Restant accidentia corporis, quae tertio loco posuimus, secuti Galenum, qui, etsi alias aliter de signis disserit, tamen has ipsas tres differentias constituit, vbi considerare iubet τὰ ἐμφαινόμενα ἐν τοῖς οὔροις, διαχωρήμασι, πτυέλοις, ἱδρῶσι, καὶ τὰ συμπτώματα ἐν ταῖς διαθέσεσιν ὅλου τοῦ σώματος, καὶ τὰ ἐμφαινόμενα ἐν ταῖς φυσικαῖς καὶ ψυχικαῖς ἐνεργείαις: id est, quae in vrinis apparent, alui deiectionibus, sputis, sudoribus, quaeque reperiuntur in affectionibus totius corporis, ac quae apparent in naturalibus & animalibus functionibus.
이제 몸에 부수되는 상태들이 남는다. 우리는 갈레노스를 따라 이것을 셋째 자리에 두었다. 그는 다른 곳에서는 징후를 다른 방식으로 논하기도 하지만, 다음을 살피라고 할 때에는 바로 이 세 가지 구별을 세운다. “소변·대변·가래·땀에 나타나는 것들, 온몸의 상태에 나타나는 증상들, 자연적 기능과 영혼적 기능에 나타나는 것들.” 곧 저자의 라틴어 풀이로는, “소변, 대변의 배출, 가래, 땀에서 나타나는 것들, 온몸의 상태에서 발견되는 것들, 그리고 자연적 기능과 영혼적 기능에 나타나는 것들”이다.
In horum examine & consideratione, ordiendum à quantitate totius, vel partium: Vbi considerandum, an natiua ea sit, vel acquisita, aut aliunde orta: & si natiua, an iusta sit, & σύμμετρος, attemperata, vel iusto minor maiorve; si maior, an sit magnitudo à robore naturae, & copia materiae: an vero tantum à materiae abundantia.
이것들을 조사하고 고찰할 때에는 몸 전체 또는 각 부위의 크기에서 시작해야 한다. 그 크기가 타고난 것인지, 얻어진 것인지, 다른 데서 생긴 것인지 살펴야 한다. 타고난 것이라면 적정하고 균형에 맞는지, 적정한 것보다 작은지 큰지 살핀다. 크다면 본성의 강건함과 질료의 풍부함에서 온 크기인지, 아니면 오직 질료가 넘쳐서 생긴 것인지 살핀다.
Si aduenticia sit, an totum occupet corpus, an vero vnam tantum augeat partem, aut aliquas.
외부에서 덧붙은 크기라면 온몸을 차지하는지, 한 부위만 커지게 하는지, 몇몇 부위를 커지게 하는지 살핀다.
Totum tumescit corpus, velut in ὄγκον, tumorem, auctum atque eleuatum, vel ob εὐεξίαν, bonam habitudinem, & habitum σαρκώδη, carnosum, musculorum ex πληθώρᾳ, aequali humorum redundantia; vel καχεξίαν, malam, habitudinem, ex κακοχυμίᾳ vitiosi humoris copia, aut flatibus, vt in λευκοφλεγματίᾳ, in hydrope, cum per vniuersam corporis molem humor pituitosus diffunditur: aut inflationem distensionemque cutis.
온몸이 부어 마치 종창처럼 커지고 솟아오를 수 있다. 그 원인은 좋은 몸 상태와 근육의 살이 충실한 체형일 수 있는데, 이는 체액들이 고르게 넘치는 플레토라에서 생긴다. 또는 나쁜 몸 상태가 원인일 수 있는데, 이는 결함 있는 체액이 많은 카코키미아나 바람에서 생긴다. 레우코플레그마티아, 곧 점액성 체액이 몸 전체에 퍼지는 수종에서 그러하다. 또는 피부가 부풀고 늘어나기 때문에 그러할 수도 있다.
Singulae partes intumescunt κατὰ φύσιν, & παρὰ φύσιν, secundum & praeter naturam, vel concauis meatibus πλημμυρίδι, abundantia, humorum flatuumve distentis: ita venae πληθώρᾳ plethora, aut κακοχυμίᾳ, cacochymia, diducuntur, arteriae distenduntur flatibus, aut crassioribus spiritibus: vel membranis, aut pinguedine copiosiore obductis atque in molem ampliorem auctis, aut ex affluxu collectioneque humorum, flatuum, aut carnis, vel membri alicuius auulsi illapsique turgescentibus, vt in Ascite, Tympanite, tumoribus, quos ἐμφυσήματα, inflationes, vocant ramicum differentiis, vt πνευματοκήλῃ, σαρκοκήλῃ, ramice flatulento, carnoso, & similibus: vel membris ipsis, membranisve, quae integunt ea, tumore praeter naturam obsessis.
