Patet insuper ex ijs intentionem nostram, qua augurium in bonum, uel malum referimus, non esse causam augurijs, ut uera significant, quemadmodum putauit Plinius, nam sic & imaginatio esset causa salutis, uel damni, quod falsum est, non enim potest uirtus accommodata uni corpori secundum Peripateticos esse uera causa alicuius in altero corpore, nisi forte causa excitans, ut patet de Equis, quorum altero mingente, alter mingit, imaginatio enim qua quis imaginatur aduentum febris, & febris uenit, non est causa nisi per accidens illius, at imaginatio qua quis ambulando per angustam trabem imaginatur cadere, & cadit, causa est casus, nam casus ille persuasatur ex timore, cuius causa est imaginatio casus. Sed timor res est in nobis. Cum igitur imaginaria uis nostra nec supra aues, nec supra beluas, nec supra auguria id genus, uimue habeat, fit ut nec illa sit ad auguria attinens.
또한 앞의 논의에서 분명해지는 것은, 징조를 좋은 것 또는 나쁜 것으로 해석하는 우리의 의도가 플리니우스가 생각한 것처럼 그 징조가 참된 것을 가리키게 하는 원인은 아니라는 점이다. 그렇다면 상상도 구원이나 손해의 원인이 될 터인데, 이는 거짓이다. 소요학파에 따르면 한 신체에 귀속된 능력이 다른 신체 안의 어떤 것의 참된 원인이 될 수는 없기 때문이다. 다만 자극하는 원인일 수는 있다. 한 말이 오줌을 누면 다른 말도 오줌을 누는 것에서 이 점이 드러난다. 누군가 열병이 닥친다고 상상하고 실제로 열병이 생겼을 때, 그 상상은 열병의 우연적인 원인일 뿐이다. 그러나 좁은 들보 위를 걷는 사람이 떨어지는 것을 상상하고 실제로 떨어졌다면, 그 상상은 추락의 원인이다. 그 추락은 두려움에서 유발되고, 그 두려움의 원인은 추락에 대한 상상이기 때문이다. 하지만 두려움은 우리 안에 있는 것이다. 그러므로 우리의 상상력이 새나 짐승, 또는 그와 같은 징조에 작용하는 힘을 갖고 있지 않다면, 상상력은 그 징조와 관계가 없다.
Propter eandem causam patet uanitas causae, per quam Plutarchus fidem praestabat augurijs, cum enim dextrum & sinistrum relationes sint, quibus augurium dicitur dextrum, aut sinistrum, non ex parte augurij, sed ex parte nostri, fit ut causa haec uana, nugatoria & superstitiosa sit, non enim in relationibus uirtus est, se extendens ad huiusmodi significationes, cum nec causae talium sint, nec effectus. Praeterea quod est in comparatione ad animal, non est in se dextrum, nec sinistrum, & quod non est in se dextrum, uel sinistrum, non potest esse in se bonum uel malum. Quare nullum augurium bonum, aut malum est, nisi per accidens, ac temere, quatenus accidit aue transeunte a dextro in sinistrum, ut negotia perficiantur, quoniam plerunque oppositum obseruauimus, per idem reprobatur iuniorum causa, ut consyderanti patet.
같은 이유로 플루타르코스가 징조를 믿는 근거로 삼은 원인도 헛되다는 것이 분명하다. 오른쪽과 왼쪽은 관계에 속한다. 징조를 오른쪽이나 왼쪽이라고 부르는 것은 징조 자체를 기준으로 한 것이 아니라 우리를 기준으로 한 것이다. 따라서 이 원인은 헛되고 무익하며 미신적이다. 관계 자체에는 그런 의미를 가리키는 데까지 미치는 힘이 없기 때문이다. 관계는 그러한 일들의 원인도 결과도 아니다. 더욱이 어떤 동물을 기준으로 정해지는 것은 그 자체로 오른쪽도 왼쪽도 아니며, 그 자체로 오른쪽이나 왼쪽이 아닌 것은 그 자체로 좋거나 나쁠 수도 없다. 그러므로 좋은 징조나 나쁜 징조가 있다면 그것은 우연적이고 뜻밖인 방식으로만 그러하다. 새가 오른쪽에서 왼쪽으로 지나갈 때 일이 성사되는 것은 우연히 함께 일어난 것이다. 우리가 관찰한 것은 대체로 그 반대였기 때문이다. 같은 논거로 후대 해석자들의 원인도 논박된다. 주의 깊게 살펴보면 분명하다.
