원문 대조 원고

R4-522-02

Tot ergo sunt dolorum causae, quot obiectorum sensum tactus mouentium differentiae. Quaecunque enim res supra modum calida, frigida, humida, sicca, aspera acuta, repente & vehementer tactui illiditur, dolorem infert tunc, cum sensum mouet vi & efficacia suae qualitatis. qui dolor, amota re, quae dolorem infligit, desinit, etsi obscura quandoque vestigia remanent, quique suboriuntur dolores noui, ab aliis commouentur causis.

그러므로 촉각을 움직이는 대상들의 차이만큼이나 통증의 원인도 많다. 지나치게 뜨겁거나 차갑거나 습하거나 건조하거나 거칠거나 날카로운 것이 갑자기 강하게 촉각에 부딪치면, 자기 성질의 힘과 효력으로 감각을 움직일 때 통증을 일으킨다. 그 통증은 통증을 가하는 사물이 제거되면 그친다. 때로 희미한 흔적이 남기도 하지만, 새로 생기는 통증은 다른 원인들이 일으키는 것이다.

R4-522-03

Dolorum, quos ἀλγήματα, πόνους, ὀδύνας Graeci vocant, alias differentias gignit ipsa eorum (vt ita dicam) ἰδέα, alias accidentia pariunt. Variant dolorum ἰδέαν formam, vel materia ciens dolorem, vel loci affecti natura, vel vtrumque, vel motus materiae.

그리스인들이 알게마타·포노이·오디나이(ἀλγήματα, πόνοι, ὀδύναι)라고 부르는 통증의 차이 가운데 어떤 것은 통증 자체의 형태에서 생기고, 다른 것은 우연히 덧붙는 조건들에서 생긴다. 통증의 형태를 달라지게 하는 것은 통증을 일으키는 질료, 아픈 부위의 본성, 이 둘 모두, 또는 질료의 운동이다.

R4-522-04

Locus affectus sex facit discrimina: Νυγματώδης vel διακεντῶν, quem pungitiuum vocant, rei pungentis sensum infert, & circa membranas potissimum consistit, ipsius affectus velut radice eo loco fixa, vbi membrana eleuata & tensa pungitur, dolore vero in ambitum circulatim sese extendente: cumque os nullum subiacet, aequalis: cum subest os, inaequalis percipitur prout vel membrum resistit vehementius, vel inflammatio sequitur, quibus acuitur aut hebetatur dolor.

아픈 부위에 따라 여섯 가지 차이가 생긴다. 찌르는 통증은 뾰족한 것이 찌르는 듯한 감각을 주며, 주로 막 주위에 자리한다. 막이 들리고 팽팽해져 찔리는 곳에 그 상태의 뿌리가 박힌 듯하고, 통증은 그 주위로 원을 그리며 퍼져 나간다. 아래에 뼈가 없으면 고르게 느껴지고, 뼈가 받치고 있으면 고르지 않게 느껴진다. 부위가 더 강하게 저항하는지, 아니면 염증이 뒤따르는지에 따라 통증이 날카로워지거나 둔해지기 때문이다.

R4-522-05

Διατείνων, quem intensiuum vocant, Archigenes ὁλκίμον, id est, tractorium videtur nominasse, neruis accidit, a calore desiccante, vel humiditate dilatante, vtroque eorum termino cum eo, à quo incipiunt, tum altero, in quem finiuntur: tenso versus medium, & reliquo corpore, aut velut coëunte atque corrugato complicatione, si ab ariditate tensio fiat: aut diducto, ac velut expanso, si ab humore: Tensionem eam conuulsio sequitur.

긴장시키는 통증(διατείνων)은 아르키게네스가 당기는 통증이라고 부른 것으로 보인다. 이것은 신경에서 생기며, 말리는 열이나 부풀리는 습기 때문에 일어난다. 신경의 양 끝, 곧 시작점과 끝점이 가운데를 향해 당겨지고 나머지 몸체도 긴장한다. 건조함 때문에 긴장하면 몸체가 서로 모여 주름지듯 오그라들고, 습기 때문이면 벌어져 펼쳐진 듯해진다. 이러한 긴장 뒤에는 경련이 따른다.