개별 부위들은 자연에 맞게도, 자연에 어긋나게도 부어오른다. 그 빈 통로가 넘치는 체액이나 바람으로 늘어나는 경우가 있다. 이렇게 정맥은 플레토라나 카코키미아로 벌어지고, 동맥은 바람이나 더 걸쭉한 정기로 늘어난다. 또는 막들이 많은 지방으로 덮여 더 큰 덩어리로 자라기도 하고, 체액·바람·살이 흘러들어 모이거나 어떤 부위가 떨어져 나와 흘러든 탓에 부풀기도 한다. 복수, 고창, 엠피세마타 곧 부풀음이라고 부르는 종창, 탈장의 여러 종류, 이를테면 바람 탈장이나 살 탈장 및 이와 비슷한 것들이 그러하다. 또는 부위 자체나 그것을 덮는 막이 자연에 어긋나는 종창에 사로잡혀 부어오른다.
Quantitatem qualitatum excipit pensitatio. Considerandus autem primus habitus, tum corporis, partiumve, an sit εὐμετάβλητος facile mutabilis, vel δυσμετάβλητος, difficilis mutatu, rarus, vel densus, compactusque: tum morbi, an sit fixa, permanens, & confirmata aegritudo, an vero solutu facilis.
크기를 살핀 뒤에는 성질을 따져야 한다. 먼저 몸이나 부위의 상태를 살펴, 쉽게 바뀌는지 바꾸기 어려운지, 성긴지 조밀하고 단단히 짜여 있는지 보아야 한다. 이어 병의 상태를 살펴, 병이 고정되어 지속되고 굳어졌는지, 아니면 쉽게 풀리는지 보아야 한다.
Secundo qualitates primae explorandae, quaeque harum mixturam consequuntur proximae: an caleat corpus, frigeatve, vel aridum sit, aut humectum, durum vel molle, asperum aut laeue.
둘째로 일차적 성질들과 그것들의 혼합에 곧바로 따라오는 성질들을 조사해야 한다. 몸이 뜨거운지 차가운지, 마른지 축축한지, 단단한지 부드러운지, 거친지 매끄러운지 살핀다.
Tertio colores, rubratne, aut palleat, aut vireat, vel nigret, aut liuorem referat, vel flauedinem aut puram, aut ad pallorem declinantem. Respondet enim color, in corporis superficie conspicuus dominio humorum, nisi in profundum demersi longius à cute absint.
셋째로 빛깔을 살핀다. 붉은지, 창백한지, 푸르스름한지, 검은지, 검푸른 빛을 띠는지, 또는 순수한 노란빛이나 창백한 쪽으로 기우는 노란빛을 띠는지 본다. 몸 표면에 드러나는 빛깔은 체액의 우세에 대응하기 때문이다. 다만 체액이 깊이 가라앉아 피부에서 멀리 떨어져 있으면 그렇지 않다.
Sonitu; aurium tinnitus, strepitusque, dentium stridorem, voces inconsulto, & sine deliberatione, velut per errorem emissas complectimur, vt saporibus ea, quae in lingua sentiuntur saporum discrimina.
소리의 범주에는 귀울림과 잡음, 이 가는 소리, 생각 없이 숙고하지 않고 마치 잘못하여 내는 듯한 목소리를 포함한다. 맛의 범주에는 혀로 느끼는 맛들의 차이를 포함한다.
Ad figuram pertinent illa Hippocratica, nares acutae, oculi concaui, collapsa tempora, frigidae contractaeque; aures, & imis partibus leniter versae, forma decubitus, aegro, aut dextro, sinistrove lateri incumbente, brachiis, ceruice, cruribus aliquantulum reductis, vel prorsus extensis, eodem, ex imbecillitate, prolabente, vel deuoluente sese ad pedes. Ratione loci videndum, an dolor in exterioribus consistat, vel intrinsecus, dextrave parte, an sinistra.
형태에는 히포크라테스가 말한 다음과 같은 것들이 속한다. 코가 뾰족해지고, 눈이 꺼지고, 관자놀이가 내려앉으며, 귀가 차갑고 오그라들고 그 아랫부분이 살짝 돌아간 모습이다. 누워 있는 자세도 여기에 속한다. 병자가 오른쪽 또는 왼쪽 옆구리에 기대어 있는지, 팔·목·다리를 조금 끌어당겼는지 완전히 뻗었는지, 쇠약하여 미끄러져 내려가거나 발치 쪽으로 몸이 굴러 내려가는지 살핀다. 장소에 관해서는 통증이 바깥에 있는지 안쪽에 있는지, 오른쪽에 있는지 왼쪽에 있는지 보아야 한다.
Ratione temporis, an continuo affligat, vel per interualla, & ea an stata seruet ac periodica, vel non. Ratione motus, an velociter moueatur aegritudo, vel tardius.
시간에 관해서는 줄곧 괴롭히는지 간격을 두는지, 그 간격이 일정한 주기를 지키는지 그렇지 않은지 살핀다. 진행에 관해서는 병이 빠르게 움직이는지 더디게 움직이는지 살핀다.