R3-020-p01 · PDF 422

Ex quadrupedibus lupos, vulpes, leones, capras iuuencas, asinos, arietes, lepores, mustellas, mures, omina mouisse & auspicia, compertum est.

네 발 달린 짐승들 가운데 늑대, 여우, 사자, 어린 암염소, 당나귀, 숫양, 산토끼, 족제비, 쥐가 조짐과 점조를 일으켰다는 것이 알려져 있다.

R3-020-p02 · PDF 422

Lupus, si ad dextram commearet, pleno ore, prosperæ & magnæ rei argumentum putabatur. Lupos castra introiisse, &, laceratis obuiis, intactos abiisse, exercitibus cladem portendisse: eosdem, si, in foro Romano, visi essent, & incolumes euasissent, oppressionem vrbis, aut alia designasse pericula, animaduersum est.

늑대가 입에 먹이를 가득 물고 오른쪽으로 지나가면, 크고 순조로운 일의 증거라고 생각하였다. 늑대들이 진영에 들어와 마주친 것들을 찢어 놓고 다치지 않은 채 떠나면 군대의 참패를 예고하고, 로마 광장에서 목격된 뒤 무사히 빠져나가면 도시의 제압이나 다른 위험을 나타낸다고 관찰하였다.

R3-020-p03 · PDF 422

Romanis coloniam in Libyam ducturis, Caio Graccho Tribuno legem rogante, cum Lupus metas aggeri definitas subruisset & dissipasset, fecit, vt à proposito desisterent.

호민관 가이우스 그라쿠스가 법안을 제안하여 로마인들이 리비아에 식민시를 세우려 할 때, 늑대가 둑에 정해 놓은 경계 표지들을 무너뜨리고 흩어 놓자, 그들은 계획을 포기하였다.

R3-020-p04 · PDF 422

Cerua à Lupo fugata, cum inter duas acies, illæsa euasisset, Romanis victoriam addixit.

늑대에게 쫓기는 암사슴이 두 군대의 전열 사이를 다치지 않고 빠져나간 것은 로마인들에게 승리를 약속하였다.

R3-020-p05 · PDF 422

Adeo inauspicatus luporum in vrbe conspectus habitus est, vt, quotiescunque viserentur, siue oppressi, insectantium industria, interficerentur: siue euaderent, semper vrbs, solenni lustratione, expiaretur, qua auerti atque depelli calamitates, quas apportassent lupi, credebantur. Idque sæpe factum lupis in vrbe, foro, Capitolio Quirinali colle. Exquiliis, conspectis: vt anno vrbis 577 cum Collatina porta lupus ingressus per Exquillinam, magno consectantium tumultu effugisset, & anno vrbis 558 cum, per Exquillinam portam, quidam ingressus, frequentissima vrbis parte, decurrisset in forum, & Thusco vico atque inde Melio per Capenam portam, prope intactus abiisset.

도시에서 늑대를 보는 것은 매우 불길하게 여겼다. 늑대가 목격될 때마다, 추격자들이 애써 붙잡아 죽이든 늑대가 달아나든, 언제나 엄숙한 정화 의식으로 도시의 부정을 씻었다. 이를 통해 늑대가 가져온 재앙을 막고 몰아낼 수 있다고 믿었기 때문이다. 도시와 광장, 카피톨리움, 퀴리날리스 언덕, 에스퀼리누스에서 늑대가 목격되었을 때 이런 일이 자주 있었다. 건국 577년에는 콜라티나문으로 들어온 늑대가 추격자들의 큰 소동 속에서 에스퀼리나문을 통해 달아났다. 건국 558년에는 어떤 늑대가 에스퀼리나문으로 들어와 도시에서 가장 붐비는 곳을 지나 광장으로 달려 내려갔고, 에트루리아 거리와 이어서 멜리우스 거리를 거쳐 카페나문으로 거의 다치지 않고 나갔다.

R3-020-p06 · PDF 422

Examina apum, quacunque se demisissent, polluere & infortunare locum, credita sunt: Quare, quoties in vrbe comparuerunt, lustratam vrbem, ex Sibyllinis institutis, legimus, vt anno vrbis 636, & post 50, & rursus 52, ac sæpe alias.

벌 떼는 어디에 내려앉든 그곳을 더럽히고 불행하게 한다고 믿었다. 그러므로 도시에서 벌 떼가 나타날 때마다 시빌라의 지시에 따라 도시를 정화하였다고 기록되어 있다. 건국 636년, 그 뒤 650년과 다시 652년이 그러하였으며, 그 밖에도 자주 있었다.

