R4-EX-010

Sed auida nescio quae rerum interiturarum cura, à tam praeclaro studio, tam diuinis lucubrationibus, & vtili cogitatione, quamplurimos ineptissimè auertit: externae cuiusdam beatitudinis opinione: qua imbutus, atque etiam immersus animus suopte nutu sideris: quo tandem modo existere, ac coelum suspicere potest? Scipionem fingit Cicero corpore in sublimem aëra traductum, quo loco confinia sunt coeli: & vbi cum maribus omnibus terra iam vanescit: illincque mundi vastitatem intimius perspicere, ac omnes mortales insanos clamare, qui rerum mundi inferioris quidquam admirantur: cum id solum quod sursum est magnum sit, & spectaculo imprimis dignum. Ergo, terque, quaterque, miseri censendi sunt, quos tam iucunda contemplatio non oblectat, nec eximia haec Dei & naturae sursum lucentia miracula nullo modo permouent, & excitant.

그러나 사라질 것들에 대한 무엇인지 모를 탐욕스러운 집착이 너무나 많은 사람을 그처럼 빼어난 탐구와 신성한 밤의 연구, 유익한 사색에서 어처구니없이 돌려세운다. 어떤 외적인 행복에 대한 생각 때문이다. 그 생각에 물들고 아예 잠겨 버린 정신은 스스로 아래로 가라앉는다. 그런 정신이 어떻게 다시 일어서서 하늘을 우러러볼 수 있겠는가? 키케로는 스키피오가 몸을 이끌려 높은 공중으로 올라갔다고 그린다. 하늘의 경계에 이른 그곳에서는 땅이 모든 바다와 함께 이미 희미해진다. 그는 거기서 세계의 광대함을 더욱 깊이 바라보고, 아래 세계의 사물 가운데 무엇인가에 감탄하는 모든 인간을 미쳤다고 외친다. 위에 있는 것만이 크고 무엇보다 바라볼 만하기 때문이다. 그러므로 그토록 즐거운 관조를 즐기지 못하고, 높이 빛나는 하느님과 자연의 이 뛰어난 기적들에 조금도 감동하거나 분발하지 않는 이들은 세 번 네 번이나 불행하다고 여겨야 한다.

R4-EX-011

Stultum pecus est (inquit Plato) non homo, quicunque astronomiae studio non tenetur: cuius neminem nisi Deum, authorem & repertorem faciendum puto. In qua haeresi totus est Marcus Manilius in suo Astronomico ad Augustum Caesarem: vbi negat potuisse fieri, vt res tam procul à nobis dissitae, à quoquam mortalium deprehensae fuerint, sine demonstratione aliqua diuinitus oborta. Deo itaque charus est, & vt ille idem canit:

플라톤은 천문학의 탐구에 마음을 두지 않는 자는 인간이 아니라 어리석은 가축이라고 말한다. 나는 천문학의 창시자이자 발견자로 하느님 외의 누구도 세워서는 안 된다고 생각한다. 마르쿠스 마닐리우스도 아우구스투스 카이사르에게 바친 『천문시』에서 전적으로 이 견해를 따른다. 그는 신에게서 비롯된 어떤 가르침도 없이, 우리에게서 그토록 멀리 떨어진 것들을 인간 가운데 누군가가 알아낼 수 있었을 리 없다고 말한다. 그러므로 그런 사람은 하느님의 사랑을 받으며, 같은 시인이 노래하듯 복되다.

R4-EX-012-verse

Felix, qui ad sidera mittit
Sidereos oculos, propiusque aspectat olympum:
Cognatamque sequens mentem, se quaerit in astris.

복되도다, 별들에게
별 같은 눈을 보내고 올림포스를 더 가까이 바라보는 이,
친연한 정신을 따라 별들 속에서 자신을 찾는 이여.

R4-EX-013

Quae si sunt, vt re vera sunt, quid est quod ad se non redit hoc ἐτώσιον vt cum Hesiodo loquar, ἄχθος ἀρούρης? Quid est quod sterilis haec hominum seges paulo altius quam ad cellas vinarias, granarias, pecuniarias non transit, ac peregrinatur? In quibus, quia dormiens vigilat, & vigilans dormit, esuriens saturatur, & exsaturata esurit: nihil, nisi quod paruum est, mortale, & planè contemptibile admirari potest: omnia magna existimans, quia nihil maius nouit.

