R5-p018 · PDF [685]

Eadem supra horoscopum conscendente, maria tanquam impulsa exæstuant atque intumescunt, decumbente, considunt rursus, & conquiescunt: idque, cum in ipso mari percipitur, tum vicissitudine exundantium, & refluentium, ac residentium fluminum, ostenditur oculis.

같은 달이 상승점 위로 올라가면 바다는 밀린 듯 출렁이며 부풀어 오르고, 달이 내려가면 다시 가라앉아 잠잠해진다. 이것은 바다 자체에서도 알아볼 수 있고, 강물이 범람했다가 되흐르고 낮아지는 교대에서도 눈으로 확인할 수 있다.

R5-p019 · PDF [685]

Euidentissimè, in hac commotione & agitatione aquarum marinarum, vtriusque sese luminis vis exerit. Primum enim de Luna pro confesso habetur, & indubitato, impulsa ceu efferuescere maria ab imo, & insurgere, atque intumescere, Luna sese, cum Mundo, attollente paulatim ad culmen cœli, aut ab occasu præcipitata, subter ima cœli: cumque cœli fastigium infra supraue terram attigit, ceu insistere, represso diffluxu. Eadem ad occasum, à cœli fastigio vergente, vel ab imo paulatim assurgente, sese contrahere rursus, atque recipere ceu resorpta, inter duos exortus, bis permutatim effluentibus his, bisque remeantibus, vicenis quaternisque semper horis.

이러한 바닷물의 움직임과 요동에서는 두 광명체의 힘이 매우 뚜렷하게 드러난다. 우선 달에 관해서는 다음 사실이 인정되며 의심의 여지가 없는 것으로 여겨진다. 달이 세계의 회전과 함께 조금씩 하늘의 꼭대기로 올라가거나, 진 뒤 하늘의 가장 낮은 곳 아래로 내려갈 때, 바다는 밑바닥부터 밀려 끓는 듯 솟아오르고 부풀어 오른다. 달이 지상 또는 지하에서 하늘의 가장 높은 지점에 닿으면 바닷물의 퍼지는 흐름이 억제되어 마치 멈추는 듯하다. 같은 달이 하늘의 꼭대기에서 지는 쪽으로 기울거나 가장 낮은 곳에서 서서히 올라갈 때에는, 바닷물이 다시 수축하고 빨려 들어가는 듯 물러난다. 달이 한 번 떠서 다음번에 뜰 때까지, 언제나 스물네 시간마다 바닷물은 번갈아 두 차례 밀려 나오고 두 차례 되돌아간다.

R5-p020 · PDF [685]

Animaduersum & hoc est, interlunio, & plenilunio, cum Soli, Luna subiicitur vel obiicitur, maria incitari vehementius, & diffundi, ac ruere impetuosius, ternis ante diebus, & post totidem: contra languescere æstum, ac ceu lentescere, circa Lunæ diminutiones.

이러한 사실도 관찰되었다. 삭과 보름에 달이 태양 아래에 놓이거나 맞은편에 놓일 때에는, 그 전 사흘과 그 후 같은 기간 동안 바다가 더 세차게 움직이고 더 격렬하게 퍼져 밀려온다. 반대로 달이 줄어드는 무렵에는 조수의 힘이 약해져 마치 느려지는 듯하다.

R5-p021 · PDF [685]

Plures obseruationes addunt Strabo ex Posydonio, & Plinius: nimirum, quòd æquabiliores fiant effluxus ac refluxus, cum signa Tropica Luna pererrat: instabiliores contra, & incertiores, cum æquinoctialia: Denique ingrauescere æstus, atque intendi, cum Luna in Austros digressa, propiore nisu vim suam exercet, & ab æquinoctiis, ad solstitia, ab his contra, ad æquinoctia: &, cum Aquilonia est Luna, vel à terris longius recessit, leniri, rursus eosdem, & mitescere: vt tumeant maximè æquinoctiis, bruma solstitioque inanes sint.

