Et quanquam non omnis, solus tamen factus morbus habet συνεκτικὸν αἴτιον, coniunctam causam, & is maxime, qui constat intemperie coniuncta cum sua causa, quem vulgo vocant intemperiem cum materia, cum sit οὐκ ὂν ἁπλῶς non aliquid quod simpliciter est, sed morbus compositus cum sua causa.
모든 질병에 그러한 것은 아니지만, 결합 원인(συνεκτικὸν αἴτιον)을 갖는 것은 이미 성립한 질병뿐이다. 특히 불균형한 성질이 그 원인과 결합하여 이루어진 질병이 그러하다. 사람들은 이를 흔히 질료를 동반하는 성질의 불균형이라고 부른다. 그것은 단순히 그 자체로 존재하는 어떤 것이 아니라, 자기 원인과 합성된 질병이기 때문이다.
Morbus suorum symptomatum est συνεχὲς αἴτιον, continens causa. Quippe, eo nascente, inuadunt simul, aut consequuntur paulo post: vigent, stante & durante, dissoluto ac profligato, abeunt atque euanescunt, nisi, aut vehementia, aut mora longiore, radicibus actis, adeo insederint membro, vt degenerent, & vertantur in morbum.
질병은 자기 증상들의 유지 원인(συνεχὲς αἴτιον)이다. 질병이 생기면 증상도 함께 닥치거나 조금 뒤에 따라오기 때문이다. 질병이 존속하는 동안 증상은 기세를 유지하고, 질병이 해체되어 물러나면 증상도 떠나 사라진다. 다만 증상이 격렬하거나 오래 지속되어 뿌리를 내리고 어느 부위에 깊이 자리 잡아, 변질되어 하나의 질병으로 바뀐 경우는 예외이다.
Sed & morborum alius est κατ᾽ ἰδιοπάθειαν seu αὐτοπάθειαν, ex propria & sua quadam affectione, alius κατὰ συμπάθειαν, ex connectione seu cognatione naturae. Ille tantum morbus est à causa effectus morbida: hic, & morbus, & Symptoma: Morbus quidem, quatenus laedit actionem membri, cui inhaeret Symptoma, quatenus ex praecedente morbo nascitur, vt effectus. Alius item κατὰ πρωτοπάθειαν, ex primaria affectione, alius κατὰ δευτεροπάθειαν, seu ὑστεροπάθειαν: ex affectione secundaria seu consequenti.
또 질병 가운데 어떤 것은 이디오파테이아 또는 아우토파테이아(ἰδιοπάθεια, αὐτοπάθεια)에 따른다. 이는 그 부위 자체에 고유한 상태에서 생긴다는 뜻이다. 다른 것은 심파테이아(συμπάθεια), 곧 본성상의 연결이나 친연성에 따라 생긴다. 앞의 것은 병을 일으키는 원인에서 생긴 질병일 뿐이지만, 뒤의 것은 질병인 동시에 증상이다. 그것이 자리한 부위의 기능을 해친다는 점에서는 질병이고, 앞선 질병에서 결과로서 생겨난다는 점에서는 증상이다. 또한 어떤 것은 프로토파테이아(πρωτοπάθεια), 곧 일차적 상태에 따른 질병이고, 다른 것은 데우테로파테이아 또는 히스테로파테이아(δευτεροπάθεια, ὑστεροπάθεια), 곧 이차적이거나 뒤따르는 상태에 따른 질병이다.
Et ex quocunque sit genere, vnum eundemque morbum alia consequuntur per se, & primarie, alia seu κατὰ συμπάθειαν, ex cognatione & consensu naturae, seu κατὰ συμβεβηκὸς, ex re aduentitia: prout, in aliqua parte, nata fixaque affectio, vel eam solam affligit, vel connexas, aut in propinquo locatas partes aut contactu, aut ex interuallo, communicato nocumento.
