전사 관례: 긴 s는 s로 표시하고, 행말 분철은 합친다. 인쇄 철자·약자·구두점은 가능한 한 보존한다. 반복되는 쪽머리·장서명·면수·캐치워드는 별도 원전 목록에 기록하며 산문으로 중복 번역하지 않는다.
원문
Hoc vbi perfecisset Diabolus, quod clam antea, & dolo sese insinuans struxerat, id palam postea aggredi & vrgere cœpit. Manifestis conatibus abstractos à Deo homines, & manifestis furoribus percitos, ad sese rapuit, quoque voluit, perpulit. Loca, quæ fuerant antea domicilia & sedes doctrinæ cœlestis, sanctissimæ scholæ Patrum, & ναοὶ ἅγιοι, καὶ κατοικητήρια τοῦ θεοῦ templa sancta & habitacula Dei: ex illis conuersis in latibula impietatis & mendaciorum, suas blasphemias contumeliosas in Deum, & hominum generi perniciosas, eructauit atque euomuit.
번역
마귀가 이 일을 완수하자, 이전에 몰래 속임수로 스며들어 계획하였던 일을 뒤에는 공공연히 추진하고 밀어붙이기 시작하였다. 그는 노골적인 시도로 사람들을 하나님에게서 떼어 놓고 뚜렷한 광란에 몰아넣어 자기에게 끌어왔으며, 원하는 곳으로 몰아붙였다. 이전에는 하늘의 가르침의 집과 거처, 조상들의 지극히 거룩한 학교, ‘거룩한 성전들과 하나님의 처소들(ναοὶ ἅγιοι, καὶ κατοικητήρια τοῦ θεοῦ)’이었던 장소들을 불경함과 거짓의 은신처로 바꾸었다. 그리고 그곳에서 하나님을 모욕하고 인류를 해치는 자기 모독들을 트림하듯 내뿜고 토해 냈다.
원문
Mihi dubium non est, in eo loco, in quo postea cultum fuit oraculum Iouis Hammonis, vel ipsius Cham, vel posterorum eius, præcipuam Scholam: in loco oraculi Dodonæi, sedem familiæ & Ecclesiæ Dodanim nepotis Nohæ ex filio Iauan, fuisse.
번역
내게는 의심의 여지가 없다. 뒤에 유피테르 함몬의 신탁이 숭배된 그 장소에는 함 자신 또는 그의 후손들의 주요 학교가 있었으며, 도도나 신탁의 자리에는 노아의 후손이자 야완의 아들인 도다님의 가정과 교회의 거처가 있었다.
원문
Ad id sentiendum, multis adducor coniecturis. Non enim appellatio Hammon alia est à Cham, quod nomen Hebræi aspiratione paulo duriore efferunt. Commenticia est & ridicula Græcorum Etymologia, qui ab arenis deducunt, cum reuera ab Hamah, quæ vox calorem significat & æstum, defluxerit. Ardenti enim calore vicini, & verticibus assidue imminentis Solis, perpetuo loca illa Libyæ torrentur ac deuruntur.
번역
여러 추정이 나를 이 견해로 이끈다. 함몬이라는 명칭은 히브리인들이 약간 더 거센 기식으로 발음하는 함이라는 이름과 다르지 않기 때문이다. 이를 모래에서 끌어내는 그리스인들의 어원설은 꾸며 낸 우스운 것이다. 실제로는 더위와 열기를 뜻하는 하마(Hamah)라는 말에서 나온 것이다. 리비아의 그 지역들은 가까이에서 언제나 머리 위에 걸려 있는 태양의 타는 듯한 열기로 끊임없이 달구어지고 불타기 때문이다.
원문
Abolita doctrina de Deo, cum vagarentur animis posteri, & ductu naturæ quærerent aliquod numen, nec, quæ sequerentur vestigia, inuenirent: ex reliquiis adhuc veteris historiæ somniis, pro arbitrio, finxerunt Deum, cui geminum nomen, authoris primi Cham, & veri Dei Iehouah, imposuerunt.