이것들이 사실이라면, 실로 사실이거니와, 헤시오도스의 표현을 빌리자면 이 쓸모없는 ‘땅의 짐’은 어째서 제정신으로 돌아오지 않는가? 열매 맺지 못하는 이 인간들의 수확물은 어째서 술 창고와 곡식 창고와 금고보다 조금도 더 높이 나아가 돌아다니지 않는가? 그 안에서 잠자면서 깨어 있고 깨어 있으면서 잠들며, 배고픈 채로 배부르고 배부른 채로 배고프기 때문이다. 그리하여 작고 죽을 것이며 참으로 하찮은 것 외에는 아무것도 경탄하지 못한다. 더 큰 것을 전혀 알지 못하므로 모든 것을 크다고 여기는 것이다.

R4-EX-014

Sed omissis μισουράνοις, ad φιλουράνους sermonem conuerto. Hîc itaque te appello οὐρανοφύτευτε φιλόψυχε. Hîc te inclamo animal verè coeleste homo: qui cum coelos quotidie in imagine parua tecum circumferas, coelestia sapere perge. Eia, coeleste domicilium tuum perlustra: & patentibus oculis venustissimam aequè ac vetustissimam diuini operis fabricam, stellatis gemmis preciosissimis decoratam intueri, si minus coepisti, saltem aggredere: sat cito, si sat bene. Illinc, mihi crede, commoda magna feres. Nam coelestium rerum contemplatione, ceu diuinitatis recordatione, à sordidissimis rerum humanarum curis, & corporeis nexibus, tete exolues: ac mortalitatis huius commodis excussis, ad immortalitatem foelicissimè traduceris.

그러나 하늘을 미워하는 이들은 그만두고 하늘을 사랑하는 이들에게 말을 돌리겠다. 여기서 그대, 하늘에서 자라난 영혼을 사랑하는 이에게 말을 건넨다. 참으로 천상의 생물인 인간이여, 그대를 부른다. 그대는 날마다 작은 형상으로 하늘을 몸에 지니고 다니니, 계속해서 천상의 것을 알아 가라. 자, 천상의 그대 거처를 두루 살펴라. 가장 아름답고 또한 가장 오래된 신의 작품, 지극히 귀한 별의 보석들로 장식된 그 구조를 눈을 크게 뜨고 바라보라. 아직 시작하지 않았다면 이제라도 착수하라. 충분히 잘한다면 충분히 빠른 것이다. 내 말을 믿으라. 거기서 큰 유익을 얻을 것이다. 천상의 일을 관조하며 마치 신성을 되새기듯 할 때, 가장 더러운 인간사의 근심과 육체의 속박에서 스스로 풀려날 것이다. 그리고 이 죽을 삶의 편익을 떨쳐 버리고 지극히 복되게 불멸로 옮겨 갈 것이다.

R4-EX-015

Deinceps, ista hominum, quid inquam hominum? imò verò beluarum monstra deride, & contemne: quae te non solum transuersum agere omnibus modis satagunt, sed etiam coelum propriis viribus (ô scelus) spoliare, & nugacissimis calumniis impetere antiquissimumque philosophorum, regum, sacerdotum, & patriarcharum studium abolere pertentant. Audi potius Iulium Firmicum, virum in coeli historia summum. Quum simus (inquit) cum coelo & stellis, non parua cognatione iuncti, non debemus eas sacrilegis disputationibus, & calumniis, propriis priuare potestatibus: quarum quotidianis cursibus, & reformamur, pariter & refocillamur. Valebunt itaque in posterum, & ad furcas tibi amandabuntur Epicurei omnes, cum suo porcorum grege: qui nec coelum probant, nec illius inexplicabilem vim, & pulchritudinem admirantur, sed inutilem vbique praedicant: quos ne hominum quidem vocabulo dignos, ob id iure bono erudita censuit antiquitas. Nam praeterquam quod cum humana natura, quae ad res coeli perscrutandas & suspiciendas est condita, obstinatè bellum gerunt, etiam impiè θεομάχονται. Dei enim Opt. Max. qui per ea quae facta sunt, tanquam in speculo elucescit, contemplationem abolent, ac impediunt.

