De morbis ipsis pauca adiiciam. Etsi quidquid morborum infestat homines, omne ex genere est τῶν παρὰ φύσιν, eorum quae sunt praeter naturam, non oriuntur tamen omnes nec cientur à causis physicis, neque; externis, neque; internis, sed ab his quidem plurimi existunt, ac frequentissimi, ea scilicet analogia causarum ad subiecta, quae est ab actione contraria naturae ipsorum: multi vero alii reduci ad causas naturales euidentes nullas possunt. E quibus aliqui ἀναιτιολόγητοι, ratione carentes, prorsus sunt, quorum nulla potest demonstrari causa; nulla reddi explicarique; ratio physica. Aliqui, specie & symptomatis prae se ferunt compositum quiddam ex physicis & causarum conspicuarum expertibus. Haec tria genera affectionum, in corporibus humanis considerari ac discerni, necesse est.
병 자체에 관하여 몇 가지 덧붙이겠다. 사람을 괴롭히는 모든 병은 자연에 어긋나는 것들의 부류에 속하지만, 모든 병이 외적 또는 내적인 자연적 원인에서 생기거나 일어나는 것은 아니다. 물론 매우 많고 가장 흔한 병들은 그러한 원인에서 생긴다. 그 원인이 작용을 받는 대상의 본성에 반하여 작용함으로써 원인과 대상 사이에 성립하는 관계에 따라서 그러하다. 그러나 다른 많은 병들은 어떤 명백한 자연적 원인으로도 환원할 수 없다. 그중 일부는 전혀 원인을 설명할 수 없는 것들이다. 어떤 원인도 입증할 수 없고, 어떤 자연학적 설명도 제시하거나 풀어낼 수 없다. 일부는 겉모습과 증상에서 자연적인 것들과 명백한 원인이 없는 것들이 섞인 어떤 복합체를 드러낸다. 사람의 몸에서는 이 세 종류의 상태를 고찰하고 구별해야 한다.
Primi generis sunt tum morbi, qui vt διαθέσεις παρὰ φύσιν, affectiones praeter naturam, aut temperamentum qualitatum primarum exuperantia per sese, vel simul in ratione materiae subiectae: aut compositionem ac structuram, mutata figura, magnitudine, numero, positu partium, aut continuitate dissoluta vel diuulsa viciant actionibus eo vicio, aut labefactatis aut deprauatis, aut destructis. Tum, qui tota substantia oppugnant naturam & substantiam, aut corporis totius, in fonte vitae, corde praecipue, aut in partibus singulis.
첫째 종류에는 우선 자연에 어긋나는 상태로서 몸의 배합이나 구성과 구조를 손상시키는 병들이 속한다. 배합은 일차적 성질의 과잉으로 손상되는데, 그 성질만으로 그러하기도 하고 그 바탕 질료의 상태와 함께 그러하기도 한다. 구성과 구조는 부위들의 모양·크기·수·위치가 변하거나 연속성이 풀리거나 찢어짐으로써 손상된다. 이 결함 때문에 기능은 약화되거나 변질되거나 파괴된다. 다음으로는 실체 전체로 몸의 본성과 실체를 공격하는 병들이 있다. 그것들은 온몸, 특히 생명의 샘인 심장에서, 또는 개별 부위에서 공격한다.
His singulis enim sua inest substantia, & forma specifica, vt rebus creatis omnibus, cum proprietatibus singularibus, siue à forma cuiusque;, siue à tota materiae & formae compositione, cum accommodata cuilibet speciei temperie primarum qualitatum, & facultate actionum effectrice propagatis, siue intextis atque; innexis ab eorum primo creatoris sapienti consilio, & omnipotenti iussu, quas vis & efficacia coelestis luminis fouet, & conseruat, intendit etiam ac roborat, vel contra laxat & eneruat, cum per se, suaque; vi, positu diuerso, tum pro materiae subiecti conditione. Nullas enim nouas species procreat natura, neque aetherea seu coelestis, neque; elementaris: nullas rerum proprietates nouas. Ordinata enim sunt omnia, ordine diuinitus instituto gubernantur. Suntque; vana omnia, & inania, quae de coeli virtute & efficacia, in rebus aut viribus nouis, quoquo modo pariendis aut conformandis disputantur. Nugae sunt, immo in Deum blasphemiae, quae de emissis, astrorum lumine ac vi, formis rerum nouis, in ea, quae putredine producuntur, aut arte effinguntur, aut, quae, de nouis rerum viribus Auerroistae somniant, & Magi.
모든 피조물이 그러하듯, 이 각각에는 자기의 실체와 종에 고유한 형상, 그리고 개별적인 특성들이 있다. 그 특성들은 각자의 형상에서, 또는 각 종에 알맞은 일차적 성질의 배합과 작용을 수행하는 능력을 갖춘 질료와 형상 전체의 결합에서 나오거나, 최초 창조자의 지혜로운 계획과 전능한 명령으로 그 안에 짜이고 연결되어 있다. 천상 빛의 힘과 효력은 이런 특성들을 북돋우고 보존하며, 강화하고 튼튼하게 하거나 반대로 느슨하게 하고 약화시킨다. 이는 빛 자체의 힘과 서로 다른 위치에 따라, 또 바탕이 되는 질료의 상태에 따라 일어난다. 에테르적 또는 천상적 자연도, 원소적 자연도 새로운 종을 만들어 내지 않으며 사물의 새로운 특성도 만들어 내지 않는다. 모든 것은 질서 지어져 있고 신이 정한 질서로 다스려지기 때문이다. 그러므로 하늘의 힘과 효력이 어떤 방식으로든 새로운 사물이나 힘을 낳거나 형성한다는 논의는 모두 헛되고 공허하다. 별들의 빛과 힘이 사물의 새로운 형상을 내보내어 부패로 생겨나는 것이나 기술로 만들어지는 것 안에 넣는다는 아베로에스 추종자들과 마술사들의 공상, 또는 사물의 새로운 힘에 관한 그들의 공상은 허튼소리이며, 더욱이 신에 대한 모독이다.