스트라본은 포세이도니오스에게서, 또 플리니우스도 더 많은 관측을 전한다. 곧 달이 회귀점의 별자리들을 지나갈 때에는 밀물과 썰물이 더 고르게 되고, 반대로 분점의 별자리들을 지날 때에는 더 불안정하고 불규칙해진다. 또한 달이 남쪽으로 벗어나 더 가까운 곳에서 힘을 발휘할 때, 그리고 분점에서 지점으로, 또 반대로 지점에서 분점으로 옮겨갈 때에는 조수가 더욱 강해지고 거세진다. 달이 북쪽에 있거나 땅에서 더 멀리 물러났을 때에는 같은 조수가 다시 누그러지고 잠잠해진다. 그리하여 분점 때 가장 크게 부풀고, 동지와 하지에는 힘이 비게 된다고 한다.

R5-p022 · PDF [685, 686]

Sentire hunc sese ceu aperientis, atque expandentis, & vrgentis maris impetum, retroacta, & inhibita, ac detenta flumina, ante dixi. Ad Londinum Britanniæ, Tamisim quinquaginta, à mari, Italicis milliaribus: ad Hamburgam, quæ veterum Gambriuiorum sedes est, Albim octodecim, ab Oceano, milliaribus: Ad Antuerpiam Scaldim itidem milliaribus circiter octodecim, regurgitari atque augescere, & effluere, mari accedente, &, hoc reciprocante, diminui & relabi intra alueos, iisdem, quibus mare, vicibus, accolis notum est. Vehementissimos habet æstus Oceanus mitiores, mare mediterraneum: nullos Hellespontus, & Pontus Euxinus, Ligusticum Balthicum & Caspium maria: Bis die nocteque, effusum resorptumque alternat Siculum mare, ad Scyllæ & Charybdis cauernosos scopulos. Septies Chalcidicum, ad Eubœam, Euripi alternantibus refluxibus notum ac celebre.

바다가 열리고 펼쳐지며 밀어붙이는 듯한 이 기세를, 뒤로 밀리고 가로막혀 멈춰 선 강물도 느낀다고 앞에서 말했다. 영국의 런던에서는 바다에서 이탈리아식으로 50마일 떨어진 테임스강이, 옛 감브리비족의 거주지인 함부르크에서는 대양에서 18마일 떨어진 엘베강이, 안트베르펜에서는 마찬가지로 약 18마일 떨어진 스헬더강이, 바다가 들어올 때 거슬러 차오르고 불어나 넘친다. 바다가 되돌아가면 강물도 바다와 같은 주기로 줄어들어 하상 안으로 물러난다. 강가의 주민들은 이를 알고 있다. 대양은 조수가 가장 거세고 지중해는 그보다 잔잔하다. 헬레스폰토스와 흑해, 리구리아해·발트해·카스피해에는 조수가 없다. 시칠리아 바다는 스퀼라와 카륍디스의 동굴 많은 바위 곁에서 낮과 밤 동안 두 차례 넘쳐 나왔다가 빨려 들어가기를 번갈아 한다. 에우보이아 곁의 칼키스 바다는 일곱 차례 그러하며, 에우리포스의 교대하는 역류로 알려져 있고 유명하다.

R5-p023 · PDF [686]

Præter æstum, alio minus euidenti motu, eoque perpetuo, agitari maria, nautæ compererunt nimirum, tum Oceanum ipsum, qui, extra columnas Herculis latè fusus, alluit, interluit, & ambit terram vniuersam: tum mediterraneum mare, quod, per angustias freti Herculei infusum, amplo patentique alueo, orbis habitati medium inundat.

선원들은 조수 외에도, 덜 눈에 띄지만 끊임없는 다른 운동에 바다가 움직인다는 사실을 알아냈다. 이는 헤라클레스의 기둥 밖으로 널리 펼쳐져 온 땅을 씻고 그 사이를 흐르며 둘러싸는 대양 자체에도 해당하고, 헤라클레스 해협의 좁은 입구로 흘러들어 넓고 열린 바닥을 따라 사람이 사는 세계의 중앙을 채우는 지중해에도 해당한다.