이제 저 인간들의 괴물을, 아니 인간이라고 했는가, 차라리 짐승들의 괴물을 비웃고 경멸하라. 그들은 온갖 방법으로 그대를 옆길로 끌고 가려 할 뿐 아니라, 아, 무슨 죄악인가, 하늘 고유의 힘을 빼앗고 시시하기 짝이 없는 비방으로 공격하며, 철학자·왕·사제·족장들의 가장 오래된 탐구를 없애려 한다. 오히려 하늘에 관한 탐구의 대가 율리우스 피르미쿠스의 말을 들으라. “우리는 하늘과 별들과 적지 않은 친연성으로 결합되어 있으므로, 신성모독적인 논쟁과 비방으로 그 고유한 권능을 빼앗아서는 안 된다. 별들의 날마다 이어지는 운행으로 우리는 새롭게 형성되고 동시에 기운을 회복한다.” 그러므로 앞으로는 모든 에피쿠로스파를 그들의 돼지 무리와 함께 떠나보내고 교수대로 내쫓으라. 그들은 하늘을 인정하지도 않고 말로 다 할 수 없는 그 힘과 아름다움에 경탄하지도 않으며, 어디서나 쓸모없다고 떠들기 때문이다. 학식 있는 고대인들이 이런 이유로 그들에게 인간이라는 이름조차 합당하지 않다고 본 것은 정당하다. 그들은 하늘의 일을 깊이 연구하고 우러러보도록 만들어진 인간 본성과 완강히 싸울 뿐 아니라, 불경하게 하느님과도 싸운다. 만들어진 사물들을 통해 거울 속에서처럼 빛나시는 지극히 선하고 위대하신 하느님의 관조를 없애고 방해하기 때문이다.

R4-EX-016

Nec ponderis alicuius duces, quod apud Pindarum extat: θνατὰ θνατοῖς πρέπει: quod est, mortalia mortales decent. Insuper, quod Antiphanes protulit, (quemadmodum à Gnomologicis Graecorum citatur) εἰ δὲ θνητὸς εἶ βέλτιστε, θνητὰ καὶ φρόνει. hoc est praeclare, si mortalis es, mortalia cogita. Quos post Democritum, tertius quidam ἀνώνυμος etiam est sequutus, vel potius interpretatus: paradoxi loco, vt multa, hunc in modum scribens,

또 핀다로스에게서 나오는 “죽을 자에게는 죽을 것들이 어울린다”라는 말을 대단하게 여기지 말라. 그리스의 격언집 편찬자들이 인용하는 안티파네스의 말, “훌륭한 이여, 그대가 죽을 인간이라면 죽을 것들을 생각하라”도 마찬가지다. 데모크리토스에 뒤이어 이름 모를 세 번째 인물이 이들을 따르거나, 차라리 옮겨 풀이하였다. 그는 다른 여러 말처럼 역설로 다음과 같이 썼다.

R4-EX-017-verse

Mitte arcana Dei, coelumque inquirere quid sit.
Cum sis mortalis, quae sunt mortalia cura.

신의 비밀과 하늘이 무엇인지 캐묻기를 그만두라.
그대는 죽을 인간이니 죽을 것들을 돌보라.

R4-EX-018

Quae sententia, quam Epicurismum oleat, iudicabunt docti. Sanè, quum animo simus verè coelestes, & coeli, rerumque illius abstrusam imaginem nobiscum quotidie circumferamus, quae coelestia sunt rimari potius debemus, quam quae terrena, & mortalia. Vt interim non omittam, quod ὅμοιον, (quemadmodum ex Empedocle scripsit Aristoteles) ὁμοίῳ ἐφίεται. Nemo me hercule sani & integri pectoris, vnquam inficiabitur, immortalem & inuisibilem coelorum & hominis conditorem, coelestium corporum cognitionem ob nullam aliam causam deorsum misisse, nisi vt ad suae maiestatis admirationem, sapientiam, & amorem, ceu per summos gradus, & res totius vniuersitatis mundi praeclarissimas, humanum genus alliceret. Quam cognitionem qui aspernatur, degenerem animam se habere non aliter prodit, quam apud Homerum Polyphemus, negans se vllos deos reuereri, ac coelum vllum agnoscere.

이 말에서 얼마나 에피쿠로스주의 냄새가 나는지는 학식 있는 이들이 판단할 것이다. 참으로 우리는 정신에서 천상에 속하며, 하늘과 그 안의 사물들의 숨은 형상을 날마다 몸에 지니고 다닌다. 그러므로 땅에 속하고 죽을 것들보다 천상에 속한 것들을 탐구해야 한다. 아리스토텔레스가 엠페도클레스를 따라 쓴 “닮은 것은 닮은 것을 추구한다”라는 말도 여기서 빼놓을 수 없다. 맹세하건대 건전하고 온전한 정신을 지닌 사람이라면 누구도 다음 사실을 부정하지 못할 것이다. 하늘과 인간의 불멸하고 보이지 않는 창조주께서 천체에 관한 지식을 아래로 보내신 까닭은 다름이 아니다. 온 우주에서 가장 빼어난 사물들을 높은 층계처럼 딛고 그분의 위엄에 대한 경탄과 지혜와 사랑으로 인류를 이끄시려는 것이다. 그 지식을 업신여기는 자는 자신의 영혼이 고귀한 기원에서 타락하였음을 드러낸다. 호메로스의 폴리페모스가 어떤 신들도 공경하지 않고 어떤 하늘도 인정하지 않는다고 말한 것과 다르지 않다.

