R3-050-p01 · PDF 486,487

Primi generis somniorum, cum reliquiæ earum rerum mouentur & agitantur, de quibus vigilantes aut cogitauimus, aut egimus, frequenter meminerunt Poetæ. Apud Theocritum Piscator inquit:

깨어 있을 때 생각하거나 행한 일들의 잔재가 움직이는 첫째 종류의 꿈은 시인들이 자주 언급하였다. 테오크리토스의 작품에서 어부는 이렇게 말한다.

R3-050-v01 · PDF 487

Πᾶσα κύων ἄρτους μαντεύεται, ἰχθῦς κ᾽ ἐγών: id est, Somnia sunt canibus panes, mihi somnia pisces.

“개는 모두 빵을 꿈꾸고, 나는 물고기를 꿈꾼다.” 곧 라틴어로는 “개들의 꿈은 빵이고, 내 꿈은 물고기다”라는 뜻이다.

R3-050-v02 · PDF 487

Claudianus. Omnia quæ sensu voluuntur vota diurno, Pectore sopito, reddit amica quies. Venator defessa toro cum membra reposuit, Mens tamen ad syluas & sua lustra redit. Iudicibus lites, aurigæ somnia currus, Vanaque nocturnis meta cauetur equis.

클라우디아누스. 낮의 감각 속에 오가는 온갖 소망을 가슴이 잠들면 다정한 휴식이 다시 돌려준다. 사냥꾼이 지친 몸을 침상에 누이면 마음은 그래도 숲과 익숙한 짐승 굴로 돌아간다. 재판관의 꿈은 소송이고, 전차 모는 이의 꿈은 수레이며, 밤의 말들은 실재하지 않는 회전 표지를 피해 돈다.

R3-050-v03 · PDF 487

Lucretius. Induperatores pugnare, & prælia obire. Nautæ cum ventis contractum degere bellum. scilicet somniant, & quæ sequuntur.

루크레티우스. 지휘관들은 싸우고 전투에 나서는 것을, 뱃사람들은 바람들과 벌어진 전쟁을 치르는 것을. 즉, 그런 것을 꿈꾼다는 뜻이며 뒤의 구절들이 이어진다.

R3-050-p02 · PDF 487

Eiusdem generis somnia, quæ ab intrinseco oriuntur principio, experientia suppeditat Medicis nota, qui inde non raro, de inuasuris morbis, si valent somniantes, aut de affectionibus, humorumue excessu in ægris diuinant.

같은 종류 가운데 내적 원리에서 생기는 꿈들은 경험을 통해 의사들에게 알려져 있다. 의사들은 이를 근거로, 꿈꾸는 사람이 건강하면 앞으로 닥칠 질병을, 병들어 있으면 병의 상태나 체액의 과잉을 드물지 않게 추측한다.

R3-050-p03 · PDF 487

Natura πικρόχολοι, biliosi & iracundi ex redundante in iis flaua bile, incendia, vstiones, rixas, contentiones, pugnas, colores flauos, volatus, somniant: Melancholici caligines, tenebras, atros, fumos, oberrationes nocturnas, vagationes per solitaria loca, spectra, tetras species, tristia omnia: Phlegmatici aquas, balnea, nauigationes, mersiones in aquam, onera grauantia & impedientia incessum, aliaque similia: Sanguinei læta conuiuia, choreas, complexus, rutila: Amantes, complexus eorum, quos amant, & amicas ac blandas collocutiones: Qui sitiunt, affatim se haurire aliquid.

본래 황담즙이 넘쳐 담즙질이며 쉽게 화내는 사람들은 불, 화상, 말다툼, 다툼, 싸움, 노란색, 날아다니는 꿈을 꾼다. 흑담즙질의 사람들은 어스름, 어둠, 검은 연기, 밤의 방황, 외딴곳을 떠도는 일, 유령, 끔찍한 모습 등 모든 슬픈 것을 꿈꾼다. 점액질의 사람들은 물, 목욕, 항해, 물에 잠김, 짓눌러 걸음을 방해하는 짐 및 그와 비슷한 것을 꿈꾼다. 다혈질의 사람들은 즐거운 잔치, 춤, 포옹, 붉게 빛나는 것을 꿈꾼다. 사랑하는 사람들은 연인을 껴안고 다정하고 부드럽게 이야기하는 꿈을 꾸며, 목마른 사람들은 무언가를 실컷 들이켜는 꿈을 꾼다.

R3-050-p04 · PDF 487

Quibus affecta sunt, vel obstructa posteriora cerebri, humore viscido (quem morbum ἐφιάλτην vocant & incubum) velut premi sese, ac strangulari imaginantur in somno.