R5-p024 · PDF [686]

Experiuntur nautæ, si soluerint à Nerito promontorio Hispaniæ, & vela fecerint Britanniam versus, ad orientem Solem, longè sese tardius prouehi, quam, si inde reuertantur in Hispaniam.

선원들은 에스파냐의 네리톤 곶에서 출항하여 해가 뜨는 쪽의 브리타니아를 향해 돛을 펴면, 그곳에서 에스파냐로 되돌아올 때보다 훨씬 더디게 나아간다는 것을 경험한다.

R5-p025 · PDF [686]

Eodem modo, qui ex Hispania, Insulas, recens à Columbo Genuensi in Oceano occidentali peruestigatas adeunt, iter illud viginti quatuor dierum spacio in accessu, secundo mari deuecti, conficiunt, quibus Hispaniam repetentibus vix trium quatuorue mensium spacium sufficit, etiamsi flatus nulli aduersentur. Et Lusitani, qui Africæ oram, & promontorium Bonæ spei præternauigant, vt Taprobanem Insulam petant, allatum merces Indicas, etiam secundis aspirantibus ventis, tardius multò, ac difficilius accedunt, quam inde reuertuntur domum.

마찬가지로 에스파냐에서 제노바인 콜럼버스가 최근 서쪽 대양에서 탐사한 섬들로 가는 사람들은, 갈 때에는 순조로운 바닷물에 실려 24일 안에 그 항해를 마친다. 그러나 에스파냐로 돌아오는 데에는 거슬러 부는 바람이 전혀 없더라도 석 달이나 넉 달로도 겨우 충분하다. 또 아프리카 해안과 희망봉을 지나 타프로바네섬으로 인도 상품을 가져오러 가는 포르투갈인들은, 순풍이 불어 주더라도 그곳에서 본국으로 돌아올 때보다 훨씬 더디고 어렵게 목적지에 도달한다.

R5-p026 · PDF [686]

Causam huius rei, nullam aliam esse affirmant, nisi quod Oceanus, perpetuo, ac continente, & rapidissimo orbium cœlestium ab ortu in occasum circumactu, in eandem impellitur, ac velut cogitur, & conprouehitur partem, non manifeste quidem, & conspicue, sed sensibiliter tamen. Hunc occursantis & aduersantis, ex cœli impulsu, marinæ molis renixum, inhibere aiunt, & tardare vel concitatissimarum nauium impetum.

그들은 이 일의 원인이 다른 데 있지 않고, 천구들이 동쪽에서 서쪽으로 끊임없이 연속해서 지극히 빠르게 도는 회전 때문에 대양도 같은 방향으로 밀리고, 말하자면 몰려 함께 운반되는 데 있다고 주장한다. 그 움직임이 뚜렷이 눈에 보이지는 않더라도 감각으로 느낄 수는 있다는 것이다. 하늘의 충격을 받아 맞서 밀려오는 이 거대한 바닷물의 저항이, 아무리 힘차게 달리는 배의 기세라도 억제하고 늦춘다고 그들은 말한다.

R5-p027 · PDF [686, 687]

Eodem cœli impulsu, mare mediterraneum, quod angustioribus litorum ceu repagulis coërcetur, in gyrum circumagi, obseruatum est. A Palæstinæ enim scopulis, qui orientem Solem respiciunt, incitatum, &, secundum Phœniciæ, Pamphiliæ, Hellesponti, & Græciæ oras, littora lambendo prouolutum, dehinc Dalmatiæ, Histriæ, & Illyridis legit continentem, atque in intimo recessu maris Adriatici eum angulum, in quo Venetiæ sitæ sunt, obiens, in oppositum litus Italiæ, Flamminiam versus, reflectitur: indeque, per Piceni seu Anconitanæ Marchiæ, Apuliæ, Magnæ Græciæ, & Siciliæ limites, ad orientem Solem reuolutum, moxque & Tyrrheni maris oram vniuersam circumiens, & Narbonensem Galliæ, Beticam Hispaniæ prouincias, fretique Herculei angustias præterfluens, & Mauritaniæ, Africæ, & Ægypti littora perlabens, redit ad ortum.

