Inde est igitur illa tanta varietas, non tantum rerum, ac specierum dissimilium, quas Deus initio condidit ac discreuit; sed & mensuræ, atque concretionis elementorum in corporibus mixtis: quod opaca sunt alia, & obscura, alia perspicua, & quidem perspicuitatis, multiplici discrimine & gradu differente, cum in aqua, aëre, igne, & cœlo, tum in compositis, vt vitro, Crystallo, quæ terminata sunt, cum simplicia illa sint interminata: quod alia rara sunt, mollia, leuia, friabilia, porosa, sed variata pororum forma, magnitudine, positu, ductuque in rectum, transuersum, obliquum: alia vero sunt densa, crassa, dura, aspera, viscida, compacta, & solida. Hinc est illa colorum, saporum, odorumque, & virium, ac facultatum admirandarum, affectionumque diuersitas ac discrepantia, in duas classes distinctas separata, è quibus omnis sympathiæ & antipathiæ, seu consensionis dissensionisque scaturit ac promanat ratio: Sympathiam & congruentiam, cognatione ac similitudine: Antipathiam & discordiam, efficiente dissimilitudine naturarum, aut virium aduersantium sibi inter se repugnantia. Diuersa analogia elementorum in mixtione, & concretionis varietas dissimiles corporum habitus gignunt, &, vt ita dicam, substantiæ modum in aliis aliter constituunt ac definiunt.
그러므로 그토록 큰 다양성은 여기서 생겨난다. 신이 태초에 만들고 구별한 서로 다른 사물들과 종들만이 아니라, 혼합된 몸들 안에서 원소들의 분량과 결합도 다양하다. 어떤 것들은 불투명하고 어둡지만 다른 것들은 투명하다. 투명성에도 여러 차이와 서로 다른 정도가 있으며, 이는 물·공기·불·하늘에서도, 유리나 수정 같은 합성물에서도 그러하다. 이 합성물들은 일정한 경계를 갖지만 저 단순한 것들은 경계가 정해져 있지 않다. 어떤 것들은 성기고 부드럽고 매끄러우며 쉽게 부서지고 구멍이 많다. 그러나 구멍의 모양과 크기, 위치, 그리고 곧게·가로로·비스듬히 뻗는 방향은 다양하다. 반면 다른 것들은 조밀하고 두꺼우며 단단하고 거칠고 끈끈하며 치밀하게 뭉쳐 견고하다. 색과 맛과 냄새, 놀라운 힘과 능력, 여러 상태의 다양성과 차이도 여기서 생겨난다. 이것들은 서로 구별되는 두 부류로 나뉘며, 이로부터 모든 공감과 반감, 곧 일치와 불일치의 이치가 솟아나 흘러나온다. 동류 관계와 닮음은 공감과 어울림을 일으키고, 본성들의 서로 다름이나 서로 대항하는 힘들의 상반됨은 반감과 불화를 일으킨다. 혼합에서 원소들의 비례가 서로 다르고 결합이 다양하므로 몸들의 상태도 서로 다르게 생겨난다. 말하자면 사물마다 실체의 양태를 서로 다르게 이루고 규정하는 것이다.
Iisdem in aliis alia respondet qualitatum temperies, quarum aliæ principes sunt, aliæ ex iis ortæ: Principes sunt vniusmodi, & simplices: Ex his ortæ variæ sunt, & quasi multiformes, vt ostensum est, sed duobus, si libet, generibus comprehendi possunt, vno euidentium, altero occultarum. Quin & euidentes, perspicuitatis causa, licebit in duo diducere ac secernere genera. Vnum commune, alterum proprium.
이처럼 각각 다른 몸에는 서로 다른 성질들의 배합이 대응한다. 그 성질들 가운데 어떤 것은 으뜸가는 것이고, 다른 것은 그로부터 생겨난 것이다. 으뜸가는 성질들은 한 가지 양태를 지니며 단순하다. 그로부터 생겨난 성질들은 앞서 보였듯이 다양하고 여러 형태를 띤다. 다만 원한다면 이를 드러난 성질과 숨은 성질이라는 두 부류로 묶을 수 있다. 나아가 설명을 분명히 하기 위해 드러난 성질도 두 부류로 나누어 구별할 수 있다. 하나는 공통적인 것이고 다른 하나는 고유한 것이다.
Ex mixtione varietas specierum & qualitatum.
혼합에서 생기는 종과 성질의 다양성.
Qualitatum aliæ principes, aliæ ex illis ortæ. & hæ, aut communes, aut propriæ.
성질 가운데 어떤 것은 으뜸가고, 어떤 것은 그것들로부터 생겨난다. 후자는 공통적이거나 고유하다.