Quid de Luminum dicam deliquiis: an horum, Planetarumue his, aut assistentium, aut radiis accumbentium, effectiones inficiabimur, & significata, quorum tristi deformique aspectu, omni tempore, hominum animi conterriti expauerunt trepidaruntque occulto scilicet sensu naturæ præsagientes sequutura damna.
두 광명체의 식에 대해서는 무엇을 말하겠는가? 식 자체와, 그 곁에 있거나 광선으로 접하는 행성들의 작용 및 그것들이 뜻하는 바를 부정하겠는가? 그 슬프고 흉한 모습에 어느 시대에나 사람들의 마음은 놀라고 겁먹고 떨었다. 자연의 숨은 감각으로 뒤따를 재앙을 미리 느꼈기 때문이다.
Neque innoxiè vnquam, vel suam abscondit Sol faciem Lunæ contectam interuentu, vel iacturam facit Luna luminis hebeti vmbra terræ. Nec veterum vt citemus annotata, opus est: vsurpemus ea exempla, quorum recens, in hominum animis viget memoria.
달이 가로막아 태양이 자신의 얼굴을 숨기거나, 지구의 어두운 그림자 때문에 달이 빛을 잃을 때, 그 일이 해 없이 지나간 적은 결코 없었다. 옛사람들의 기록을 인용할 필요도 없다. 사람들의 마음에 아직 생생하게 남아 있는 최근의 사례들을 들어 보자.
Quantos incendit æstus, quamdiu flagrantes, Solis sub Ariete, anno quadragesimo? Quos motus, in orbe terrarum commouit, cum hæc Solis, tum altero anno post, Lunæ Eclipsis? Nata ex illis, & propagata sunt semina malorum omnium, quæ nunc cum nostras vrgeant ceruices, & vitæ, fortunisque minitentur, immo intentent atque inferant perniciem, euidentius sentimus, & ferimus, ac deploramus acerbius.
40년에 양자리에서 일어난 일식은 얼마나 큰 열기를, 얼마나 오래 타오르는 열기를 일으켰는가? 이 일식과 그로부터 두 번째 해 뒤에 일어난 월식은 온 세상에 얼마나 큰 동요를 불러일으켰는가? 그로부터 온갖 악의 씨앗이 생겨나 퍼졌다. 그것들이 이제 우리 목덜미를 짓누르고 생명과 재산을 위협하며, 아니 파멸을 들이대고 실제로 가져오고 있기 때문에, 우리는 이를 더욱 분명히 느끼고 견디며 더욱 쓰라리게 탄식한다.
Quantas lites, quam superba dissidia, & occulta odia, insidiasque, quam violenta consilia seuerint struxerintque, quæ bella indixerint, quæ pericula nocumentaque frumento fructibusque crearint, deliquia anni quadragesimi quarti, cum Luna tota, atra caligine, ter fœdum in modum deformaretur, Sol plus deunce sui orbis obfuscaretur, adeo, vt in quibusdam locis interdiu stellæ illuxerint, ac conspectæ sint: eo ipso, & sequentibus annis, ex euentu didicimus.
44년에 일어난 식들이 얼마나 많은 다툼과 오만한 불화, 숨은 증오와 음모, 격렬한 계획을 뿌리고 꾸몄는지, 어떤 전쟁을 선포하고 곡물과 과일에 어떤 위험과 손해를 일으켰는지는, 그해와 뒤이은 해들의 실제 결과로 배웠다. 그때 달 전체는 검은 어둠에 덮여 세 차례 흉한 모습으로 일그러졌고, 태양은 원반의 12분의 11보다 더 큰 부분이 어두워졌다. 그리하여 어떤 곳에서는 한낮에 별들이 빛나 보일 정도였다.
Conspicuis admodum, sese declararunt effectibus deliquia luminum, quæ in annum inciderunt quinquagesimum. Tota Luna, in terræ vmbram deuoluta, euanescebat, Februario mense, cum Piscium sidus habet Sol, & ibidem, adsistent Soli ὁμόδρομοι, cursu æquales, Venus ac Mercurius, omnes triquetro feriret radio Mars ex Cancro. Vix eluctata ipsa ex vmbra, lumen amissum recuperarat, cum subito flumina, velut ab imo scaturientibus & vrgentibus aquis aucta, vicina quæque opplerent longe lateque: nec statim defluebant, aut subsidebant, rursus, sed duos propemodum integros consistebant menses.