같은 하늘의 힘 때문에, 좁은 해안이 마치 울타리처럼 에워싸는 지중해도 원을 그리며 돈다는 것이 관찰되었다. 그 물은 해 뜨는 쪽을 향한 팔레스타인의 바위에서 힘을 얻어, 페니키아·팜필리아·헬레스폰토스·그리스의 해안을 따라 기슭을 핥으며 흘러간다. 이어 달마티아·히스트리아·일리리아의 대륙 연안을 지나고, 아드리아해 가장 깊숙한 곳에서 베네치아가 자리 잡은 모퉁이를 돌아, 맞은편 이탈리아 해안의 플라미니아 쪽으로 방향을 바꾼다. 그곳에서 피케눔, 곧 안코나 변경지대와 아풀리아·마그나 그라이키아·시칠리아의 경계를 따라 동쪽으로 돌아 흐른다. 곧 티레니아해의 해안 전체를 돌고, 갈리아의 나르보넨시스와 에스파냐의 바이티카 지방, 헤라클레스 해협의 좁은 입구를 지나 흘러, 마우레타니아·아프리카·이집트의 해안을 따라 다시 동쪽으로 돌아온다.

R5-p028 · PDF [687]

Exæstuationis, etsi obscurior ratio, tamen in Sole Lunaque causa est: Cum mutuis Horizon & meridianus intersectionibus totum cœlum, in quatuor diuellant plagas, quarum duabus contrariis vecta lumina affluxus faciunt, accessusque inundantibus aquis, ab exortu, ad cœli fastigium, & ab occasu, ad imum cœli: duabus aliis recessus ac reflexus, sorbentibus sese iisdem.

조수가 솟구치는 방식은 더 불분명하지만, 그 원인은 태양과 달에 있다. 지평선과 자오선은 서로 교차하여 하늘 전체를 네 구역으로 나눈다. 광명체들이 그중 서로 마주 보는 두 구역, 곧 뜨는 곳에서 하늘의 꼭대기로, 그리고 지는 곳에서 하늘의 가장 낮은 곳으로 운행할 때에는 물이 밀려와 넘쳐 들어온다. 다른 두 구역에서는 같은 물이 빨려 들어가면서 물러나고 되돌아 흐른다.

R5-p029 · PDF [687]

Luna noua aut plena, largius exundare marina, vtroque sidere, aut simul nascente, & simul occumbente aut eodem tempore, altero nascente, altero defluente, in iis cœli plagis, quibus impellere maria consueuerunt: Contra minus feruere, eadem Luna diuidua, ob contrarios impulsus, altero sidere incitante, reuocante, & retrahente altero, ex plagis contrariarum virium, obscurum esse non potest.

그러므로 신월이나 보름에는 바닷물이 더 크게 넘친다는 점도 분명할 수밖에 없다. 두 천체가 함께 뜨고 함께 지거나, 동시에 하나가 뜨고 다른 하나가 내려갈 때에는, 바다를 밀어붙이는 구역에 함께 놓이기 때문이다. 반대로 같은 달이 반달일 때에는 서로 반대되는 충격 때문에 물결의 끓어오름이 더 약하다. 서로 반대의 힘을 지닌 구역에서 한 천체는 물을 몰아붙이는 동안 다른 천체는 불러 되돌리고 뒤로 끌어당기기 때문이다.

R5-p030 · PDF [687]

Ergo, vtriusque sideris circumactu quotidiano, effectuque commouentur maria, & variantur hæ commotiones, congressibus ipsorum inter se, & mutuis aspectibus, incessuque, per diuersos Zodiaci tractus, & in diuersa tendentes ac propendentes, & ad ipsos marium tractus, luminum dissimili inclinatione. Præcipuam tamen vim Lunæ esse, inde conspicuum est, quod incipiant æstus, exoriente hac, & occidente, tantoque tardius incipiunt, quanto longius prouecta illa prodit serius.