어느 종류이든 같은 하나의 질병을 본래적으로, 일차적으로 뒤따르는 것들이 있고, 본성의 친연성과 감응에 따라 뒤따르는 것들이 있으며, 우연히 덧붙는 사정(κατὰ συμβεβηκός) 때문에 뒤따르는 것들도 있다. 이는 어떤 부위에서 생겨 자리를 잡은 상태가 그 부위만을 괴롭히기도 하고, 연결되거나 가까이 있는 부위에 접촉을 통해서 또는 떨어진 채로 손상을 전달하기도 하는 데 따른 것이다.
Epate inflammatione affecto, ex obstructione partis vtriusque gibbae & simae, sequuntur per se laesiones praecipuarum actionum epatis, attractionis chyli, retentionis attracti, αἱματώσεως, sanguificationis, expulsionis, ac distributionis: per accidens dolor grauans, tussis arida, alui fluxus, sitis intensa, ariditas faucium, difficultas anhelitus, & alia, quae enumerare omnia, huius loci non est.
간의 볼록한 쪽과 오목한 쪽 양쪽이 막혀 염증이 생기면, 간의 주요 기능들이 본래적으로 손상된다. 유미를 끌어들이고, 끌어들인 것을 붙잡아 두며, 피로 만들고(αἱμάτωσις), 내보내고, 분배하는 기능들이다. 우연적으로는 묵직하게 누르는 통증, 마른기침, 설사, 심한 갈증, 목구멍의 건조, 호흡 곤란 등이 뒤따른다. 그 모두를 열거하는 것은 이 자리의 일이 아니다.
Pertinet ad signorum rationem, hoc quoque, vbi extranearum, seu aduenticiarum, aut internarum causarum, vel vna sola morbum efficiat, vel plures vnius aut vtriusque generis: eaeque, aut certa serie connexae inter se, aut ita copulatae, vt simul concurrant.
징후를 고찰할 때에는 다음도 관계된다. 외적 원인, 곧 밖에서 덧붙는 원인이나 내적 원인 가운데 단 하나가 질병을 일으키는지, 아니면 한 종류 또는 두 종류에 속하는 여러 원인이 일으키는지, 그리고 그 원인들이 일정한 순서로 서로 연결되는지, 아니면 동시에 함께 작용하도록 결합되는지를 살펴야 한다.
Σημεῖα, signa, ergo, quae habent vim & rationem signorum, simulque causarum vel Symptomatum, si sunt αἴτια προκαταρκτικὰ, causae antepositae externae, immediatae, vel προηγούμενα antecedentes internae propinquae, aut συνεκτικὰ vel συνεχῆ, continentes vel coniunctae: sique tot adsunt, quot opus est, & eo colligatae nexu, vt effectui producendo sufficiant: aut si de genere sunt symptomatum, per se comitantium affectiones quasuis: sub τεκμήρια, notas rei certas & necessarias, cadunt.
그러므로 징후의 힘과 성격을 가지면서 동시에 원인이나 증상의 성격도 갖는 징후들은 다음 경우에 테크메리아, 곧 사물을 가리키는 확실하고 필연적인 표지에 속한다. 그것들이 직접 작용하는 선행 외적 원인, 가까운 선행 내적 원인, 또는 유지 원인이나 결합 원인이고, 필요한 수만큼 존재하며, 결과를 만들어 내기에 충분한 연결 관계로 묶여 있을 때이다. 또는 어떤 상태를 본래적으로 동반하는 증상들의 부류에 속할 때에도 그러하다.
Cetera σημεῖα vel εἰκότα, signa probabilia, sunt, non propria vni affectui, neque eundem perpetuo, sine discrimine, sed vt plurimum demonstrantia: quandoque communia pluribus. Quae vero signa tantum sunt: aut praecedunt morbos propter aliquam cum causis copulationem, aut sequuntur ex connexu, cum effectibus, aut Symptomatis. Ergo signorum, in tota arte Medica, ea est ratio ad res significatas, quae, vel causarum ad effectus, vel effectuum ad causas, vel eorum, quae causis & effectibus adiuncta cohaerent, ad eorundem correlatiua.