R3-020-p07 · PDF 422

Ita bouem, si loqueretur (quod sæpe compertum accepimus) vrbem læsi numinis ream peragere, & lustrationem vrbis exigere, censuerunt Romani.

마찬가지로 소가 말을 하면, 그런 일이 자주 확인되었다고 우리는 전해 듣는데, 로마인들은 그 일이 도시를 신성을 모독한 죄로 고발하고 도시의 정화를 요구한다고 생각하였다.

R3-020-p08 · PDF 422

Agmina etiam locustarum anxia semper ac solicita procuratione eorum, quæ ad placanda facerent numina depulerunt.

메뚜기 떼도 언제나 근심하고 조심하며 신들을 달래는 데 도움이 되는 의례들을 행하여 몰아냈다.

R3-020-p09 · PDF 422

Mulam gemellos peperisse, aut Leonem conspectum, aut ab Asino laceratum esse Leonem, aut mures derosisse aliquid, tristis dirique fuit ominis, & magni terroris.

노새가 쌍둥이를 낳거나, 사자가 목격되거나, 당나귀에게 사자가 찢기거나, 쥐들이 무엇인가 갉아 먹으면, 슬프고 무서운 조짐이자 큰 공포의 대상이었다.

R3-020-p10 · PDF 423

Suburbana colubris plena, & equi ab illis depasti, præsagierunt Crœso Lydorum Regi, fore, vt regnum ab exteris subiiceretur.

도시 근교가 뱀들로 가득 차고 말들이 그 뱀들에게 잡아먹힌 것은, 리디아인의 왕 크로이소스에게 왕국이 외국인들에게 정복되리라고 예고하였다.

R3-020-p11 · PDF 423

Dirarum nomine complector, tum ea, quæ in nostris sunt corporibus, aut iisdem alioquin accidunt insolitè; tum quæ in domibus, agris, itineribus, quocunque modo, præter rationem & morem eueniunt atque obiiciuntur.

나는 ‘디라이’라는 이름으로 우리 몸 안에 있거나 몸에 이례적으로 생기는 현상들과, 집과 들판과 길에서 어떤 방식으로든 이치와 관례를 벗어나 일어나거나 마주치는 일들을 함께 가리킨다.

R3-020-p12 · PDF 423

Hinc pro locorum, subiectorumque in quibus obseruarentur talia, differentiis, diuersa sunt diuinationum genera constituta.

여기서 그러한 현상을 관찰하는 장소와 대상의 차이에 따라 여러 종류의 점술이 만들어졌다.

R3-020-p13 · PDF 423

Τὸ ἐνόδιον seu itinerarium, quæ in viis occurrissent, explicabat.

‘에노디온’(ἐνόδιον), 곧 길의 조짐을 다루는 점술은 길에서 마주친 일들을 해석하였다.

R3-020-p14 · PDF 423

Leporem iter ineundum, transuerso saltu velut diremisse, aut fœtam vulpem, vel prægnantem canem obuiasse, aut serpentem commeantium iter interrupisse, aut præcidisse, aut offendisse pedibus, aut laciniam adhæsisse, aut subito constitisse, aut expauisse, vel defecisse viribus, absque manifesta causa, aut spectra conspexisse, vel circumfusas ac scintillantes flammas, aut risus, gemitus, compellationem sui exaudiisse, & quicquid fuit huiusmodi, infortunata præsagire & infesta itinera, creditum est.

산토끼가 가려는 길을 가로질러 뛰어 마치 길을 끊어 놓거나, 새끼를 밴 여우나 임신한 개가 마주 오거나, 뱀이 길 가는 이들의 행로를 끊거나 앞질러 막는 일은 불행하고 위험한 여행을 예고한다고 믿었다. 발이 걸려 넘어지는 일, 옷자락이 걸리는 일, 분명한 까닭 없이 갑자기 멈추거나 놀라거나 기운이 빠지는 일, 유령이나 둘러싸며 반짝이는 불꽃을 보는 일, 웃음이나 신음 또는 자신을 부르는 소리를 듣는 일, 그 밖에 이와 같은 일들도 그러하였다.

R3-020-p15 · PDF 423

Mulieres per itinera ambulantes, torquere fusos, aut omnino detectos ferre, spei omnium præcipueque frugum aduersabatur. Hoc descripsisse Polin quendam, Suidas autor est.

