원문

Differunt à cœlestibus causis Propinquæ & Materiales, quæ & inhærent materiæ elementari, & in eandem vim suam expromunt: hæ, quia accommodatam sibi, & sequacem requirunt materiam, si talis præsto non sit, non eodem modo, κὲ ὡς ἐπὶ πᾶν & tanquam in vniuersum, id quod agunt, expediunt & consummant: sed ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, plerunque, seu ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, aut vt plurimum. Vrit febrilis calor, attenuat, & consumit, sed plus vrit in humore incensus, quam solo spiritu: vehementius exiccat & arefacit corpora tenuia & arida, quam humida & obesa: In illis, si flagret longiore mora, depascitur τὴν σύμφυτον ἰκμάδα, & μαρασμόν, natiuum & ingenitum humorem & marcorem efficit: in his copiosior humiditas, flammæ pabulum præbens, prohibet, ne humiditatem natiuam exhauriat. Et præter materiæ ἐπιτηδειότητα habilitatem, de materialibus causis, aut vna sola sufficit effectui producendo, vt in forti Apoplexia, sola obstructio totius principii neruorum, respiratione inclusa, cor suffocat: aut plures socias causas iungi necesse est, quarum si vna desit, aut cæterarum resistat ac repugnet intentionibus, impeditur effectus prorsus, aut differtur, atque extrahitur. Suppeditant exempla medicorum Prognostica. Quæ sit igitur prædictionum ex his causis extructarum certitudo manifestum est. Congruit enim rebus ipsis: Si omnes causæ ordinatæ ad effectum conueniant, & adsit idonea materia, procedit effectus. Si quid horum desideretur: aut mutilatur, aut impeditur, aut deficit. Ex particularibus causis factæ coniecturæ imbecilles prorsus sunt, nec plus confirmant de secuturo effectu, quam pollent causæ monitrices & indices. [Marginal84: Causæ propinquæ & materiales vis.] [Marginal84: Calor febrilis pro ratione subiecti varius.]

번역

천상의 원인들과 구별되는 것은 근접 원인과 질료적 원인이다. 이것들은 원소적 질료에 내재하면서 그 질료에 자기 힘을 발휘한다. 자신에게 알맞고 잘 따르는 질료를 요구하므로, 그런 질료가 준비되어 있지 않으면 자신이 하는 일을 같은 방식으로, 또 그리스어 ‘호스 에피 판’과 라틴어 ‘탄콰므 인 우니베르숨’, 곧 전반적으로 실행하고 완성하지 못한다. 오히려 그리스어로 “대개”, 라틴어로도 “대개”, 또는 그리스어로 “대부분의 경우에”, 라틴어로도 “대부분의 경우에” 그렇게 한다.

발열의 열기는 태우고 쇠약하게 하고 소모시킨다. 그러나 정기 안에서만 불붙을 때보다 체액 안에서 불붙을 때 더 강하게 태운다. 또 습하고 살찐 몸보다 가늘고 마른 몸을 더 강하게 말리고 건조시킨다. 후자의 가늘고 마른 몸에서 오래 타오르면 그리스어로 ‘타고난 수분’을 먹어 치우고 ‘마라스모스’를 일으킨다. 라틴어로 풀면 본래 타고난 체액을 소모하여 쇠약을 일으킨다는 뜻이다. 반면 습하고 살찐 몸에서는 더 풍부한 수분이 불꽃의 땔감을 제공하여, 본래의 수분을 모두 소진하지 못하게 한다.

질료의 ‘에피테데이오테스’, 곧 적합성 외에도 질료적 원인들의 사정은 이렇다. 어떤 경우에는 오직 하나만으로 결과를 낳기에 충분하다. 예를 들어 심한 중풍에서는 신경의 근원 전체가 막히는 일 하나만으로 호흡이 차단되어 심장이 질식한다. 다른 경우에는 여러 협력 원인들이 함께 결합해야 한다. 그 가운데 하나라도 없거나 다른 원인들의 작용 방향에 저항하고 맞서면, 결과가 완전히 방해받거나 뒤로 미루어져 지연된다. 의사들의 예후서에는 이런 사례들이 제시되어 있다.

따라서 이 원인들로부터 세운 예측이 얼마나 확실한지는 분명하다. 그 확실성은 사물 자체와 일치한다. 결과를 향해 정해진 모든 원인이 모이고 적절한 질료가 있으면 결과가 나온다. 그 가운데 무엇이든 부족하면 결과는 불완전해지거나 방해받거나 실패한다. 개별 원인들에서 나온 추정은 몹시 약하다. 다가올 결과에 관하여 그런 추정이 확증하는 바는, 미리 알리고 가리키는 그 원인들의 힘을 넘지 못한다.