번역
하나님에 관한 가르침이 사라진 뒤 후손들은 마음으로 방황하며 본성에 이끌려 어떤 신적 존재를 찾았으나, 따라갈 자취를 찾지 못하였다. 그래서 아직 남아 있던 옛 역사의 꿈같은 흔적들로부터 제멋대로 신을 만들어 내고, 최초 시조인 함의 이름과 참 하나님 여호와(Iehouah)의 이름을 합친 이중 이름을 붙였다.
원문
Confirmauit figmentum Diabolus, miraculis editis, nutu, aliisque signis, ex statua, quæ in eo loco collocata erat.
번역
마귀는 그 자리에 세워진 조각상에서 기적을 일으키고 끄덕임과 다른 표지들을 내보여 그 허구를 확증하였다.
원문
Nec Dodonæ nomen diuersum est à Dodanim nepote Nohæ, qui, cum Iauan pater Ionicæ gentis in littorali Asia consedisset, cum familia separatus à patre, in editiora Epiri loca transiit.
번역
도도나라는 이름도 노아의 후손 도다님의 이름과 다르지 않다. 이오니아 민족의 조상 야완이 아시아 해안에 자리 잡았을 때, 도다님은 가족을 데리고 아버지에게서 갈라져 에페이로스의 더 높은 지역으로 건너갔다.
원문
Retinuerunt Græci & Latini, ex veterum monumentis, multa authorum suorum & maiorum nomina, etiam postquam penitus euanuissent & periissent historiæ. Celebrant Græci Iapetum, qui est Iaphet Nohæ filius: Latini suam originem in Ianum referunt, qui à Mose Iauan nominatur. Fuit enim pater vtriusque gentis Iauan filius Iaphet. Vtcunque vtut fabulentur de Etymologiis vocum, Διός & Iouis, tamen valde consentaneum videtur, vtranque ex Hebræa voce Iehouah defluxisse, quod sibi nomen tribuit & vsurpauit verus Deus, & hoc secerni voluit ab omnibus commenticiis numinibus cuiuscunque conditionis.
번역
그리스인들과 라틴인들은 역사들이 완전히 사라지고 소멸한 뒤에도, 옛 기록들로부터 자기 시조들과 조상들의 이름을 많이 보존하였다. 그리스인들은 노아의 아들 야벳인 이아페토스를 기린다. 라틴인들은 자기 기원을 야누스에게 돌리는데, 모세는 그를 야완이라고 부른다. 두 민족의 조상은 야벳의 아들 야완이었기 때문이다. 사람들이 Διός와 Iouis라는 말들의 어원에 관하여 어떤 이야기를 지어내든, 두 말은 모두 히브리어 여호와(Iehouah)에서 흘러나왔다고 보는 것이 매우 타당하다. 참 하나님께서는 그 이름을 자신에게 부여하고 사용하셨으며, 그것으로 어떤 종류이든 모든 꾸며 낸 신적 존재들과 자신을 구별하려 하셨다.
원문
Commentum de exortu Dodonæi oraculi, etsi ex commenticia fabella, & narratione historica, de diluuio Deucalionis temere confusum est & confarcinatum, tamen ex historia diluuii natum videtur.
번역
도도나 신탁의 발생에 관한 이야기는 꾸며 낸 설화와 데우칼리온의 홍수에 관한 역사적 서술이 마구 뒤섞여 짜 맞추어진 것이지만, 그래도 홍수의 역사에서 생겨난 것으로 보인다.
원문
Figmentum de geminis columbis, alludit ad columbas emissas à Nohe, vt explorarent defluxionem & diminutionem aquarum.
번역
두 비둘기에 관한 허구는 물이 빠지고 줄어드는 것을 알아보기 위해 노아가 내보낸 비둘기들을 암시한다.