전사 관례: 긴 s는 s로 표시하고, 행말 분철은 합친다. 인쇄 철자·약자·구두점은 가능한 한 보존한다. 반복되는 쪽머리·장서명·면수·캐치워드는 별도 원전 목록에 기록하며 산문으로 중복 번역하지 않는다.
원문
Certat enim, ex superbia & ambitione, cum vero Deo, insidiatur gloriæ Dei, nec, vlla in parte eo videri vult inferior.
번역
그는 교만과 야심 때문에 참 하나님과 겨루고 하나님의 영광을 해치려 하며, 어떤 점에서도 하나님보다 못한 것으로 보이고 싶어 하지 않기 때문이다.
원문
Sed secernere ὁράματα, visa, diuina, à Diabolo inspiratis aut offusis, planum est, & facile Ecclesiæ.
번역
그러나 교회에게는 하나님의 ‘환시들(ὁράματα)’, 곧 보이는 것들을 마귀가 불어넣거나 눈앞에 덮어씌운 것들과 가려내는 일이 명확하고 쉽다.
원문
Illa vel clare perspicueque menti illucescunt, vel, si figuris adumbrantur, ab ipso Spiritu sancto, qui confert dona interpretationis, explanantur, & congruunt perpetuo traditis antea, ac diuina authoritate constitutis doctrinæ metis ac regulis, de vero Deo, & vero Dei cultu, veraque sunt, non commenticia: iis etiam, quibus exhibentur, semper euidentia adiunguntur cœlitus testimonia, quæ certo confirmant, non ex ipsis nasci, aut à natura commoueri ea, sed iniici aut proponi diuinitus.
번역
하나님의 환시들은 정신에 밝고 분명하게 빛을 비추거나, 비유적 형상으로 그려지는 경우에는 해석의 은사를 주시는 성령 자신에 의해 설명된다. 또 참 하나님과 하나님에 대한 참된 예배를 두고 이전에 전해지고 하나님의 권위로 정해진 가르침의 경계와 규칙에 언제나 부합한다. 그것들은 참되며 꾸며 낸 것이 아니다. 환시를 받는 이들에게는 언제나 하늘로부터 명백한 증언도 함께 주어진다. 그 증언들은 환시가 그들 자신에게서 생겨나거나 자연에 의해 일어나는 것이 아니라, 하나님에 의해 심어지거나 제시된다는 점을 확실히 입증한다.
원문
Ita κατ’ ἔκστασιν mentis à corpore excessu, in Actis reuocatur Petrus ab opinione, de obseruandis discriminibus ciborum, quæ visio consentiebat cum Prophetiis multo ante prolatis, de tota politia Iudaica abolenda.
번역
이처럼 사도행전에서 베드로는 ‘탈혼 가운데(κατ’ ἔκστασιν)’, 곧 정신이 몸에서 벗어난 상태에서 음식의 구별을 지켜야 한다는 생각에서 돌아서게 된다. 그 환시는 유대의 전체 제도를 폐지한다는, 훨씬 전에 선포된 예언들과 일치하였다.
원문
Hæc vero, aut inexplicabilibus sunt nodis irretita, aut, ob lubricam flexibilitatem, in omnes torqueri sensus possunt, aut falsum statuunt, vtcunque se veritatis specie ostentent & insinuent, perpetuoque à cœlesti doctrina discedunt ac dissonant, & requirunt illi repugnantia, vel palam, vel occultè, aliquo fuco: furoreque percitis fere, aut mente alienatis & captis obliuione sui, occurrunt.
번역
반면 마귀의 환시들은 풀 수 없는 매듭에 얽혀 있거나, 미끄럽게 변하는 성질 때문에 어떤 뜻으로든 비틀어 해석할 수 있거나, 거짓을 주장한다. 아무리 진리의 외관으로 자신을 뽐내며 슬며시 들어오더라도 언제나 하늘의 가르침에서 벗어나 어긋나며, 노골적으로든 어떤 위장을 써서 은밀하게든 그 가르침에 반하는 것을 요구한다. 또 대개 광기에 휩싸이거나 정신이 제자리에서 벗어나 자기 망각에 사로잡힌 이들에게 나타난다.
원문
Certo enim consilio, nimirum, ne cognoscatur & proferatur cum dolus, qui subest, tum author ipse, dementat eos Diabolus, quos ad talia ministeria vsurpat, vt prorsus sui nec sint compotes, nec gnari, sed velut καταδουλωθέντες, in seruitutem redacti, ea merè agitent, in ea intueantur, quæ Diabolus præformat: eo proloquantur atque enuncient, quæ idem ipse suppeditat: ex sese nihil faciant, nisi quantum ipse permittit.
번역
마귀는 분명한 목적을 가지고, 곧 숨어 있는 속임수와 그 장본인 자신이 드러나 알려지지 않도록, 이런 봉사에 사용하는 이들의 정신을 흐트러뜨린다. 그리하여 그들이 자신을 전혀 다스리지도 알지도 못하고, 마치 ‘노예로 전락한 이들(καταδουλωθέντες)’, 곧 예속된 자들처럼 오로지 마귀가 미리 빚어 놓은 것들만 생각하고 바라보게 한다. 그들이 말하고 발표하는 것도 바로 그가 제공하는 것들이며, 그가 허락한 만큼 외에는 스스로 아무 일도 하지 못하게 한다.