R4-EX-019

Addam ex aliorum scriptis, quod vnum (de omnibus) rerum coeli studium, & contemplatio, aduersus publicas priuatasque calamitates, odia, rixas, bella, & similia: quae homines inferiorem duntaxat mundum respicientes, solicitant, & pro meritis exercent, praesentissimum remedium adferre solet. Cum enim ad veritatis, & rerum verè admirandarum agnitionem animos incendat, intellectumque cum cogitatione ad ea quae gloriam Dei enuntiant, dirigat, viros bonos, & discordiarum fugitantes hinc parere dubium non est: quibus & domi, & foris, pax cordi semper esse consueuit. Sed de his alibi.

다른 이들의 글에서 한 가지를 덧붙이겠다. 모든 탐구 가운데 하늘의 일을 연구하고 관조하는 것만이 공적인 재난과 사적인 재난, 증오와 다툼과 전쟁과 그 비슷한 일들에 지극히 효과적인 치료제를 제공하곤 한다. 그런 일들은 아래 세계만을 바라보는 사람들을 괴롭히고, 그들이 마땅히 받을 만큼 시련을 준다. 천상의 탐구는 진리와 참으로 경탄할 만한 것들을 알아보려는 열망을 마음에 불붙이고, 지성과 생각을 하느님의 영광을 알리는 것들로 이끈다. 그러므로 그로부터 선하고 불화를 피하는 사람들이 생겨난다는 것은 의심할 수 없다. 그들은 집 안에서나 밖에서나 언제나 평화를 마음에 품는다. 그러나 이것은 다른 곳에서 논하겠다.

R4-EX-020

Te itaque repeto coelestis homo, cui, ecquid superest, nisi vt Delphicum oraculum è coelo iam olim tibi dimissum expleas, quod in summa habet, γνῶθι σεαυτόν. Deinceps itaque te noscere, ac tecum habitare disce: commerciumque quod cum coelo magnum & admirandum habes, propius agnosce. Casta placent superis: Ne itaque scarabeorum more, in foedissimo telluris stercore, & rerum illius turpissima lacuna, te in posterum commacula: quin potius summi Dei, cui soli regere vniuersa, pro imperio, vt scripsit Plato, datum est sapientiam, bonitatem & amorem in te respice. Hunc ama, hunc adora, cuius verbo & nutu, totus quantus es, si tamen aliquid es, prodiisti: imò verò vniuersa mundi & rerum illius vniuersitas.

그러므로 천상의 인간인 그대에게 다시 돌아간다. 오래전 하늘에서 그대에게 내려온 델포이의 신탁을 실행하는 것 말고 그대에게 무엇이 남아 있겠는가? 그 요지는 “너 자신을 알라”이다. 이제 자신을 알고 자기 자신과 함께 사는 법을 배우라. 그대가 하늘과 맺고 있는 크고 놀라운 교류를 더 가까이 알아보라. 순결한 것은 천상의 존재들을 기쁘게 한다. 그러니 앞으로는 쇠똥구리처럼 땅의 가장 더러운 똥과 그 사물들의 가장 추한 웅덩이에서 자신을 더럽히지 말라. 오히려 그대 안에 있는 지고하신 하느님의 지혜와 선하심과 사랑을 돌아보라. 플라톤이 썼듯 모든 것을 명령으로 다스리는 권능은 그분께만 주어졌다. 그분을 사랑하고 경배하라. 그대가 참으로 무엇인가인 한, 그대의 모든 존재는 그분의 말씀과 뜻에서 나왔다. 아니, 세계와 그 안의 모든 사물 전체가 그러하다.

R4-EX-021

Hîc rursum appello te humana mens: an faces erunt admouendae, quae te tanto bono indormientem excitent? Eia, radiat Phoebus, praelucet Luna, scintillat coelum. Itaque sursum meare contende: die, nocteque perfacile tibi patebit iter. Nam in illo Apollo, in hac, Diana cum innumeris stellarum centuriis, eo te deducet placidè, ac reducet. Siccine tui Dei opus negliges? Siccine coelum terrae postpones? Nihil sanè abiectius, nihil foedius, nihil denique perniciosius, quam terrena tantum sapere, quum sciamus conditorem nostrum, Deum Opti. Max. nos ad altiora & praestantiora vocauisse.