50년에 일어난 두 광명체의 식은 매우 뚜렷한 작용으로 자신을 드러냈다. 2월에 태양이 물고기자리에 있고, 같은 곳에서 같은 속도로 달리는 금성과 수성이 태양 곁에 서 있으며, 화성이 게자리에서 그들 모두를 삼각 광선으로 비추고 있을 때, 달 전체가 지구의 그림자 속으로 들어가 사라졌다. 달이 그림자에서 겨우 벗어나 잃었던 빛을 되찾자마자, 강물은 마치 밑에서 솟구치고 밀어붙이는 물로 불어난 듯 갑자기 주변 곳곳을 넓게 채웠다. 그 물은 곧바로 흘러가거나 다시 낮아지지 않고 거의 꼬박 두 달 동안 머물렀다.
Augusto mense, Sol occultabatur besse propemodum sui corporis. Mox tanta sequebatur ariditas, vt, & profundæ sicco transirentur paludes, & terra nata labescerent, & fructus, vuæque, marcescente humore, corrugarentur. Quas attulerint Imperio vicissitudines, quosque concitauerint tumultus, quos portenderint religioni opinionum motus ac dissensiones, vtriusque defectus, conspicamus oculis, Solis præsertim, quem ad occasum, à cœli culmine inclinatum, deductumque in ἐπαναφορὰν: domum succedentem septimæ, quæ Astrologis domus mortis est, sub Virginis sidere, è vestigio consequebatur Libra, in cœli loco vocato Θεὸς, Deus, seu nona domus, quæ religionis est, vehens Martem ab vna parte quadratis Iouis, ab altera trigonis Saturni expositum radiis. Vterque locus religioni præficitur, & cœli, & Zodiaci, sed Libram peculiariter Christianæ religioni præsidere volunt.
8월에는 태양 몸체의 거의 3분의 2가 가려졌다. 곧이어 너무도 심한 가뭄이 뒤따라, 깊은 늪도 마른 땅처럼 건널 수 있었고, 땅에서 자라는 것들은 쇠약해졌으며, 과일과 포도는 수분이 말라 쭈그러졌다. 이 두 식이 제국에 어떤 변동을 가져오고 어떤 소요를 일으켰으며, 종교에 어떤 의견의 동요와 분열을 예고했는지는 우리 눈으로 볼 수 있다. 특히 일식이 그러하다. 처녀자리 아래에서 태양이 하늘의 꼭대기에서 지는 쪽으로 기울어 일곱째 하우스 뒤에 이어지는 하우스, 점성가들에게 ‘죽음의 하우스’인 곳으로 내려갔을 때, 천칭자리가 곧바로 그 뒤를 이었다. 천칭자리는 ‘신’ 또는 아홉째 하우스라고 부르는 하늘의 장소, 곧 종교의 하우스에 있었으며 화성을 싣고 있었다. 화성은 한쪽에서는 목성의 사각 광선을, 다른 쪽에서는 토성의 삼각 광선을 받았다. 하늘의 그 장소와 황도대의 그 장소 모두 종교를 맡는 것으로 여겨지며, 특히 천칭자리는 기독교를 관장한다고들 한다.
Denique, nisi superuacaneum statuerem, in manifesta, & omnibus confessa re asserenda laborare: possem seriem Eclipsium memoratarum in historiis, & artificum libris percensendo, referendisque, qui secuti sunt, euentibus, ostendere, nullas vnquam, sine insigni aliquo præterisse effectu.
끝으로, 명백하고 모두가 인정하는 사실을 확증하려고 애쓰는 것이 쓸데없는 일이라고 생각하지 않는다면, 역사서와 전문가들의 책에 기록된 식들을 차례로 살펴보고 뒤따른 사건들을 제시하여, 두드러진 어떤 작용도 없이 지나간 식은 단 하나도 없었음을 보여 줄 수 있을 것이다.