여자들이 길을 걸으면서 물레가락을 돌리거나, 아예 드러낸 채 가지고 다니는 것은 모든 것, 특히 곡물에 대한 기대를 해친다고 하였다. 수이다스에 따르면 폴리스라는 사람이 이에 관하여 서술하였다.

R3-020-p16 · PDF 423

Τὸ οἰκοσκοπικὸν, omen domesticum, coniectabatur ex iis, quæ in ædibus animaduersa essent, insolito more, accidisse, de euenturis patrisfamilias, & illius rebus, velut:

‘오이코스코피콘’(οἰκοσκοπικόν), 곧 집안의 조짐을 보는 점술은 집 안에서 이례적으로 일어났다고 관찰한 일들로부터, 가장과 그의 일에 앞으로 무엇이 생길지를 추측하였다. 이를테면 다음과 같다.

R3-020-p17 · PDF 423

Introiit in ædes ater alienus canis. Anguis, per impluuium, decidit de tegulis, infaustum erat vtrumque:

‘낯선 검은 개가 집에 들어왔다.’ ‘뱀이 지붕 기와에서 안뜰의 빗물받이로 떨어졌다.’ 두 가지 모두 불길하였다.

R3-020-p18 · PDF 423,424

Mustella conspecta, aut serpens, poculum salinumue euersum, dispersi cineres, oleum effusum, aut mel, si quid à muribus esset corrosum, quod, de sua Platonis politia, Cicero annotauit: Si cibus prolaberetur: si incendia nominarentur inter epulas, aut sub mensa aquæ profunderentur: recedente aliquo ab epulis, simul verri solum, aut bibente conuiua, mensam vel repositorium tolli: aut repente conticescere conuiuium: inauspicatissima erant. Reuocari sternutamento mensas & fercula, inter Diras erat. Ita si tigna gemuissent, aut crepassent mensæ trabesue, dira portendebant.

족제비나 뱀이 보이는 일, 잔이나 소금 그릇이 뒤집히는 일, 재가 흩어지거나 기름 또는 꿀이 쏟아지는 일, 쥐가 무엇인가 갉아 먹는 일은 몹시 불길하였다. 쥐가 갉아 먹은 일에 관해서는 키케로가 자신이 가진 플라톤의 『국가』를 두고 기록하였다. 음식이 떨어지거나, 식사 중 불이 났다는 말을 하거나, 식탁 아래에 물을 쏟거나, 누군가 식사 자리에서 물러나자마자 바닥을 쓸거나, 손님이 마시는 동안 식탁이나 받침대를 치우거나, 잔치가 갑자기 조용해지는 일도 매우 불길하였다. 재채기 때문에 식탁과 음식 접시를 다시 가져오게 하는 일도 디라이에 속하였다. 들보가 신음하거나 식탁과 대들보에서 갈라지는 소리가 나는 것 역시 무서운 일을 예고하였다.

R3-020-p19 · PDF 424

Vinum effudisse, aut vino vestes inquinasse bonæ fortunæ signum erat, idque attestante Homero, qui, Vlysse discedente, & bene precante, Alcinoi vxorem facit humi vinum fundere, velut preces ratas diis habituris. Absoluit hoc Xenocrates, integro volumine.

포도주를 쏟거나 포도주로 옷을 더럽히는 것은 행운의 징표였다. 호메로스도 이를 증언한다. 오디세우스가 떠나며 행복을 빌 때, 알키노오스의 아내가 마치 신들이 그 기도를 받아들일 것이라는 듯 땅에 포도주를 붓게 하기 때문이다. 크세노크라테스는 이 주제를 한 권 전체에 걸쳐 다루었다.

R3-P020-A01 · 원주 · PDF 422

Quadrupedum omina.

네발짐승의 조짐.

R3-P020-A02 · 원주 · PDF 422

Luporum inauspicata omina.

늑대의 불길한 조짐.

R3-P020-A03 · 원주 · PDF 422

Apum examina infausti ominis.

벌 떼는 불길한 조짐.

R3-P020-A04 · 원주 · PDF 423

Diuersa ominationum genera ex Diris.

디라이에서 나온 여러 종류의 조짐 해석.

R3-P020-A05 · 원주 · PDF 423

Ἐνόδιον.

에노디온, 길의 조짐.

R3-P020-A06 · 원주 · PDF 423

Οἰκοσκοπικὸν.

오이코스코피콘, 집안의 조짐.