전사 관례: 긴 s는 s로 표시하고, 행말 분철은 합친다. 인쇄 철자·약자·구두점은 가능한 한 보존한다. 반복되는 쪽머리·장서명·면수·캐치워드는 별도 원전 목록에 기록하며 산문으로 중복 번역하지 않는다.
원문
Non est Spiritus sancti per verbum efficacia afflatus aliquis auræ præteruolantis, aut impulsus externus, leuis, aut fortis, sed δύναμις vis, & facultas noua Spiritus in sensu viuo efficax, absque violentia tamen & coactione, & quidem in actione, in auditu, lectione, & cogitatione verbi, in vsu ac consideratione symbolorum, ad præscriptum verbi. Verba, quæ loquor vobis, Spiritus sunt & vita, inquit Christus. Euangelium est potentia Dei ad salutem omni credenti. Item: Viuus est sermo Dei, & efficax, & penetrantior quouis gladio ancipiti, ac pertingit vsque ad diuisionem animæ, simul ac Spiritus, compaginumque, ac medullarum, & diiudicat cogitationes & conceptiones cordis, quod in terroribus & anxietatibus seriæ contritionis, conscientia perculsa & oppressa sensu iræ Dei & suorum peccatorum conspectu, rursusque in consolatione fidei, eluctante ex his conscientia experimur. De quibus Ierem. 23. Nunquid non verba mea, quasi ignis, & quasi malleus conterens petram. Item: 1. Cor. 2. Oratio mea & prædicatio non est in persuasoriis humanæ sapientiæ verbis, sed in demonstratione spiritualis potentiæ, Ne fides vestra consistat in sapientia humana, sed in Dei potentia. Item Psalm. 19. Lex Domini immaculata recreans animas; testimonium Domini fidele, sapientiam præstans paruulis. Mandata Domini recta, lætificantia cor. Præceptum Domini lucidum illuminans oculos, &c. Non destruit Spiritus sanctus, sed renouat & instaurat vires à Deo conditas, & peccato sauciatas, eneruatas, ac pollutas, id est, emendat hoc quod in eis viciosum est, eo ipso ordine, quo conditæ sunt, incipiendo à mente, vt parte intelligente, & à voluntate, vt parte principe, viribus reliquis imperante, atque illa pars, quæ natura spiritualis est, ac rationis καὶ προαιρέσεως, consilii ac voluntatis, particeps, renouatur præcipue in virib. ipsi propriis, luce & intelligentia, & motib. atque actionibus spiritualibus, Deo placentibus, in quibus omnib. lucent initia vitæ, sapientiæ, iusticiæ, & sanctitatis æternæ. Fit enim in regeneratione & conuersione ad Deum renouatio illa, in vera Dei agnitione, ad imaginem eius, qui condidit nos, & in vera agnitione nostri qui nihil sumus natura, nisi massa peccatrix, plena vulnerum, vlcerum, liuorum, sordium, & infirmitatum: In sincera fide, qua iustificamur coram Deo, id est, efficimur iusti, grati, & accepti Deo, fiducia misericordiæ Dei Patris, & obedientiæ ac meritorum Filii induti Christum, id est, vestiti eius iusticia per fidem, & donati cum remissione peccatorum, Spiritu sancto, ac hæreditate æterna: In iusticia & sanctitate vera, ad motus & actiones iustas, sanctas, Dei voluntati ac mandatis congruas, eidemque gratas ac placentes.
번역
말씀을 통해 나타나는 성령의 효력은 스쳐 지나가는 바람 한 줄기의 불어옴도 아니고, 약하든 강하든 외부에서 가해지는 충격도 아니다. 그것은 ‘뒤나미스(δύναμις)’, 곧 살아 있는 감각 안에서 효력을 발휘하는 성령의 힘이자 새로운 능력이다. 그러나 폭력과 강제는 없다. 더욱이 그것은 활동 안에서, 곧 말씀을 듣고 읽고 생각하는 일과, 말씀의 지시에 따라 표지들을 사용하고 숙고하는 일 안에서 역사한다. 그리스도께서는 ‘내가 너희에게 하는 말은 영이며 생명이다’라고 말씀하신다. 복음은 믿는 모든 사람을 구원하는 하나님의 능력이다. 또 이렇게 말한다. ‘하나님의 말씀은 살아 있고 효과가 있으며 어떤 양날칼보다 날카로워 영혼과 영, 관절과 골수를 갈라놓는 데까지 이르며, 마음의 생각과 의도를 판단한다.’ 우리는 진지한 통회가 일으키는 두려움과 불안 속에서 이를 경험한다. 양심이 하나님의 진노를 느끼고 자신의 죄를 바라보며 놀라고 짓눌릴 때, 또 다시 믿음의 위로 속에서 양심이 이러한 것들과 싸워 벗어날 때 이를 경험하는 것이다. 이에 관하여 예레미야서 23장은 말한다. ‘내 말은 불과 같고 바위를 부수는 망치와 같지 않으냐?’ 또한 고린도전서 2장은 말한다. ‘내 말과 설교는 인간의 지혜로 설득하는 말에 있지 않고 영적 능력의 증명에 있다. 너희의 믿음이 인간의 지혜에 있지 않고 하나님의 능력에 있게 하려는 것이다.’ 시편 19장도 말한다. ‘주님의 율법은 흠이 없어서 영혼들을 새롭게 한다. 주님의 증언은 신실하여 어린 사람들에게 지혜를 준다. 주님의 명령들은 곧아서 마음을 기쁘게 한다. 주님의 계명은 밝아서 눈을 비춘다.’ 그 밖에도 그러하다. 성령은 하나님께서 창조하셨으나 죄로 상처받고 쇠약해지고 더러워진 능력들을 파괴하지 않으신다. 오히려 그것들을 새롭게 하고 회복하신다. 곧 그것들이 창조된 바로 그 질서에 따라 그 안의 잘못된 것을 바로잡으신다. 이해하는 부분인 정신과, 나머지 능력들을 지휘하는 으뜸 부분인 의지에서 시작하신다. 본성상 영적이며 이성과 ‘프로아이레시스(προαίρεσις)’, 곧 숙고와 의지를 지닌 그 부분은 특히 자신에게 고유한 능력들에서, 곧 빛과 이해력과 하나님을 기쁘시게 하는 영적인 움직임과 행위들에서 새롭게 된다. 이 모든 것에는 영원한 생명과 지혜와 의와 거룩함의 시작이 빛난다. 거듭남과 하나님께로의 회심에서 이루어지는 이 새롭게 됨은 하나님을 참되게 아는 데서, 우리를 창조하신 분의 형상을 따라 이루어진다. 또한 우리 자신을 참되게 아는 데서 이루어진다. 우리는 본성상 상처와 궤양과 멍과 더러움과 연약함으로 가득한 죄의 덩어리일 뿐이다. 이 새롭게 됨은 진실한 믿음 안에서도 이루어진다. 그 믿음으로 우리는 하나님 앞에서 의롭다 함을 받는다. 곧 하나님 아버지의 자비와 아들의 순종과 공로를 신뢰함으로, 하나님께 의롭고 기꺼이 받아들여지는 사람이 된다. 우리는 그리스도로 옷 입는다. 다시 말해 믿음으로 그분의 의를 옷 입고, 죄의 용서와 함께 성령과 영원한 상속을 선물로 받는다. 또한 이 새롭게 됨은 참된 의와 거룩함 안에서 이루어져, 하나님의 뜻과 명령에 맞고 하나님께 기꺼이 받아들여지고 기쁨을 드리는 의롭고 거룩한 움직임과 행위들로 나아가게 한다.