인간의 정신이여, 여기서 다시 그대를 부른다. 이토록 큰 선을 앞에 두고 잠든 그대를 깨우려면 횃불을 들이대야 하겠는가? 자, 포이보스가 빛을 발하고 달이 앞을 비추며 하늘이 반짝인다. 그러니 위로 나아가기를 힘쓰라. 낮에도 밤에도 길은 그대에게 아주 쉽게 열릴 것이다. 낮에는 아폴론이, 밤에는 디아나가 헤아릴 수 없는 별들의 대열과 함께 그대를 그곳으로 평온하게 인도하고 다시 데려올 것이다. 그대는 이처럼 그대 하느님의 작품을 소홀히 하겠는가? 이처럼 하늘을 땅보다 뒤에 놓겠는가? 창조주이신 지극히 선하고 위대하신 하느님께서 더 높고 더 훌륭한 것으로 우리를 부르셨음을 알면서도 땅의 것만을 생각하는 것보다 더 비천하고 더 추하고 끝내 더 해로운 것은 없다.

R4-EX-022

Ne itaque in posterum erubescamus ô homines, animal verè sanctum, animal mentis capacius altae, coelos patriam nostram agnoscere, & exclusis omnibus dissimulationum trepidationibus, maiestatis nostrae authoritatem profiteri. Animum nostrum, cui origo est verè coelestis, ita componamus, vt per semetipsum numinis sui praesidio roboratus, dignum suo authore, & hospite, aliquid semper faciat, ac cogitet: vt sic institutus atque formatus, rectum, & incorruptum immortalitatis iter, origini suae aliquando restituendus, foeliciter inueniat: nec errantibus gressibus, trepidantibusque vestigiis, sempiternis cruciatibus ob terrenae cuiusdam beatitudinis curiosum cum pernicie studium, destinetur.

인간들이여, 참으로 신성한 생물이자 높은 정신을 더 넉넉히 받아들이는 생물이여, 앞으로는 하늘을 우리의 고향으로 인정하는 일을 부끄러워하지 말자. 숨기려는 마음에서 비롯된 모든 두려움을 떨쳐 버리고 우리의 존엄한 권위를 밝히자. 참으로 천상에서 기원한 우리의 영혼을 이렇게 가다듬자. 자기 안에서 신성의 보호에 힘입어 굳세어지고, 자신의 창조주이자 거처의 주인에게 합당한 무엇인가를 언제나 행하고 생각하게 하자. 그렇게 교육받고 형성되어 언젠가 자신의 기원으로 돌아가야 할 영혼이, 불멸에 이르는 곧고 더럽혀지지 않은 길을 복되게 찾게 하자. 그리고 어떤 지상적 행복을 향한 해로운 호기심과 열중 때문에 발걸음을 헤매고 흔들다가 영원한 고통에 정해지는 일이 없도록 하자.

R4-EX-023

Intueberis itaque posthac ô homo φιλόθεε, patentibus oculis coelum vniuersitatis librum, & magnum naturae seminarium: atque illuc (vt praesentem paraclesim tibi claudam) cum Pythagora cogitatione saltem, & pectoris oculis, alacriter, & ex animo perreptare contendes. Hîc (mihi crede) nihil nisi res saeculorum regis summam prouidentiam spirantes, peruigili contemplatione, & sagaci aspectu reperies: quarum miraculo, mens tua maiestatis suae recordatione, & inuentae originis amore exhilarata, ab omni vitiorum sorde eluctabitur: ac tandem authori suo beatissima restituetur.

그러므로 하느님을 사랑하는 인간이여, 앞으로는 눈을 크게 뜨고 우주의 책이자 자연의 거대한 씨앗밭인 하늘을 바라보라. 그리고 이제 이 권고를 마치거니와, 피타고라스와 함께 적어도 생각과 마음의 눈으로는 기꺼이 진심을 다해 그곳을 두루 다니도록 힘쓰라. 내 말을 믿으라. 깨어 있는 관조와 예리한 시선으로 거기서 발견할 것은 오직 영원한 왕의 지극한 섭리를 내뿜는 사물들뿐이다. 그 경이로움에 그대의 정신은 자신의 위엄을 되새기고 찾아낸 기원을 사랑하여 기뻐할 것이다. 모든 악덕의 더러움에서 벗어나, 마침내 가장 복된 상태로 자신의 창조주에게 돌아갈 것이다.

R4-EX-end

Finis expostulatiunculae, de Μισουράνοις, hoc est de coeli osoribus, per Antonium Mizaldum Monslucianum.

몽뤼송의 앙투안 미조가 쓴, 미수라노이 곧 하늘을 미워하는 자들에 관한 짧은 항의문 끝.