뇌의 뒤쪽이 끈끈한 체액으로 손상되거나 막힌 사람들은, 그 병을 에피알테스(ἐφιάλτης) 또는 인쿠부스(incubus)라고 부르는데, 잠속에서 자기가 짓눌리고 목이 졸리는 듯한 상상을 한다.

R3-050-p05 · PDF 487

Quibus vitiosis osculum ventriculi confertum est humoribus, ex ascensu venenatorum halituum, afficientium cerebrum, tetris vexantur somniis, & terrentur inusitatis pauoribus.

위 입구가 나쁜 체액으로 가득한 사람들은 독성 증기가 올라가 뇌에 영향을 주므로, 무서운 꿈에 시달리고 낯선 공포에 겁을 먹는다.

R3-050-p06 · PDF 488

Galenus plurima recitat exempla, inter quæ extat & hoc de Phthisico quodam, qui cum somniasset, se in suo natare sanguine, & Medici postridie somnium, de redundantia sanguinis interpretati, venam incidissent, cum sanguine animam exhalauit.

갈레노스는 많은 사례를 전하는데, 그중에는 어떤 소모병 환자의 이야기도 있다. 그는 자기 피 속에서 헤엄치는 꿈을 꾸었다. 다음 날 의사들이 이 꿈을 피가 넘친다는 뜻으로 해석하여 정맥을 절개하자, 그는 피와 함께 생명을 내놓았다.

R3-050-p07 · PDF 488

Sed, vt fiant somnia, & ea quidem non confusa, aut turbida, requiritur vtrunque, tum, vt sit cerebrum, à natura recte temperatum, & omnibus suis exquisite, integreque, ac debite conformatum partibus, vigeant actiones sensuum interiorum, & ventriculorum cerebri sit amplitudo iusta, & conueniens situs: tum, ne impediatur aliquo forinsecus adueniente, vt affectionibus aliquibus, παρὰ φύσιν, præter naturam, in quacunque parte aut ira aliisue cordis commotionibus, aut crudis, ex ventriculo, & confertim irruentibus halitibus: sed temperatis escis, modicisque potationibus ita sit affectum, vt, sopito corpore, animus vigilet. Quod si vel illud desit, vel hoc accedat, nihil fit ordinatum aut regulare. Vt in ratiocinando errant, cum aliquid serii meditantur, applicato in eam cogitationem, atque intento animo, quibus male constitutum est cerebrum: sic multo magis errabunt somniantes.

그러나 혼란스럽거나 흐리지 않은 꿈이 생기려면 두 조건이 필요하다. 첫째, 뇌가 자연적으로 올바른 체질을 갖추고 모든 부분이 정교하고 온전하며 알맞게 형성되어야 한다. 내적 감각의 작용들이 활발하고, 뇌실의 크기와 위치도 적합해야 한다. 둘째, 밖에서 오는 어떤 것에도 방해받지 않아야 한다. 어느 부위의 비자연적인 상태, 분노나 다른 심장의 동요, 또는 위에서 한꺼번에 밀려드는 설익은 증기 같은 것이 없어야 한다. 오히려 절제된 음식과 적은 음료로, 몸은 잠들어도 마음은 깨어 있도록 되어야 한다. 앞의 조건이 없거나 뒤의 방해가 있으면 아무것도 질서 있고 규칙적으로 이루어지지 않는다. 뇌가 잘 갖추어지지 않은 이들은 진지한 일을 숙고하면서 마음을 집중해도 추론을 잘못하므로, 꿈에서는 더욱 크게 잘못할 것이다.

R3-050-p08 · PDF 488

Crapulis vero turbantur cogitationes, quas vigilantes instituimus. Quanto magis errorem adferent, ac perturbationem somniis, quæ sunt tenuia & euanida simulacra rerum, à cerebro, leui motu velut informata: & tamen tanto euadunt certiora atque illustriora, quanto minus in cerebro est impedimentorum?

과음과 과식은 깨어 있을 때 하는 생각들을 흐트러뜨린다. 그렇다면 뇌가 가벼운 운동으로 빚은 듯한 미세하고 사라지기 쉬운 사물의 모습인 꿈에는, 얼마나 더 큰 오류와 혼란을 가져오겠는가? 꿈은 뇌 안에 방해가 적을수록 더 확실하고 명료해지지 않는가?