Sed fortasse obiecerit quispiam, cur portentosa faciam deliquia, & singulares casus, euentaque tristia præire affirmem, cum, nec contra obseruatum, notum, & vsitatum naturæ cursum, nec secundum inferiorem, minusque ordinariam rationem, accidere ea luminibus constet, sed ex lege & consecutione motuum necessaria.
그러나 누군가는 이렇게 반박할 것이다. 식은 관찰되고 알려져 익숙한 자연의 진행에 어긋나서 일어나는 것도 아니고, 더 낮은 차원의 덜 통상적인 방식에 따라 일어나는 것도 아니며, 운동의 법칙과 필연적인 연쇄에 따라 광명체들에게 일어나는 것이 분명한데, 어째서 나는 식을 기이한 전조로 만들고 특별한 사고와 슬픈 사건에 앞선다고 주장하느냐는 것이다.
Luna, quia non proprio, sed commodato à sole refulget lumine, non potest non hoc exui ac priuari, cum à regione Solis facta caligine circumfunditur & obuoluitur, terra ipsa, soliditate sua, arcente atque excludente Solis radios, à Lunæ contactu. Nec sui occultationem euitare Sol potest, si Luna sibi directè, in eodem puncto subtensa, nostrisque opposita oculis, excipiat ac repellat sursum demissos ex alto radios. Nam, quod elementa, deque horum mixtione constituta cætera corpora, sentiant defectum luminis vtriusque minus mirum esse. Nec videre se causam, cur deliquia, aut aliis terræ locis atrocius minentur, parcant aliis pro sideris, sub quo contingunt, ad subiectas terras, locaque Signiferi, reliqua habitudine, quorum alia, in alias regiones, dominium habent aliquod, & potestatem: aut producant decurtentue effectiones, pro ratione durationis: vel intendant remittantue easdem, in principio, medio, aut fine designati temporis, pro habitu erga cardines: aut, cur hæc illaue euentuum genera inferant, de natura signorum, formaque, tum cardinalium, tum in quæ loca deliquiorum incidunt, deque potestate dominatricium stellarum, cum vagantium, tum fixarum, & cæterarum his, vel assidentium, vel dominantium, vel configuratarum.
달은 자기 빛이 아니라 태양에게 빌린 빛으로 빛나므로, 태양의 맞은편에서 어둠에 둘러싸이고 덮일 때에는 그 빛을 벗겨지고 빼앗길 수밖에 없다. 지구 자체가 단단한 몸체로 태양 광선이 달에 닿지 못하도록 막고 차단하기 때문이다. 태양도 달이 같은 지점에서 바로 자기 아래에 놓여 우리 눈앞을 가로막고, 위에서 내려오는 광선을 받아 위로 되밀면 가려지는 일을 피할 수 없다. 따라서 원소와 그 혼합으로 이루어진 다른 물체들이 두 광명체의 빛이 줄어드는 일을 느낀다는 것은 그다지 놀랍지 않다는 것이다. 또한 그 반론자는 식이 왜 어떤 지역에는 더 가혹하게 위협하고 다른 지역에는 덜 해를 끼치는지 그 원인을 알 수 없다고 한다. 식이 일어나는 별자리와 아래의 땅들 및 황도대의 다른 장소들 사이의 관계에 따라, 각 장소가 각 지역에 어떤 지배권과 힘을 가진다고 설명하는 까닭도 알 수 없다는 것이다. 식의 지속 시간에 비례하여 작용을 길게 하거나 짧게 하는 이유, 네 중심점과의 관계에 따라 정해진 기간의 처음·중간·끝에 작용을 강화하거나 약화하는 이유도 그러하다. 중심점에 있는 별자리와 식이 떨어지는 별자리의 본성과 형상, 지배하는 행성과 항성들의 권능, 그리고 그 곁에 있거나 그들을 지배하거나 그들과 배치를 이루는 다른 별들의 권능에 따라, 왜 이런 종류 또는 저런 종류의 사건을 일으킨다는 것인지도 설명되지 않는다는 것이다.