따라서 바다는 두 천체의 일주 회전과 작용으로 움직인다. 이러한 움직임은 두 천체가 서로 만나는 일과 상호 간의 각, 황도대의 서로 다른 구역을 지나는 운행, 서로 다른 방향으로 향하고 기우는 것, 그리고 바다의 해당 구역을 향한 광명체들의 서로 다른 기울기에 따라 달라진다. 그렇지만 달의 힘이 가장 크다는 것은, 달이 뜨거나 질 때 조수가 시작되고, 달이 더 멀리 나아가 늦게 나타나는 만큼 조수의 시작도 늦어진다는 사실에서 분명하다.

R5-p031 · PDF [687, 688]

Sed, qua vi trahant maria, an solo radiorum vibratu, an interueniente alio quopiam adminiculo, non ineptè quæritur. Etsi, mirando consensu, vim radiorum Solis Lunæque in terrenis corporibus, humores afficere, & agitare, tota hæc inferior natura euidenter demonstrat: tamen, cum videantur æstus similes esse feruori calentis ad ignem aquæ, moueor, vt existimem, sicut aqua feruet, cum resolutorum ardoris vehementia tenuiorum halituum copia, & leuitate ac tenuitate sua, & vi caloris impulsa diffusaque, exitum quærit, quem, nisi turbatis & agitatis aquis, & ab imo ad summum, à medio ad extremos aheni ambitus dispulsis, non inuenit. Sic maria exæstuare, cum, vi radiorum magna copia extenuati, impulsique, aut tracti ab imo fundo, marini terrenique halitus, & inclusi in profundum, luctantesque cum circumfusis aquis, atque erumpere, exitu patefacto, annitentes, displodunt, ac velut discerpunt, ac distorquent aquas, quæ, dum vrgentibus halitibus concedunt exitum, dehiscendo ac discedendo adiguntur ad littora, & fluminum ostia, vbi his repressa flumina primo sistunt, mox retro vertunt cursus, eleuataque ex reciprocatione effunduntur, & proxima quæque inundant atque integunt, cum quidem ad littora ab imo maria ipsa res varias ceu reuomant, atque expuunt.

그러나 두 천체가 어떤 힘으로 바다를 끌어당기는지, 오직 광선을 내뻗는 힘만으로 그러는지 아니면 다른 어떤 매개가 개입하는지를 묻는 것은 적절하다. 태양과 달의 광선이 지상의 물체들 안에 있는 수분에 작용하여 그것을 움직인다는 점은, 이 아래쪽 자연 전체가 놀랍게 일치하여 뚜렷이 보여 준다. 그럼에도 조수는 불에 데워진 물이 끓는 모습과 비슷해 보이므로 나는 다음과 같이 생각하게 된다. 물은 강한 열에 의해 풀려 나온 미세한 증기가 많이 생겨, 자체의 가벼움과 미세함 때문에, 또 열의 힘에 밀려 퍼져 나가면서 출구를 찾을 때 끓는다. 증기는 물을 어지럽게 움직이고 밑바닥에서 위로, 가운데에서 솥의 바깥 둘레로 밀어내지 않고서는 출구를 찾지 못한다. 바다도 이와 같이 솟구친다. 광선의 힘으로 대량으로 미세해져 밀려나거나 밑바닥에서 끌려 올라온 바다와 땅의 증기가 깊은 곳에 갇혀, 자신을 둘러싼 물과 다투며 출구를 열고 터져 나오려고 애쓴다. 그 증기는 물을 터뜨리고, 말하자면 찢어 벌리고 비틀어 놓는다. 물은 압박하는 증기에게 출구를 내어 주느라 벌어지고 갈라지면서 해안과 강어귀 쪽으로 몰린다. 그곳에서 억눌린 강물은 처음에는 멈추고, 이내 흐름을 뒤로 돌린다. 되밀린 물이 높아져 넘쳐 나오면서 가까운 모든 곳을 범람시키고 덮는다. 이때 바다 자체도 밑바닥에서 여러 가지 물건을 해안으로 토해 내고 뱉어 내는 듯하다.