R3-050-p09 · PDF 488

Plato in nono Politicorum, de posteriore causa, pulcre philosophatur, quem locum Cicero eleganter reddidit. Vide, inquit, quid Socrates, in Platonis politia loquatur. Dicit enim, cum dormientibus ea pars animi, quæ mentis & rationis particeps sit, sopita langueat: illa autem, in qua feritas quædam sit, atque agrestis immanitas, cum sit immoderato obstupefacta potu, atque pastu, exultare eam in somno, immoderateque iactari. Itaque hinc omnia visa obiiciuntur à mente, & ratione vacua, vt aut cum matre corpus miscere videamur, aut, cum quouis alio homine, vel Deo, sæpe bellua: atque etiam trucidare aliquem, & impie cruentari, multaque facere impure atque tetre, cum temeritate atque impudentia.

플라톤은 『국가』 제9권에서 뒤의 원인을 훌륭하게 논하며, 키케로는 그 대목을 우아하게 옮겼다. 그는 이렇게 말한다. “플라톤의 『국가』에서 소크라테스가 무슨 말을 하는지 보라. 잠든 사람에게서 정신과 이성에 참여하는 영혼의 부분이 잠들어 느슨해지면, 야성과 거친 흉포함이 있는 부분은 지나친 음주와 음식으로 마비되어 있으면서도 잠속에서 날뛰고 제멋대로 요동한다고 한다. 그래서 정신과 이성에서 벗어난 온갖 모습이 나타난다. 우리는 어머니와 육체를 섞거나, 다른 아무 인간이나 신, 흔히는 짐승과도 그러하는 듯 느낀다. 누군가를 죽이고 불경하게 피를 흘리며, 무모하고 뻔뻔하게 많은 불결하고 끔찍한 일을 행하는 듯하기도 한다.”

R3-050-p10 · PDF 489

At qui, moderato cultu atque victu, quieti se tradiderit, ea parte animi, quæ mentis & consilii est, agitata, atque erecta, saturataque bonarum cogitationum epulis: Eaque parte animi, quæ voluptate alitur, nec inopia enecta, nec satietate affluente, quorum vtrumque præstringere aciem mentis solet, siue deest naturæ quippiam, siue abundat atque affluit: Illa etiam tertia parte animi, in qua irarum existit ardor, sedata atque restincta: tum eueniet, duabus animi temerariis partibus compressis, vt illa tertia pars rationis & mentis eluceat, & se vegetam ad somniandum, acremque præbeat: tum & visa quietis occurrent tranquilla atque veracia. Hæc Cicero.

“그러나 절제된 생활과 식사로 휴식에 든 사람은 다르다. 정신과 숙고를 맡은 영혼의 부분을 활동시키고 일으켜 좋은 생각의 잔치로 배불렸으며, 쾌락으로 자라는 부분을 결핍으로 기진하게 하지도 과잉으로 넘치게 하지도 않은 사람이다. 자연에 무언가 부족하든 넘쳐흐르든 둘 다 정신의 시야를 흐리게 하기 때문이다. 또 분노의 불길이 일어나는 영혼의 셋째 부분도 가라앉혀 불을 껐다면, 영혼의 무모한 두 부분이 눌리고 이성과 정신의 부분이 빛나며, 꿈꾸는 데 활기 있고 예리한 능력을 발휘하게 될 것이다. 그때 잠속의 모습들도 고요하고 참되게 나타날 것이다.” 여기까지가 키케로의 말이다.

R3-050-p11 · PDF 489

Explanatiora etiam, & lucidiora obiici somnia, matutino tempore, cum depulso de pectore, & in omne corpus diuiso ac mitificato cibo, animi sese quiete satiati, minusque impediti, in aliquam intendunt cogitationem.

또 아침에는 더 분명하고 밝은 꿈들이 나타난다. 음식이 가슴 부근에서 내려가 온몸으로 나뉘고 부드러워진 뒤, 휴식으로 충분히 쉰 마음이 방해를 덜 받으며 어떤 생각에 집중하기 때문이다.

R3-050-a01 · 원주 · PDF 487

Somnia ab interno principio orta.

내적 원리에서 생기는 꿈.

R3-050-a02 · 원주 · PDF 487

Biliosorum somnia.

담즙질인 사람들의 꿈.

R3-050-a03 · 원주 · PDF 487

Melancholicorum somnia.

흑담즙질인 사람들의 꿈.

R3-050-a04 · 원주 · PDF 487

Phlegmaticorum somnia.

점액질인 사람들의 꿈.

R3-050-a05 · 원주 · PDF 487

Sanguineorum somnia.

다혈질인 사람들의 꿈.

R3-050-a06 · 원주 · PDF 488

Somnia ne turbentur multa requiruntur.

꿈이 혼란해지지 않으려면 많은 조건이 필요하다.

R3-050-a07 · 원주 · PDF 488

Crapularum noxa.

과음과 과식의 해로움.

R3-050-a08 · 원주 · PDF 488

Platonis locus de somniis.

꿈에 관한 플라톤의 대목.