Propter eandem rationem reprobatur eorum causa, quae ex situ coeli augurijs fidem praestabant. Nam si auguria bona sunt, quoniam uersus eandem partem coeli, in qua beneficae stellae uigent, proficiscuntur, & mala quae uersus eandem partem, in qua maleficae uim habent, omne quod uersus eandem partem moueretur, esset bonum, in qua beneficae uim habent, malum uero uersus eam, in qua maleficae. At contrarium saepius obseruauimus, quippe cum saepissime uidimus beneficas motibus proprijs intrare ad partes, ubi prius maleficae erant, & e contrario etiam, & tamen auguria quae ui coeli bona esse debebant, mala esse obseruauimus, & quae debebant esse mala uirtute coeli, uidimus bona esse. Quod non est ob aliud nisi quia auguria nullam per se significationem habent, nisi temere, ac casu. Ex eisdem patet error eorum, qui augurijs fidem praestant propter stellas, quae praesunt domo nona tempore augurij, nam ut recte doctor Sanctissimus putat, si stellae non possint in actus nostros, nec auguria si ab eis dirigerentur, poterunt in actus nostros. Non enim maior uirtus esse poterit in sagitta quam fuerit in proijciente. Quod uero stellae non possint in actus nostros, nunc supponendum est, quoniam alibi probauimus.
같은 논거로 하늘의 배치를 근거로 징조를 믿는 이들이 제시한 원인도 논박된다. 징조가 길성들이 힘을 발휘하는 하늘의 방향으로 나아가므로 좋고, 흉성들이 힘을 발휘하는 방향으로 나아가므로 나쁘다면, 길성이 힘을 지닌 방향으로 움직이는 것은 무엇이든 좋아야 하고 흉성이 힘을 지닌 방향으로 움직이는 것은 무엇이든 나빠야 할 것이다. 그러나 우리는 그 반대를 더 자주 관찰했다. 길성이 고유 운동으로 이전에 흉성이 있던 영역으로 들어가는 것을 매우 자주 보았고, 그 반대의 경우도 보았다. 그런데도 하늘의 힘에 따라 좋아야 할 징조가 나쁜 것을 보았으며, 하늘의 힘에 따라 나빠야 할 징조가 좋은 것을 보았다. 이는 징조가 그 자체로는 아무런 의미를 가지지 않고, 오직 우연히 뜻밖에 무엇을 가리킬 뿐이기 때문이다. 같은 논거에서, 징조가 나타난 때 제9하우스를 지배하는 별들을 근거로 징조를 믿는 이들의 오류도 드러난다. 지극히 거룩한 학자가 올바르게 생각했듯이, 별들이 우리의 행위를 좌우할 수 없다면 별들의 지시를 받는 징조라 해도 우리의 행위를 좌우할 수 없기 때문이다. 화살에는 그것을 쏘는 사람보다 더 큰 힘이 있을 수 없다. 별들이 우리의 행위를 좌우하지 못한다는 것은 지금은 전제로 삼아야 한다. 우리는 다른 곳에서 이를 입증했기 때문이다.