Fateor, ex constanti motuum lege, eripi oculis nostris alterutrius luminis splendorem, quotiescunque circa suarum absidum commissuras, coeunt, vel inter se opponuntur, tam certo, tamque necessario, vt sex mensium interuallo, alterutrum: Solis vero conspectum etiam, intra septem mensium periodum, vni terræ tractui bis adimi posse, & ratio doceat, & compertum sit. Fateor & hoc, τὸ διότι, causam propter quam, significationum effectionumque, à priori, seu ex primis, & natura notis principiis exactè, vt Geometrica, ostendi non posse. Quare, cum ea desint, insisto reliquis duobus κριτηρίοις, indiciis, eruditæ ac veræ experientiæ, & verbo Dei. Obseruatione longa euentuum consequutorum ad Eclipses, atque inter sese congruentia eorundem deprehensum est, quas clades, quibus gentibus minitentur, quouis positu & quauis habitudine, atque applicatione ad cetera cœli sidera vaga fixaque, ac cardines.
나는 운동의 일정한 법칙에 따라, 두 광명체가 저마다 궤도 연결점 부근에서 합하거나 서로 마주할 때마다 둘 중 하나의 광채가 우리 눈에서 사라진다는 점을 인정한다. 이는 매우 확실하고 필연적이어서, 여섯 달 간격으로 둘 중 하나가 가려질 수 있고, 태양의 모습은 일곱 달 안에 같은 지구상의 한 지역에서 두 번 가려질 수도 있다는 것을 이성이 가르치고 관찰도 확인한다. 또 표징과 작용의 ‘왜’, 곧 그 원인을 기하학의 명제처럼 선험적으로, 즉 최초의 원리와 본성상 알려진 원리들에서 정확하게 증명할 수 없다는 점도 인정한다. 그러므로 그러한 것이 없을 때 나는 남은 두 판단 근거, 곧 학문적으로 숙련된 참된 경험과 하느님의 말씀에 의지한다. 식에 뒤따른 사건을 오래 관찰하고 서로 일치하는 결과를 살펴봄으로써, 식들이 각각의 위치와 다른 행성·항성 및 중심점과의 관계와 적용에 따라 어떤 민족에게 어떤 재앙을 위협하는지가 밝혀졌다.
Cumque hæ ipsæ effectiones ceteris viribus stellarum, simili exploratis notatione consentiant: detrectare eas, aut contemnere, audacis est, atque improbi.
그리고 이러한 작용은 비슷한 관측으로 확인된 별들의 다른 힘과도 일치하므로, 이를 깎아내리거나 무시하는 것은 뻔뻔하고 그릇된 사람의 태도이다.
Nec dubium est, ad deliquia pertinere præcipuè, quod in Genesi dicitur: Erunt vobis in signa. Cum hoc munus luminibus attribuisset Deus, vt præessent diei & nocti, Sol, tum fugatis abactisque tenebris, grata, ac diurnis operibus necessaria luce, terras perfunderet: tum interdiu vegetaret, & afficeret terrena cuncta lumine & calore viuifico: Luna, tum caliginem noctis nimiam discuteret, tum ceu rigaret, diurno calore plusculum desiccata corpora: si quid functionem hanc impediret, extincto vel obumbrato lumine alterutrius, id signi loco accipi voluit, ac considerari, non Epicureo contemtu rideri atque exibilari.
또한 창세기에서 ‘그것들이 너희에게 표징이 될 것이다’라고 한 말이 특히 식에 적용된다는 데 의심이 없다. 하느님께서는 광명체들에게 낮과 밤을 다스리는 임무를 맡기셨다. 태양은 어둠을 몰아내고 낮의 일에 즐겁고 필요한 빛을 땅에 널리 비추며, 낮 동안 생명을 주는 빛과 열로 지상의 모든 것을 활기 있게 하고 작용하게 한다. 달은 밤의 지나친 어둠을 흩뜨리고, 낮의 열에 다소 메마른 물체들에 물을 주듯 한다. 둘 가운데 하나의 빛이 꺼지거나 가려져 그 기능을 방해하는 일이 있다면, 하느님께서는 그것을 표징으로 받아들여 고찰하기를 원하셨다. 에피쿠로스적 경멸로 비웃고 야유하기를 원하신 것이 아니다.
