, qui motus numeris primò persecuti, mox cursum rerum, euentorumque consequentiam, diuturnitate pertractata, notarunt.
씨앗 안에 그 씨앗에서 생겨날 것들의 힘이 들어 있듯이, 천상의 원인들 안에는 원소적 자연의 변화를 일으키는 힘이 저장되어 있다. 처음에는 운동을 수로 추적하고, 이어 사물의 진행과 사건의 뒤따름을 오랜 기간에 걸쳐 살펴 기록한 사람들은 그 힘들을 알아보고 이해한다.
Tria hominum genera quibus oppugnantur.
이를 공격하는 세 종류의 사람들.
Refutatio eorum, qui damnant obseruationes Astrologicas.
점성술적 관측을 비난하는 이들에 대한 반박.
Demonstrationum fontes.
증명의 원천들.
Principia φαινόμενα.
드러나는 원리들.
Principia κεκρυμμένα.
감추어진 원리들.
Duo artium principia à Galeno tradita πεῖρα καὶ λόγος.
갈레노스가 전한 학술의 두 원리: 경험과 이성적 논거.
Astrologia demonstrationes habet τοῦ ὅτι.
점성술에는 사실이 그러하다는 것의 증명이 있다.
Demonstrationes ex effectis, non negligendæ in Physicis.
자연학에서는 결과들에 근거한 증명을 소홀히 해서는 안 된다.