Qui uero dixerunt augurijs fidem esse praestandam, quia mouentur a Deo, si de Augurijs superstitiosis, & nugatorijs, & temerarijs, loquantur deridendi sunt, simili ratione refutandi, qui dicunt auguria moueri a bonis genijs, qui intelligentiae siue angeli dicuntur, nam nihil superstitiosi, nihil nugatorij, nihil uani esse potest a simpliciter bono, Varronici uero, & alij qui dicunt auguria moueri a Luna sola uel a daemone bono interuentu Lunae, sunt omnino explodendi. Si enim sola Luna per signa decurrens causa mouens esset, contingeret eidem eodem tempore bonum & malum significari, nam si Luna tenente Arietem Bestia domum ingrederetur, malum portenderetur, quoniam praesagiret litem, & calumniam, quae mala sunt. At si Luna tenente Arietem, in domo sonitus audiretur, bonum praesagiretur, quia gaudium & laetitiam, sed cum eodem tempore haec utraque esse possint; eodem etiam tempore Luna tenente idem coeli signum, bonum, & malum augurium fieri contingeret, quod ridiculum puto. At si bonus Daemon auguria mouet interuentu Lunae (ut iuniores putant) hoc longe magis superstitiosum, nugatorium & uanum esse uidetur, nam cum Luna, & genius bonus ordinatissimae res sint, omni nugatione, superstitione, & casu carentes, non uidentur mouere ea quae ueri nihil significant, nisi in superstitione intelligatur. Ad haec actus nostri non proficiscuntur a Luna, nec ab ipso genio, cum in uoluntatem nostram non possint, est tamen uerum Daemones certis stellis obseruatis praesertim Luna concurrere ad multa agenda, hoc enim agunt (ut homines ad eum errorem inducant, quo credant aliquod numen esse in stellis. Et de augurijs hactenus Salerni finis. M. D. XXIIII. Die. XI. Ianuarij.
징조가 신에 의해 움직이므로 믿어야 한다고 말한 사람들은, 미신적이고 무익하며 우연적인 징조를 두고 말한 것이라면 비웃음을 받아야 한다. 징조가 지성체 또는 천사라고 불리는 좋은 수호령에 의해 움직인다고 말하는 이들도 같은 논리로 반박해야 한다. 온전히 선한 존재에서 미신적인 것, 무익한 것, 헛된 것이 나올 수는 없기 때문이다. 또한 징조가 달 하나에 의해서만 움직이거나 달의 매개를 통해 좋은 수호령에 의해 움직인다고 말하는 바로의 추종자들과 다른 사람들의 견해도 전적으로 물리쳐야 한다. 황도궁들을 지나가는 달만이 운동 원인이라면, 같은 사람에게 같은 시간에 좋은 일과 나쁜 일이 함께 예고될 수 있기 때문이다. 달이 양자리에 있을 때 짐승이 집 안에 들어온다면 나쁜 일이 예고된다. 나쁜 일인 다툼과 중상을 예고하기 때문이다. 그러나 달이 양자리에 있을 때 집 안에서 소리가 들리면 좋은 일이 예고된다. 기쁨과 즐거움을 예고하기 때문이다. 그런데 이 두 가지는 같은 시간에 일어날 수 있으므로, 같은 시간에 달이 하늘의 같은 궁에 있는데도 좋은 징조와 나쁜 징조가 함께 생길 수 있게 된다. 나는 이것을 우스운 일로 여긴다. 한편 후대 해석자들이 생각하듯 좋은 수호령이 달을 매개로 징조를 움직인다고 한다면, 이는 훨씬 더 미신적이고 무익하며 헛된 것으로 보인다. 달과 좋은 수호령은 매우 질서 정연하고 모든 무익함과 미신과 우연에서 벗어난 존재이므로, 미신적으로 이해할 때 말고는 아무것도 참되게 가리키지 않는 것들을 움직이는 것으로 보이지 않기 때문이다. 더 나아가 우리의 행위는 달에서도, 그 수호령 자체에서도 나오지 않는다. 그들은 우리의 의지를 좌우할 수 없기 때문이다. 다만 악령들이 특정한 별들, 특히 달의 상태를 살피면서 여러 일을 행하는 데 가담한다는 것은 참이다. 그들이 이렇게 하는 까닭은 별들 속에 어떤 신성이 있다고 믿는 오류로 사람들을 이끌기 위해서다.
징조에 관해서는 여기까지다. 살레르노에서 마침. 1524년 1월 11일.