Nam si ἄσημον, signorum expers, esse voluisset, ad eum modum cursus luminis vtriusque dirigere potuisset, ne quid tale accidisset vnquam: sed, vt quouis interlunio, longo interuallo, Solem Luna præterueheretur, quouis plenilunio, declinaret vmbram terræ, quod quidem, & nunc sæpe fit, ideoque deliquia rarius recurrunt: Quanquam frequentiora multo, tetrioraque aspectu nos cernimus, quam vidit vetustas, quæ ob raritatem, quotiescunque alterutrum euanuit subito, obstupefacta, atque in solicitudinem anxietatemque redacta, tota tremuit horruitque metu offensi numinis, &, posthabitis rebus omnibus, tota exquirendis placationibus Deorum, eluendis noxis, amoliendis, quæ intentarentur, cladibus, dedita fuit, atque intenta. Nobis ita obstupuerunt & occalluerunt animi, ad conspectum sensumque pœnarum, ac minarum cœlestium: ita obsurduerunt aures, vt, cum & comminationes diuinæ assidue aures circumsonent, & acerbæ tristesque clades, ac cladium præuia signa, oculos & corpora feriant, animosque, nulla tamen ex illis oboriatur cogitatio, de seria resipiscentia. Idcirco, & signa repetuntur crebrius, & cumulantur pœnæ.
하느님께서 이것이 아무 표징도 없는 일이기를 원하셨다면, 두 광명체의 운행을 조정하여 그런 일이 결코 일어나지 않게 하실 수 있었다. 달이 매번 삭에는 태양에서 멀리 떨어져 지나가고, 매번 보름에는 지구의 그림자를 피하도록 하실 수 있었던 것이다. 실제로 지금도 이런 일이 자주 일어나며, 그래서 식은 비교적 드물게 되풀이된다. 그렇지만 우리는 옛 시대가 보았던 것보다 훨씬 더 잦고 더 흉하게 보이는 식들을 본다. 옛사람들은 식이 드물었기 때문에, 두 광명체 중 하나가 갑자기 사라질 때마다 놀라 넋을 잃고 근심과 불안에 빠졌으며, 신적 존재의 노여움을 두려워하여 모두 떨고 몸서리쳤다. 다른 일을 모두 제쳐 두고 신들을 달래는 법을 찾고, 죄를 씻고, 닥칠 재앙을 물리치는 데 온 힘을 쏟았다. 그러나 우리의 마음은 하늘의 형벌과 위협을 보고 느끼는 데 그토록 둔하고 완고해졌으며, 귀도 그토록 먹먹해졌다. 신적인 경고가 계속 귀에 울리고 쓰라리고 슬픈 재앙과 그 전조가 눈과 몸과 마음을 치는데도, 진정으로 뉘우쳐 돌아설 생각은 전혀 일어나지 않는다. 그러므로 표징이 더 자주 반복되고 형벌이 쌓인다.
Christus, inter extrema signa, quæ fatiscentem, nutantemque, & dissolutioni vicinum sunt antecessura Mundum, in Lunæ, Solisque, & stellarum etiam apparitura corporibus indicia commemorat, quibus etsi fortasse aliqua nondum visa hactenus, aut animaduersa notat: tamen & crebriora deliquia, & fœdiores, tetrioresque stellarum positus complecti eum sentio, præsertim, cum adijciat expressè. Et virtutes cœlorum mouebuntur.
그리스도께서는 무너지고 흔들려 해체에 가까워진 세계에 앞서 나타날 마지막 표징들 가운데, 달과 태양과 별들의 몸체에도 나타날 징후를 언급하신다. 이것으로 지금까지 보거나 알아차리지 못한 어떤 것들을 가리키실 수도 있다. 그렇지만 나는 더 잦은 식과 더 흉하고 무서운 별들의 배치도 포함하신다고 생각한다. 특히 ‘하늘의 힘들이 흔들릴 것이다’라고 명시적으로 덧붙이시기 때문이다.
Eclipsium efficacia.
일식과 월식의 효능.
Exempla noxiarum Eclipsium.
해를 끼친 식들의 사례.
Libra religioni præsidet.
천칭자리는 종교를 관장한다.
Eclipses ordine naturæ fiunt.
식은 자연의 질서에 따라 일어난다.
Eclipses hodie frequentiores minus curantur.
오늘날 식은 더 잦지만 사람들은 덜 주의를 기울인다.