원문 대조 원고

R4-618-02

Aqueorum Meteororum, vel ex vaporibus origo est, vel nubibus, aut coactis, spissatisque, aut his, vel guttulis, quae ex liquescente nube extillant, frigore conglaciatis. Variat haec & ipsa vaporum natura, & vis frigoris constringentis, & regionum aeris diuersitas.

물의 기상 현상은 증기나 구름에서 기원한다. 이것들이 모여 짙어지거나, 구름 자체 또는 녹는 구름에서 떨어지는 작은 물방울들이 냉기로 얼면서 생긴다. 증기의 본성 자체, 수축시키는 냉기의 힘, 공기 영역들의 차이가 이 현상들을 다양하게 만든다.

R4-618-03

Ex hoc numero sunt νέφος, nubes, νεφέλη, nebula, ὀμίχλη caligo, δρόσος ros, πάχνη pruina, ὑετὸς pluuia, ψεκάδες guttae, ὄμβρος imber, ὕδωρ aqua, χιὼν nix, χάλαζα grando.

이 부류에는 네포스 곧 구름, 네펠레 곧 안개, 오미클레 곧 흐릿한 연무, 드로소스 곧 이슬, 파크네 곧 서리, 히에토스 곧 비, 프세카데스 곧 물방울들, 옴브로스 곧 소나기, 히도르 곧 물, 키온 곧 눈, 칼라자 곧 우박이 있다.

R4-618-04

Fiunt haec in media aut ima aeris regione, quarum haec alias aliter temperata est, multis de causis, de quibus alibi disputatur: illa fere, sua natura modice calet, ex communicato infra supraque calore, qui, ob distantiam longiorem mediae regionis, ab vtroque extremo, coelo terraque, elanguescit. In hanc cum perferuntur halitus calidi & humidi, euecti leuitate sua, & calore, quem qui resoluit eos calor impressit, paulatim deficiente hoc aduenticio & ascito calore, & succedente frigiditate, quod imbecillior est calor mediae regionis, quam vt vel fouere vaporum calorem, vel augere possit, paulatim redeunt ad priorem naturam, & frigiditate sua ipsum etiam mediae regionis aerem perfrigerant. Haec à vaporibus infecta frigiditas ἀντιπεριστάσει, coarctatione seu compressione vndiquaque circumfusa, vtriusque extremae regionis calidae, supremae & imae, magis magisque repulsu & coactu frigiditatis intenditur. Adaucta itaque rursus, paulatim vapores ipsos magis magisque densat & cogit vel congelat etiam, pro conditione & natura vaporum, & frigiditatis ipsius intensione aut remissione.

이 현상들은 공기의 중간 영역이나 가장 낮은 영역에서 생긴다. 낮은 영역은 다른 곳에서 논하는 여러 원인 때문에 때에 따라 다르게 조절된다. 중간 영역은 대체로 본래 적당히 따뜻하며, 위아래에서 전달된 열을 받는다. 그러나 중간 영역은 양 끝인 하늘과 땅에서 더 멀리 떨어져 있으므로 그 열이 약해진다. 뜨겁고 습한 기운들이 자기 가벼움과, 자신들을 풀어 낸 열이 새겨 넣은 열에 의해 위로 올라가 이 영역에 이르면, 밖에서 들어온 그 열은 점차 줄어들고 차가움이 그 자리를 차지한다. 중간 영역의 열은 증기의 열을 유지하거나 더할 수 있을 만큼 강하지 않기 때문이다. 그리하여 증기들은 차츰 이전 본성으로 돌아가고, 자기 차가움으로 중간 영역의 공기 자체까지 차게 한다. 증기에서 전해진 이 차가움은 안티페리스타시스, 곧 사방에서 둘러싼 수축 또는 압박으로 더욱 강해진다. 양 끝의 뜨거운 영역, 곧 맨 위와 맨 아래의 영역이 차가움을 밀어내고 한데 모으기 때문이다. 이처럼 다시 커진 냉기는 증기 자체를 차츰 더욱 조밀하게 만들고 응집시키거나 얼리기까지 한다. 이는 증기의 상태와 본성, 그리고 냉기 자체의 강해짐이나 약해짐에 따른다.

R4-618-05

Hinc illa Meteororum aqueorum diuersitas. Calidiores & sicciores terrae halitus, raras admodum, tenuesque, & infimas densantur in nubes: in solidas, opacas, & compactas crassescunt humidiores, & magis terreae. Densitas earum haud dubio coniectatur argumento, cum Solem obumbrant: quanto plus obtegunt atque occultant lumen, tanto maior crassities ipsis, & soliditas. Crassiores itidem pondere inhibiti suo, ac depressi, ne eleuentur altius, prope terram, aut acriore frigore in pruinam concrescunt hyeme noctu: aut mitiore coguntur in liquorem roridum, Vere & Aestate.