R4-522-06

Διασπῶντα ἢ ⟦Greek second synonym uncertain⟧, diuulsiuum aut laceratiuum nominant. Accidit membranis intextis carni: ⟦πολλοὶ γὰρ εἰσιν ὑμένες τοιοῦτοι, καὶ ἀνωμάλως ἐμφυόμενοι καὶ περιλαμβάνοντες αὐτὴν τὴν σάρκα: 1593년판 대조 판독⟧ (vt inquit Galenus) id est, multae enim membranae sunt eiusmodi, atque inaequaliter intextae carni, atque comprehendentes ipsam carnem: cieturque à sola qualitate, vel materia, quae huc illuc agitata allisaque membranis, dum eas, aut impetu vehementiore, aut penetrans poros, vrgensque à carne diuellit distrahitque, sensum lacerationis commouet.

잡아 찢거나 갈기갈기 찢는 통증이라고 부르는 것도 있다. 이것은 살에 짜여 들어간 막에서 생긴다. 갈레노스의 말은, “이러한 막은 많으며, 살에 고르지 않게 짜여 들어가 살 자체를 둘러싼다”는 뜻이다. 저자의 라틴어 풀이도, “이런 막은 많고 살에 불균등하게 짜여 들어가 살을 감싸고 있다”고 말한다. 이 통증은 성질만으로 생기거나 질료에 의해 생긴다. 질료가 이리저리 움직이며 막에 부딪쳐, 더 격렬한 충격으로 또는 작은 구멍들을 뚫고 들어가 누름으로써 막을 살에서 떼어 찢어 놓을 때 찢기는 감각을 일으킨다.

R4-523-02

Quem perforatiuum vocant, Galeno est ὡς ὑπὸ σκόλοπος ⟦ἐμπεπαρμένος?⟧, ἢ ὡς ὑπὸ τρυπάνου ⟦Greek participle uncertain⟧, qualis fieret, si vel palis configerentur, vel terebro membra perforarentur. Eiusdem generis vterque est, & accidit vterque crassiori intestino. Differt alter ab altero copia, crassitie, motu, vi atque efficacia materiae: illum copiosior, crassior, fixior materia: hunc tenuior, rarior, & magis mota, ac velut pungens efficit: quippe pauca copiosiore, tenuis crassa, permanens mota materia minorem solet excitare dolorem. Galenus erudite discernit vtrumque, ⟦Διαφέρουσι δ᾽ ἀλλήλων ἤτοι κατὰ τὸ πλῆθος, ἢ τὸ πάχος, ἢ τὴν κίνησιν, ἢ τὴν δύναμιν τῆς ἐργαζομένης τὴν ὀδύνην οὐσίας, εἴτε χυμὸς, εἴτε πνεῦμα φυσῶδες εἴη: 1593년판 대조 판독⟧: id est, Differunt inter se, aut copia, aut crassitie, aut motu, aut vi & efficacia cientis dolorem substantiae, siue humor illa quidem sit, siue Spiritus flatulentus.

구멍을 뚫는 통증이라고 부르는 것은 갈레노스의 표현으로, 말뚝으로 꿰찌르거나 송곳으로 신체 부위를 뚫을 때 생길 법한 통증이다. 말뚝으로 꿰찌르는 듯한 통증과 송곳으로 뚫는 듯한 통증은 같은 부류이며, 둘 다 큰창자에서 생긴다. 둘의 차이는 질료의 양·두께·운동·힘과 효력에 있다. 말뚝으로 꿰찌르는 듯한 통증은 더 많고 걸쭉하고 고정된 질료가 만들고, 송곳으로 뚫는 듯한 통증은 더 묽고 성기며 많이 움직여 마치 찌르는 듯한 질료가 만든다. 적은 질료는 많은 질료보다, 묽은 질료는 걸쭉한 질료보다, 머무르는 질료는 움직이는 질료보다 보통 통증을 덜 일으키기 때문이다. 갈레노스는 두 통증을 정밀하게 구별한다. 그 말은, “통증을 일으키는 실체가 체액이든 바람을 일으키는 정기이든, 그 양·두께·운동·힘과 효력에서 서로 다르다”는 뜻이다. 저자의 라틴어 풀이로도, “통증을 일으키는 실체가 체액이든 기체성 정기이든, 그 양이나 두께, 운동, 힘과 효력에 따라 서로 구별된다.”