R5-p032 · PDF [688]

Oceanus æstus habet sæuiores, leniores mediterraneum mare, quod illic aperta magnitudo, siderum vim largius afflatam efficacius sentit: hic eandem arcent angustiæ. Quapropter & Balthicum, & reliqua maria, angustis coarctata alueis, atque radiorum efficaci proiectu, longius dissita, &, propter profunditatem, radiis luminum minus peruia, æstus nullos experiuntur: Et tum, propter easdem angustias, tum, quod fundus saxeus in halitus resolui fundique nequit agitationi accommodos, mare Ligusticum.

대양의 조수는 더 거세고 지중해의 조수는 더 약하다. 대양에서는 탁 트인 넓은 수면이 별들의 더 풍부하게 쏟아지는 힘을 더 효과적으로 받아들이지만, 지중해에서는 좁은 공간이 그 힘을 막기 때문이다. 따라서 좁은 바닥 안에 갇혀 있고 광선이 효과적으로 내뻗는 곳에서 더 멀리 떨어져 있으며, 깊어서 광명체의 광선이 덜 통과하는 발트해와 나머지 바다들은 조수를 겪지 않는다. 리구리아해도 마찬가지인데, 같은 협소함 때문이기도 하고, 바위로 된 바닥이 물을 움직이기에 적합한 증기로 풀려 흩어질 수 없기 때문이기도 하다.

R5-p033 · PDF [688, 689]

Quanquam verò præcipui sunt effectus, & significationes illustriores Solis ac Lunæ, quòd ille, & mole corporis antecellens ceteris, & natiuæ lucis copia, fulgore, atque efficacia, accessu coniectuque radiorum, reliquas stellas, aut moderatur, aut extimulat, aut obtundit: hæc, & Solis luce imbuitur, &, vt terris proxima, quicquid à ceteris deriuatur, exceptum colligit, atque aceruatim demittit: tamen adeo non fallit attentam animaduersionem etiam ceterarum vis, tam errantium, quam adhærentium cœlo, vt à nautis & agricolis sit deprehensa: etsi euidentior fixarum est natura, quarum effectiones, statis anni recurrunt temporibus, & tunc sese promunt, quando nascenti illæ, vel assistunt Soli, vel ex aduerso cedunt, aut, cum defluente Sole se condunt, prodeuntve, illo abeunte.

태양과 달의 작용이 가장 중요하고 그 표징이 더 뚜렷한 것은 사실이다. 태양은 몸체의 크기와 본래 지닌 빛의 풍부함·광휘·효능에서 다른 천체들보다 뛰어나, 접근하거나 광선을 던짐으로써 다른 별들을 조절하고 자극하거나 약화시킨다. 달은 태양의 빛으로 채워지고, 땅에 가장 가깝기 때문에 다른 천체들에서 흘러오는 것은 무엇이나 받아 모아 한데 쌓인 채로 내려보낸다. 그렇지만 떠도는 별들과 하늘에 붙어 있는 별들 모두의 힘 역시 주의 깊은 관찰을 피해 가지 않는다. 선원과 농부들까지 그것을 알아낼 정도이다. 다만 항성의 본성은 더 뚜렷하다. 항성의 작용은 해마다 일정한 때에 되풀이되며, 그 별들이 떠오르는 태양 곁에 있거나 맞은편에서 물러날 때, 또는 내려가는 태양과 함께 모습을 감추거나 태양이 떠난 뒤 나타날 때에 드러난다.

원주 · R5-N011

Luminum cœlestium vis in commouendis aquis marinis.

바닷물을 움직이는 천상의 광명체들의 힘.

원주 · R5-N012

Nautarum experimenta de motu quodam maris peculiari.

바다의 어떤 고유한 운동에 관한 선원들의 경험적 관찰.

원주 · R5-N013

Causa exæstuationis marinæ.

바닷물이 솟구치는 원인.

원주 · R5-N014

Oceanus sæuos habet æstus: mare mediterraneum paulo mitiores.

대양에는 거센 조수가 있고, 지중해에는 조금 더 약한 조수가 있다.

원주 · R5-N015

Solis & Lunæ præcipui effectus & significationes.

태양과 달의 주요한 작용과 표징.

원주 · R5-N016

Stellarum fixarum certior significatio.

항성의 표징이 더 확실하다.