물의 기상 현상이 다양한 것은 이 때문이다. 더 따뜻하고 더 건조한 땅의 기운은 매우 성기고 얇으며 낮은 구름으로 응결한다. 더 습하고 더 흙 성분이 많은 것은 두텁게 되어 단단하고 불투명하며 빽빽한 구름이 된다. 구름이 태양을 가릴 때에는 확실한 표지로 그 조밀함을 추정할 수 있다. 빛을 더 많이 덮고 감출수록 구름은 더 두텁고 단단하다. 더 두꺼운 기운들은 자기 무게에 억눌리고 내려앉아 더 높이 올라가지 못하므로, 땅 가까이에서 겨울밤의 더 강한 냉기에 서리로 굳거나, 봄과 여름의 더 약한 냉기에 이슬 같은 액체로 모인다.

R4-619-01

Densae compactaeque nubes humorum foecundae sunt, & versae in liquorem, comprimente frigore, imbres effundunt: Rarae tenuesque in roridas guttulas liquescunt. Quae inter has mediae, pluuias solutae extillant. quae pro ratione ac proportione nubium ad extreme crassas tenuesue imbribus guttulisue similiores euadunt.

조밀하고 빽빽한 구름에는 수분이 풍부하며, 냉기가 압박하여 액체로 바뀌면 소나기를 쏟는다. 성기고 얇은 구름은 녹아서 이슬 같은 작은 물방울이 된다. 이 둘의 중간인 구름은 풀려서 비를 떨어뜨린다. 그 비는 구름이 아주 두꺼운 쪽이나 아주 얇은 쪽에 얼마나 가까운가에 따라 소나기 또는 작은 물방울을 더 닮게 된다.

R4-619-02

Nubes rariores & pinguiores, frigore diuulsae concretaeque, velut in lanarum floccos, & concretae euolant in niuem: Haec, si frigus liquescentem iam nubem, naturaque aquosiorem, priusquam in exactum cogatur liquorem, occuparit aquosior: si aeream, leuioremque, & pinguiorem comprehenderit nubem, leuior fit, magisque aerea, & exertis, ceu è medio centro apicibus, stellarum instar radians nitensque.

더 성기고 기름진 구름은 냉기에 갈라지고 뭉쳐 양털 조각처럼 되며, 그렇게 응결하여 눈으로 날려 나간다. 이미 녹고 있고 본성상 더 물기 많은 구름이 완전한 액체로 모이기 전에 냉기가 덮치면, 눈은 더 물기를 띤다. 반대로 냉기가 공기성이고 더 가볍고 기름진 구름을 붙잡으면, 눈은 더 가볍고 공기성이 된다. 또 중앙에서 꼭짓점들이 뻗어 나오듯 하여 별처럼 빛을 내고 반짝인다.

R4-619-03

Guttae conglaciatae repentino, validoque, & aucto ἀντιπεριστάσει, coarctatione circumfusa, frigore, inter delabendum, grandinum specie decidunt. Nebulae fiunt, terra humente, aquisue vapores exhalantibus vberiores crassioresque, quam vt aut discuti vi siderum, consumique, aut tam subito eleuari in sublime vniuersi, cogique in nubium σύστασιν, coactionem, possint. Caligat coelum, in constitutione aeris αὐχμώδει, squalida, cum abundat vtriusque generis halitibus mixtim, sed siccioribus, atque ardentibus pluribus, quam humidis, & vapidis. Fit autem ὁ αὐχμὸς, ὅταν πλείων ἡ ἀναθυμίασις ἡ ξηρὰ ⟦γίνηται?⟧ τῆς ὑγρᾶς: Squalor, cum expiratio sicca humidam copia sua superauerit. Columna vocatur, cum spissatus humor rigensque ipse se sustinet: Ex eodem genere, longa veluti fistula nubes aquam trahunt.

물방울은 떨어지는 동안 갑작스럽고 강하며 안티페리스타시스, 곧 둘러싼 압박으로 더 강해진 냉기에 얼면 우박의 모습으로 떨어진다. 안개는 젖은 땅이나 물이 너무 많고 짙은 증기를 내놓아서, 별들의 작용으로 흩어지고 소모되거나 모두 곧바로 높이 올라가 구름의 구성, 곧 결합체로 모일 수 없을 때 생긴다. 공기가 메마르고 탁한 상태에서 두 부류의 기운이 섞여 넘치되, 습하고 증기성인 것보다 더 건조하고 뜨거운 것이 많으면 하늘이 흐릿해진다. “이 메마름은 마른 발산물이 습한 것보다 많아질 때 생긴다.” 라틴어 풀이는 “마른 발산물이 그 양으로 습한 발산물을 능가할 때 탁한 메마름이 생긴다”이다. 조밀해지고 굳어진 수분이 스스로를 떠받치면 기둥이라고 부른다. 같은 부류에 속하는 현상으로, 구름들이 긴 관을 통하듯 물을 끌어올린다.