R4-523-03

Grauis dolor Galeno est ὀδύνη βαρεῖα, ἢ μετὰ βάρους ἐμφάσεως, proprius membris sensu carentibus, vt epati, renibus, pulmoni, cerebro ipsi: Cum circumdatae his membranae copia materiae opplente & onerante membra ipsa, aut tumore aliquo, praeter naturam ibidem existente, tensae, velut aggrauari pondere se aliquo percipiunt. Quanquam enim nulli horum membrorum nerui implantantur, sed in ambientem absumuntur membranam: tamen sentitur grauitas, cum membranae à contactu tumorum extenduntur. Vocant hunc, & suspensiuum, & detractiuum.

무거운 통증은 갈레노스가 묵직한 통증 또는 무게감이 드러나는 통증이라고 부르는 것으로, 간·신장·폐·뇌 자체처럼 감각이 없는 부위들에 고유하다. 이 부위들을 둘러싼 막이, 부위 자체를 가득 채워 짐을 지우는 많은 질료나 그곳에 생긴 비자연적인 부종 때문에 팽팽해져, 마치 어떤 무게에 눌리는 듯 느낄 때 생긴다. 이 부위들 가운데 어느 것에도 신경이 직접 심어지지 않고 둘러싼 막에서 끝나지만, 막이 부종과 접촉하여 늘어나면 무거움은 느껴진다. 이것을 매달아 당기는 통증 또는 아래로 끌어당기는 통증이라고도 부른다.

R4-523-04

Σφυγμώδης ἢ σφυγματώδης est, quem pulsatilem & pulsatiuum vocant. Accidit hic inflammationibus insignioribus & sensu praeditis partibus: proprie quidem & per se, ac primarie arteriis, quae continuo micant pulsu, affectis οἰδήμασι, tumoribus ex vulnere: vicinis vero partibus, quae arterias continent, per consensum affectis, quae, contactu dilatatarum arteriarum, ob angustiam compressae, ictus, quos dilatatae arteriae edunt, sentiunt.

맥박처럼 뛰는 통증(σφυγμώδης, σφυγματώδης)은 박동성 통증이라고 부른다. 이는 두드러진 염증과 감각이 있는 부위에서 생긴다. 본래적으로, 그 자체로, 일차적으로는 끊임없이 맥박을 치는 동맥이 상처로 인한 부종을 입었을 때 생긴다. 동맥을 감싸는 이웃 부위들은 감응을 통해 영향을 받는다. 좁은 공간에서 팽창한 동맥과 접촉하여 압박되므로, 동맥이 팽창하면서 가하는 타격을 느낀다.

R4-524-01

Per accidens vero musculis inflammatione obsessis, in quibus pulsus, ob substratas aut intertextas percipitur arterias, & dolor inflammatarum partium à motu est, & compressione. Dilatatae enim arteriae feriunt inflammatos musculos, & compressae ab adiacente carne, eam, diductione sui comprimunt vicissim. Iungitur huic semper dolor ἀποθλίψεως, quem compressiuum nuncupant.

그러나 염증이 생긴 근육에서는 우연적으로 이러한 통증이 생긴다. 그 아래에 있거나 근육에 짜여 들어간 동맥 때문에 맥박을 느끼며, 염증이 생긴 부위의 통증은 운동과 압박에서 나온다. 팽창한 동맥은 염증이 생긴 근육을 때리고, 인접한 살에 눌리면서도 스스로 벌어짐으로써 다시 그 살을 압박하기 때문이다. 여기에는 언제나 압박성 통증이라고 부르는 통증이 함께한다.