원문
Meminit & Paulus raptus cuiusdam in tertium cœlum, id est, visionis exhibitæ ex tertio cœlo: quo eum abditam ex oculis nostris beatorum sedem notare existimo, cum hic oculis obtensus, & rotundo definitus ambitu Mundus, duobus notis constet, & distinctis tractibus, iisque orbicularibus, elementari & æthereo.
번역
바울도 셋째 하늘로의 어떤 들려 올라감, 곧 셋째 하늘에서 주어진 환시에 관해 언급한다. 나는 그가 이것으로 우리 눈에서 감추어진 복 받은 자들의 거처를 가리킨다고 생각한다. 우리 눈앞에 펼쳐지고 둥근 둘레로 한정된 이 세계는, 잘 알려져 있고 서로 구별되며 각각 둥근 두 구역, 곧 원소의 영역과 에테르의 영역으로 이루어져 있기 때문이다.
원문
Hoc in loco etsi fatetur se ignorare, vtrum excedat è corpore anima, an permanens in sua sede & statione, cœlesti luce perfundatur: inquit enim, οἶδα ἄνθρωπον ἐν χριστῷ πρὸ ἐτῶν δεκατεσσάρων, εἴτε ἐν σώματι, οὐκ οἶδα, εἴτε ἐκτὸς τοῦ σώματος οὐκ οἶδα, ὁ θεὸς οἶδεν; noui hominem in Christo, ante quatuordecim annos, siue in corpore, non noui: siue extra corpus, non noui, Deus nouit: tamen non patrocinatur commentis Ethnicorum de animarum egressu, vagisque oberrationibus, neque in dubium vocat hoc, quod antea asseruimus, non separari animas à corporibus eorum, qui à Diabolica corripiuntur ἐκστάσει secessione animi à corpore.
번역
이 대목에서 바울은 영혼이 몸에서 나가는 것인지, 아니면 자기 자리와 처소에 머문 채 하늘의 빛으로 가득 채워지는 것인지 자신도 모른다고 고백한다. 그는 이렇게 말한다. ‘나는 그리스도 안에 있는 한 사람을 안다. 열네 해 전에, 몸 안에 있었는지 나는 모르고, 몸 밖에 있었는지 나는 모른다. 하나님은 아신다(οἶδα ἄνθρωπον ἐν χριστῷ πρὸ ἐτῶν δεκατεσσάρων, εἴτε ἐν σώματι, οὐκ οἶδα, εἴτε ἐκτὸς τοῦ σώματος οὐκ οἶδα, ὁ θεὸς οἶδεν).’ 라틴어로도 ‘나는 그리스도 안에 있는 한 사람을 안다. 열네 해 전에, 몸 안에 있었는지 나는 모르고, 몸 밖에 있었는지 나는 모른다. 하나님은 아신다’라는 뜻이다. 그러나 바울은 영혼이 몸을 나가 이리저리 떠돈다는 이교도들의 꾸며 낸 이야기를 두둔하지 않는다. 또 마귀가 일으킨 ‘탈혼(ἐκστάσει)’, 곧 정신이 몸에서 물러나는 상태에 사로잡힌 이들의 영혼은 몸에서 분리되지 않는다는 우리의 앞선 주장도 의심에 붙이지 않는다.
원문
Vt maxime enim solutas euocarit Deus animas sanctorum Prophetarum ex corporibus, traductasque in cœlum, & diuina completas luce, reposuerit in suos carceres, quod nec inficior, nec affirmo: Diabolo tamen hoc imitari, & compagem animæ cum corpore admirandam, nec cuiquam cognitam, dissoluere, exemptis animabus, ac repositis iisdem dissolutam ante conglutinare rursus atque compingere, impossibile est.
번역
설령 하나님께서 거룩한 예언자들의 영혼을 몸에서 풀어내어 불러내시고, 하늘로 데려가 하나님의 빛으로 채우신 뒤 다시 그 감옥에 넣으셨다고 하더라도 그렇다. 나는 그것을 부인하지도 확언하지도 않는다. 그러나 마귀가 이를 흉내 내는 것은 불가능하다. 영혼과 몸 사이의 놀랍고 누구에게도 알려지지 않은 결합을 영혼을 꺼내어 해체했다가, 그 영혼을 다시 넣고 앞서 해체된 결합을 다시 붙여 이어 맞추는 일은 마귀에게 불가능하다.
Diabolus cum Deo certat.
마귀는 하나님과 겨룬다.
Discrimen ἐκστάσεων diuinarum & Diabolicarum.
하나님의 탈혼과 마귀의 탈혼을 구별함.
Pauli raptio in tertium cœlum.
바울이 셋째 하늘로 들려 올라감.
Paulus non patrocinatur secessioni animarum à corporibus.
바울은 영혼들이 몸에서 떠난다는 주장을 두둔하지 않는다.