전사 관례: 긴 s는 s로 표시하고, 행말 분철은 합친다. 인쇄 철자·약자·구두점은 가능한 한 보존한다. 반복되는 쪽머리·장서명·면수·캐치워드는 별도 원전 목록에 기록하며 산문으로 중복 번역하지 않는다.
원문
Et variare circuituum etiam interualla, pro terrarum natura. Breuiori spacio has spirituum eruptiones recurrere, vbi terræ vis viget, & idonea adest materia, quam illa subigens atque elaborans vatidicos halitus exprimit, & maturationem iuuat ac promouet: tardius, & post interualla longiora redire easdem, vbi vis effectrix spirituum languet, aut materia minus est sequax & idonea. Ob eam causam, in quibusdam locis, toto semestri: in aliis, certis diebus tantum responsa reddita fuisse.
번역
또한 이런 순환의 간격도 땅의 본성에 따라 달라진다고 한다. 땅의 힘이 왕성하고 알맞은 물질이 있는 곳에서는 기운의 분출이 더 짧은 간격으로 되풀이된다. 그 힘이 물질을 다루고 가공하여 예언하는 기운을 짜내며, 숙성을 돕고 촉진하기 때문이다. 기운을 만들어 내는 힘이 약하거나 물질이 덜 순응하고 덜 적합한 곳에서는 같은 일이 더 느리게, 더 긴 간격을 두고 돌아온다. 그러므로 어떤 곳에서는 여섯 달 내내 답변이 주어지고, 다른 곳에서는 정해진 날들에만 주어졌다는 것이다.
원문
Denique tum primum eam se vim terræ exseruisse, & innotuisse, quando exacte maturuit, longo tempore, astrorum terræque efficacia, qualitatibus exquisite fortiterque inter se mixtis coctisque, & temperie integre absoluta. Rursusque, circumacta periodo, sensim defecisse tandemque euanuisse vel languefacta aut dissoluta temperie qualitatum illi actioni accommodata, vel materia spirituum consumta ac dissipata.
번역
마지막으로 땅의 그 힘은 오랜 시간 동안 별들과 땅의 작용으로 완전히 숙성되었을 때 비로소 발휘되고 알려졌다고 한다. 여러 성질이 정교하고 강하게 서로 섞이고 익어, 그 배합이 온전히 완성되었을 때라는 것이다. 그리고 주기가 한 바퀴 돌아간 뒤에는 점차 쇠퇴하다가 마침내 사라졌다. 그 작용에 알맞던 성질들의 배합이 약해지거나 풀어졌거나, 기운의 재료가 소진되고 흩어졌기 때문이었다.
원문
Certiora etiam verioraque prodiisse responsa, quo acrior, purior, elaboratior, & politior: Obscuriora rursus, & magis implicata, aut ambigua, quo hebetior aut impurior, terræ vis naturaque spirituum fuit.
번역
또 땅의 힘과 기운의 본성이 더 예리하고 순수하며 잘 가공되고 정련될수록 더욱 확실하고 참된 답변이 나왔다고 한다. 반대로 그것들이 더 둔하고 불순할수록 답변은 더 불분명하고 복잡하거나 모호하였다.
원문
Sicut Ætna mons tunc exarsit, cum sulphuris bituminisque materia, diuturnitate exacte cocta, flammas concepit: & quanquam flagrauit continuo incendio, non tamen eodem modo semper, aut ardentium fauillarum eructauit molem, aut globos est eiaculatus igneos: sed habuerit circuitus illa suos, & interualla, desiitque incendium, postquam ea, quæ fomitem flammæ pabulumque suppeditarat, materia confecta atque exesa deflagrauit.