Creata à Deo, eo ordine causarum, actionum, & effectionum, quo sunt condita, foueri ac conseruari coeli lumine minime dubium est. In quibus, etsi causae ordinatae aberrant quandoque; excessu aut defectu, quandoque; commixtione inter se, aliena, vel infausta, siue coelestes sint, siue elementares propinquae, vnde nouum aliquid, & insolitum enascitur externa forma, aut viribus, aut distortum quid, prauum confusum, specie tamen alia noua, ac diuersa à creatis, & viribus diuersis ab iis, quae creatae semel sunt, tali errore naturae, aut commixtione causarum nihil gignitur. Corrumpi species, aut confundi, ac vires etiam conflari in tertium aliquod cum natiuis possunt. Integrae nouae species procreari, aut procudi vires nouae non possunt. Agunt enim coelestes causae in elementaria, sed ordinate, sicut prima causa instituit, & libere gubernat. Ideoque, & quae putredine generantur, suas metas habent definitas diuinitus & putredo non omnis gignit, sed alia dissoluit, ac dissipat tantum alia ex prioris destructione, producit noua mixtione nouas, siue animantium ac viuorum, è quo genere sunt lumbrici, scarabei, lucani, muscae, culices, &c. siue inanimatorum, vt lapides, ligna, pili. &c.
신이 창조한 것들이 창조 당시의 원인·작용·결과의 질서 안에서 하늘의 빛으로 양육되고 보존된다는 데에는 전혀 의심이 없다. 이 가운데 질서 지어진 원인들은 천상적 원인이든 가까이 작용하는 원소적 원인이든 때로 과잉이나 결핍으로, 때로는 서로 부적절하거나 불길하게 섞임으로써 빗나간다. 그 결과 겉모양이나 힘에서 새롭고 낯선 것, 또는 일그러지고 그릇되며 뒤섞인 것이 생기기도 한다. 그래도 그런 자연의 잘못이나 원인들의 혼합으로, 창조된 것들과는 다른 새로운 종에 속하고 한 번 창조된 힘들과는 다른 힘을 지닌 무엇이 생겨나는 것은 아니다. 종들이 손상되거나 뒤섞이고, 힘들이 본래의 힘들과 합쳐져 어떤 셋째 것을 이루는 일은 가능하다. 완전히 새로운 종이 생겨나거나 새로운 힘이 만들어지는 일은 불가능하다. 천상적 원인들은 원소적 것들에 작용하지만, 첫째 원인이 세우고 자유롭게 다스리는 질서에 따라 작용하기 때문이다. 따라서 부패에서 생겨나는 것들에도 신이 정한 한계가 있다. 모든 부패가 무엇을 낳는 것도 아니다. 어떤 부패는 단지 풀어 헤치고 흩뜨릴 뿐이다. 다른 부패는 이전 것의 파괴에서 새로운 혼합을 통해 새로운 것들을 만들어 낸다. 지렁이·풍뎅이·사슴벌레·파리·모기 등과 같은 살아 있는 동물들도 있고, 돌·나무·털 등과 같은 무생물도 있다.
Vt itaque; res singulae sua substantia, forma, viribus, & proprietatibus; sic & corpus humanum, & in eodem, partes distinctae singulae conditae sunt ad distinctas actiones, & cuique; membro proprias, quas illud tamen expromere nequit, atque; vsurpando exercere, nisi ἐντελέχειαν, agitationem perennem, & perfectionem hauriat suam ex corde, per calorem, & spiritum viuificum, quo expletur ac perficitur, quod deest viribus, sicut, calore solis viuifico, virtus plantarum perficitur, vt fiat idonea, & valida satis germinibus ac fructibus promendis & maturandis. Nec edit quodlibet membrum promiscue & confuse actiones quaslibet: sed suas quodlibet, ac proprias, ad quas sua substantia, forma, temperamento, viribus, ac proprietatibus conditum est, sicut arbor non parit, nisi suos fructus. Aliae cordis, aliae cerebri sunt actiones propriae, aliae iecoris, etsi sine cordis viuifico calore & spiritu, nec cerebrum fungitur munere suo, nec iecur.
그러므로 각각의 사물이 자기의 실체·형상·힘·특성을 갖는 것처럼, 사람의 몸과 그 안에서 구별되는 각각의 부위도 서로 다른 기능, 각 부위에 고유한 기능을 위해 창조되었다. 그러나 그 부위는 열과 생명을 주는 정기를 통해 심장에서 자기의 엔텔레케이아, 곧 끊임없는 활동과 완성을 받아들이지 않으면 그 기능을 내고 실제로 수행할 수 없다. 이를 통해 힘에 부족한 것이 채워지고 완성된다. 마치 생명을 주는 태양의 열로 식물의 힘이 완성되어, 싹과 열매를 내고 익히기에 알맞고 충분히 강해지는 것과 같다. 어느 부위든 아무 기능이나 무차별하고 뒤섞인 방식으로 수행하는 것이 아니다. 나무가 자기 열매만 맺듯이, 각 부위는 자기의 실체·형상·배합·힘·특성에 따라 창조된 목적에 맞는 고유한 기능을 수행한다. 심장에 고유한 기능, 뇌에 고유한 기능, 간에 고유한 기능은 서로 다르다. 다만 심장의 생명을 주는 열과 정기가 없으면 뇌도 간도 자기 임무를 수행하지 못한다.