원문 대조 원고

R4A-673-21

Manifesta etiam est, συμπάθεια vel ἀντιπάθεια, naturæ conuenientia vel discrepantia, quæ à secundis oritur qualitatibus & tertiis. Temperata naturæ conueniunt, immoderata, & naturæ, & sibimetipsis, repugnant: occlusis vel aliquo obstractis humore contraria sunt, quæ aperiunt. viscidis, quæ incidunt: crassis, quæ attenuant; duris, quæ emolliunt: laxatis, quæ astringunt: glutinosis, quæ deterunt & abstergunt: exasperatis, quæ leniunt.

둘째와 셋째 성질들에서 생기는 공감(συμπάθεια) 또는 반감(ἀντιπάθεια), 곧 본성의 적합성이나 불일치도 명백하다. 조화롭게 배합된 것들은 본성에 맞고, 지나친 것들은 본성과 자기 자신 모두에 맞선다. 막혀 있거나 어떤 체액으로 가로막힌 것들에는 열어 주는 것들이 대립한다. 끈끈한 것들에는 잘라 흩어 주는 것들이, 걸쭉한 것들에는 묽게 하는 것들이, 단단한 것들에는 부드럽게 하는 것들이, 느슨해진 것들에는 조이는 것들이, 점착성 있는 것들에는 문질러 닦아 내는 것들이, 거칠어진 것들에는 매끄럽게 하는 것들이 대립한다.

R4A-673-22

Eadem ratio quarti generis qualitatum. Capiti conueniunt Majorana, Betonica, Saluia, Pæonia, Acorum, Cubebæ, Castorium, Moschum, Ambra, Rosæ, Violæ, Camphora. Thoraci Glycyrrhiza, Amygdalæ dulces, Iris, Marrhubium, Hyssopus, Helenium, Crocum, Mel, Zacharum, Tragacantha, Adiantum, Hordeum, Violæ. Cordi, tum ex his quædam, tum alia, Cinamomum, Echion, Buglossum, Cirsion, Rosmarinus, Corallia, Vniones, Os de corde cerui, argentum, aurum, semen Oxalidis.

넷째 종류의 성질들에서도 이치는 같다. 머리에 맞는 것은 마요라나(Majorana), 베토니카(Betonica), 살비아(Saluia), 파이오니아(Pæonia), 아코룸(Acorum), 쿠베바(Cubebæ), 카스토리움(Castorium), 사향(Moschum), 암브라(Ambra), 장미(Rosæ), 제비꽃(Violæ), 장뇌(Camphora)다. 가슴에 맞는 것은 감초(Glycyrrhiza), 단아몬드(Amygdalæ dulces), 이리스(Iris), 마루비움(Marrhubium), 히솝(Hyssopus), 헬레니움(Helenium), 사프란(Crocum), 꿀(Mel), 설탕(Zacharum), 트라가칸타(Tragacantha), 아디안툼(Adiantum), 보리(Hordeum), 제비꽃(Violæ)다. 심장에는 이들 중 일부와, 그 밖에 키나모뭄(Cinamomum), 에키온(Echion), 부글로숨(Buglossum), 키르시온(Cirsion), 로스마리누스(Rosmarinus), 산호(Corallia), 진주(Vniones), 사슴 심장의 뼈(Os de corde cerui), 은(argentum), 금(aurum), 옥살리스의 씨(semen Oxalidis)가 맞는다.

R4A-673-23

Stomacho præ cæteris Mentha, Mastiche, Cariophylla, Zingiber, Acorum, Macis, Absynthium, nux Moschata, Aloë. Epati Absynthium, Spica nardi, Eupatorium, Rhabarbarum. Lieni, Asplenum, Phyllitis, Hemionitis, Teucrion, Chamædrys, Scordion, Epithymum. Venenis aduersantur Scordium, Lemnia, Sphragis, Bolus Armenius. Conuenientiæ ratio, ex quarto qualitatum genere, euidens est. Sed longum esset, & genera omnia, & causas pertexere, de quibus in Medicorum libris est copiosè.

위에는 다른 것들보다 민트(Mentha), 마스티케(Mastiche), 카리오필라(Cariophylla), 생강(Zingiber), 아코룸(Acorum), 메이스(Macis), 압신티움(Absynthium), 육두구(nux Moschata), 알로에(Aloë)가 맞는다. 간에는 압신티움(Absynthium), 스피카 나르디(Spica nardi), 에우파토리움(Eupatorium), 대황(Rhabarbarum)이 맞는다. 비장에는 아스플레눔(Asplenum), 필리티스(Phyllitis), 헤미오니티스(Hemionitis), 테우크리온(Teucrion), 카마이드리스(Chamædrys), 스코르디온(Scordion), 에피티뭄(Epithymum)이 맞는다. 독에 맞서는 것은 스코르디움(Scordium), 렘니아(Lemnia), 스프라기스(Sphragis), 아르메니아 점토(Bolus Armenius)다. 넷째 종류의 성질에 따른 적합성의 이치는 분명하다. 그러나 그 모든 종류와 원인을 끝까지 풀어 쓰자면 길어질 것이다. 이에 대해서는 의사들의 책에 풍부하게 서술되어 있다.

R4A-032-a01 · author margin

In secundis & tertiis.

둘째와 셋째 성질들에서.

R4A-032-a02 · author margin

In quartis qualit.

넷째 성질들에서.