번역
이는 에트나산이 황과 역청의 물질이 오랜 시간 동안 충분히 익어 불꽃을 받아들였을 때 타오른 것과 같다. 산은 계속 불탔지만 언제나 같은 방식으로 불붙은 재를 대량으로 토해 내거나 불덩이를 내던진 것은 아니다. 그 현상에도 나름의 주기와 간격이 있었으며, 불꽃에 불씨와 먹이를 공급하던 물질이 다 소모되고 닳아 없어져 타버린 뒤에는 화재가 그쳤다.
원문
Quod vero missi de specubus halitus, neque quosuis afficiant, neque quorumcunque animos vatidica vi imbuant, etsi plures circumstent id fieri, ob sympathias & antipathias naturarum, ostendit. Oportere enim analogiam esse & συμπάθειαν conuenientiam naturæ, inter agens & patiens.
번역
동굴에서 나온 기운이 아무에게나 작용하지는 않으며, 여러 사람이 둘러서 있더라도 누구의 정신에나 예언의 힘을 채워 주지는 않는 이유를, 그는 본성들 사이의 친화와 반발로 설명한다. 작용하는 것과 작용을 받는 것 사이에는 비례 관계와 ‘친화(συμπάθειαν)’, 곧 본성의 일치가 있어야 하기 때문이다.
원문
Vt non ex quouis ligno fit Mercurius, ita non quemuis ab allisis immissisque corpori halitibus immutari. Eos tantum concipere vatidicos impetus, & hos etiam pro ratione suarum naturarum diuersos, qui natura sunt φανταστικοὶ & μαντικοὶ ad concipienda visa & diuinationes idonei, & vt ipsius verbis vtar, πρὸς τὸ παθεῖν καὶ μεταβαλεῖν οἰκείως ἔχουσι, qui ita comparati sunt, vt sint ad perpessionem & mutationem accommodati, quales Melancholicos esse constat.
번역
아무 나무로나 메르쿠리우스 상을 만들 수 없는 것처럼, 몸에 부딪치고 몸속으로 들어오는 기운으로 누구나 변화하는 것은 아니라고 한다. 천성적으로 ‘표상을 받아들이고 점치기에 알맞은 사람들(φανταστικοὶ, μαντικοί)’, 곧 환영과 점복을 받아들일 능력이 있는 사람들만 예언의 충동을 받아들이며, 그 충동도 각자의 본성에 따라 서로 다르다. 그의 말을 빌리면, ‘작용을 받고 변화하기에 적합하게 되어 있는 사람들(πρὸς τὸ παθεῖν καὶ μεταβαλεῖν οἰκείως ἔχουσι)’이다. 다시 말해 영향을 겪고 변화를 받아들이기에 알맞게 형성된 사람들이며, 흑담즙질의 사람들이 그러하다는 것은 알려져 있다.
원문
Si sit ἀντιπάθεια, discrepantia ac dissensio, naturarum vtrarumque terræ & hominum, non modo nihil μαντικὸν vatidicum, afflatu halituum effici, sed insigniter lædi, & sæpe velut veneno infici, aut strangulari eos, qui quadam curiositate prænotionem futurorum captant: Sæpe decipi, & in errores induci, aut coniici in opiniones falsas, incertas, & ambiguas. Turbari enim mentem, illa naturæ suæ aduersa halituum constitutione, & à conspectu veritatis deiici.
번역
땅과 인간 양쪽의 본성 사이에 ‘반발(ἀντιπάθεια)’, 곧 어긋남과 불일치가 있으면, 기운이 불어와도 ‘예언적인 것(μαντικόν)’은 아무것도 생기지 않는다고 한다. 오히려 호기심으로 미래에 대한 예지를 얻으려는 이들이 심한 해를 입고, 흔히 독에 중독되듯 오염되거나 숨이 막혀 죽기도 한다. 그들은 자주 속아 오류로 이끌리거나, 거짓되고 불확실하며 모호한 견해들 속에 던져진다. 자기 본성에 거스르는 기운의 구성으로 정신이 어지러워져 진실을 바라보던 자리에서 떨어져 나가기 때문이다.