나머지는 세메이아 또는 에이코타, 곧 개연적인 징후이다. 그것은 하나의 상태에만 고유하지 않고, 동일한 상태를 구별 없이 언제나 드러내는 것도 아니며, 다만 대체로 그러하다. 때로는 여러 상태에 공통된다. 단지 징후이기만 한 것들은 원인과 어떤 결합 관계에 있기 때문에 질병에 앞서 나타나거나, 결과 또는 증상과 연결되기 때문에 질병을 뒤따른다. 따라서 의학 전체에서 징후와 그것이 가리키는 사물의 관계는 원인과 결과의 관계, 결과와 원인의 관계, 또는 원인과 결과에 붙어 연결된 것들과 그에 대응하는 것들의 관계이다.
Porro, cum signorum alia, de integra & constante valetudine, attestentur, alia degenerantem, aut iam affectam prodant, prostratam alia, & morbo succumbentem: alia victricem, & sese recolligentem naturam arguant: alia ambigua sint: priusquam constituamus, quid quaeuis moneant, indicentve, aut praesignificent, genera discernemus, finibus distincta, pro ratione affectionum, quae in corporibus existunt: Aut enim ὑγιεινὰ sunt signa, aut νοσώδη, aut οὐδέτερα, id est, salubria, morbida, neutra. ὑγιεινὰ, salubria sanitatem integram; νοσώδη, morbida, morbos designant; οὐδέτερα, neutra, prorsus ἀμφίβολα, ambigua, sunt, & neutram expresse affectionem demonstrant.
또 어떤 징후는 온전하고 안정된 건강을 증언하고, 어떤 것은 건강이 나빠지거나 이미 손상되었음을 드러내며, 어떤 것은 자연이 쓰러져 질병에 굴복하고 있음을 드러낸다. 다른 것은 자연이 승리하여 힘을 되찾고 있음을 보이고, 또 다른 것은 모호하다. 따라서 각각 무엇을 알리고 가리키거나 미리 뜻하는지를 정하기 전에, 몸에 존재하는 상태에 따라 경계를 구분하여 징후의 종류를 나누겠다. 징후는 건강의 징후(ὑγιεινά), 질병의 징후(νοσώδη), 어느 쪽도 아닌 징후(οὐδέτερα)이다. 건강의 징후는 온전한 건강을, 질병의 징후는 질병을 가리킨다. 어느 쪽도 아닌 징후는 전적으로 모호하여 두 상태 어느 것도 명확히 드러내지 않는다.
Singulorum rursus, alia διαγνωστικὰ, demonstratiua, alia προγνωστικὰ, praesaga, alia ἀναμνηστικὰ, quae in memoriam reuocant, vulgo memoratiua seu commemoratiua sunt. Veteres haec tria genera, vno nomine προγνωστικὰ, praedictiones seu praesensiones, vocarunt. Praecipuus vsus est διαγνωστικῶν & προγνωστικῶν, demonstratiuorum & praesagorum, quae reipsa non discrepant, ex iisdem enim petuntur fontibus: vsu differunt. Eadem enim, cum ad affectionem, quae actu inest corporibus, accurate explorandam διαγνωστικῶν, demonstratiuorum: cum ad imminentem, aut inuasuram aliquando διάθεσιν, affectionem, aut consecuturam, ad obortas & iam cognitas aegritudines, mutationem praenoscendam referuntur, προγνωστικῶν praesagorum vsum praestant.
각 종류는 다시 현재 상태를 드러내는 진단적 징후(διαγνωστικά), 앞일을 예고하는 예후적 징후(προγνωστικά), 기억을 되살리는 회고적 징후(ἀναμνηστικά)로 나뉜다. 마지막 것은 흔히 기억시키는 징후 또는 상기시키는 징후라고 부른다. 옛사람들은 이 세 부류를 프로그노스티카, 곧 예측 또는 예견이라는 하나의 이름으로 불렀다. 가장 중요한 용도는 진단적 징후와 예후적 징후에 있다. 이 둘은 같은 원천에서 얻으므로 사물 자체로는 다르지 않지만 용도에서 다르다. 같은 징후도 몸에 실제로 존재하는 상태를 정확히 알아내는 데 쓰면 진단적 징후의 역할을 하고, 임박하거나 언젠가 닥칠 상태, 또는 이미 생겨 알려진 질병에 뒤이어 일어날 변화를 미리 아는 데 쓰면 예후적 징후의 역할을 한다.