VRAN. Papae, quam egregie philosopharis Aesculapi! Sed dic amabo te: num saepenumero obseruasti, quod mense aliquo lunari, quoties certi planetae fuerunt commotionum aëris iudices, authores ac significatores, has aut illas nubes, sic vel sic, pro cuiusque planetae natura picturatas, in aëre terram ambiente promouerunt, & excitarunt? Quid isti rei, proferes simile in humano corpore?
우라니아: 오, 아이스쿨라피우스, 참으로 훌륭하게 철학을 논하는군! 그런데 부디 말해 주게. 어떤 태음월에 특정 행성들이 대기의 움직임을 판정하고 일으키며 표시하는 자가 될 때마다, 땅을 둘러싼 공기 속에서 그 행성 각각의 본성에 따라 이런저런 빛깔로 물든 구름들을 밀어 올리고 일으킨다는 것을 자네도 자주 관찰하지 않았나? 인체에서는 이와 비슷한 무엇을 제시하겠나?
AESC. Cuperem te, ô Vrania, Aristophani suas nubes relinquere. Veruntamen vt hic, perinde atque in reliquis, tibi faciam satis, de crassiori exemplo, & longius fortasse petito, positioni tuae, humani corporis humores opponam: praesertim quum turgent, vt meus loquitur Hippocrates: & sua ad cutim vestigia deponunt. Nam hunc, vel illum colorem, pro propria cuiusque humoris natura, ad summam cuticulam corpus ambientem appingere, fidem faciunt oculi. Quod ego familiarius tibi sum demonstraturus, vbi tu vicissim mihi ostenderis, quos in aëriis nubibus colores tui depingant planetae.
아이스쿨라피우스: 우라니아여, 그 구름들은 아리스토파네스에게 남겨 두었으면 하네. 그렇지만 다른 문제들에서처럼 여기서도 자네를 만족시키기 위해, 좀 더 거칠고 어쩌면 멀리서 끌어온 비유로 자네의 주장에 인체의 체액들을 맞세우겠네. 특히 나의 히포크라테스의 표현대로 체액들이 부풀어 올라 피부에 제 흔적을 남길 때를 말일세. 각각의 체액이 제 고유한 본성에 따라 몸을 둘러싼 겉피부에 이런저런 빛깔을 칠한다는 것은 눈으로 확인할 수 있네. 자네가 먼저 자네의 행성들이 공중의 구름에 어떤 빛깔을 칠하는지 알려 준다면, 나도 이 점을 더 알기 쉽게 보여 주겠네.
VRAN. Mars rerum coeli philosophis, Latinis, Graecis, & Arabibus nubem flauam, rutilam, aut lutheam in aëre exprimit & architectatur. Saturnus, liuidam, plumbeam & subnigram. Iupiter, purpuream, rubellam ac roseam. Venus, pallidam, albicantem, & argenteam. Hic Solem, Lunam, & Mercurium tibi excludo, quia particulares colores non agnoscunt. Iam quod pollicitus es praesta, Aesculapi.
우라니아: 라틴인과 그리스인과 아랍인인 천상 사물의 철학자들에 따르면, 화성은 공기 속에 누렇거나 붉게 빛나거나 샛노란 구름을 빚어 내네. 토성은 검푸르고 납빛이며 거무스름한 구름을, 목성은 자줏빛이고 불그스름하며 장밋빛인 구름을, 금성은 창백하고 희끄무레하며 은빛인 구름을 만들어 내지. 여기서는 태양과 달과 수성은 제외하겠네. 그것들에는 특정한 고유 색이 없기 때문일세. 이제 약속한 것을 해 보게, 아이스쿨라피우스.
AESCVL. Sic bilis vtraque, & sanguis, cum pituita, humores quatuor corporis, totidem positis à te planetis deputati, picturas sibi concolores ad cutim effundunt: si, vt dictum est, in corpore abundauerint: & ab imo in summum, seu à centro in circumferentiam emerserint. Nam flaua bilis tuo Marti, vt millies est cantatum, addicta, lutheum colorem, & flauum illi imprimit: quemadmodum licet intueri in ictero, seu morbo regio: quem ob id nonnulli auriginem nuncupauerunt: adhuc in erysipelate, & aliis. Atra bilis, seu melancholicus succus Saturno mancipatus, liuidum colorem plumbeum, & subnigrum excitat. Quod indicant icteri nigri, seu foedi colores in nubilibus: cancri insuper, ac anthraces. Sanguis, si secundum naturam sese habuerit, quia Iouem agnoscit, ideo ebulliens, vel aliter ad summam cutem effusus, purpureum colorem, rubellum, ac roseum illi appingit. Quod manifestant phlegmonae quamplurimae, exanthemata, & id genus alia. Pituita naturalis, insipida, & aquea Veneri ascripta, pallidum colorem, & albicantem colorat. Qualis apparet in leucophlegmaticis, hydropicis & oedemate. Sed de his satis, Vrania, vel fortasse plura, ob rei indignitatem, quam opus fuerat. His itaque in praesentiarum omissis, te ad alia transire & moneo & hortor.
아이스쿨라피우스: 그처럼 두 종류의 담즙과 피와 점액, 곧 자네가 든 네 행성에 각각 배속된 몸의 네 체액도 저마다 제 빛깔과 같은 무늬를 피부에 펼치네. 앞서 말했듯 몸에 너무 많아지고, 깊은 곳에서 표면으로, 곧 중심에서 둘레로 솟아 나오는 경우에 말일세. 천 번이나 되풀이했듯 자네의 화성에 배속된 황담즙은 피부에 샛노랗고 누런 빛깔을 찍어 내네. 황달, 곧 ‘왕의 병’에서 볼 수 있지. 어떤 이들은 그 때문에 이를 ‘금빛 병’이라고 불렀네. 또 단독과 다른 병에서도 볼 수 있네. 토성에 속하는 검은 담즙, 곧 흑담즙은 검푸르고 납빛이며 거무스름한 빛깔을 일으키네. 검은 황달, 또는 혼인할 나이의 여성들에게 나타나는 흉한 안색이 이를 보여 주며, 암종과 옹종도 마찬가지일세. 피가 본성에 맞는 상태에 있다면, 목성에 속하기 때문에 끓어오르거나 다른 방식으로 겉피부에 쏟아져 나왔을 때 자줏빛과 불그스름한 빛과 장밋빛을 칠하네. 수많은 염증성 종창, 발진, 그 밖에 이런 종류의 것들이 이를 드러내지. 금성에 배속된 자연적이고 맛이 없으며 물기 많은 점액은 창백하고 희끄무레한 빛깔을 내네. 백색 부종성 질환을 앓는 사람들과 수종 환자, 그리고 부종에서 나타나는 것과 같은 빛깔이지. 우라니아여, 이것들은 이만하면 충분하네. 어쩌면 문제의 격이 낮은데도 필요 이상으로 많이 말했는지 모르겠군. 그러니 지금은 이것들을 놓아두고 다른 주제로 넘어가기를 권하고 권유하네.
PDF84 left 1: Planetarum radii varios colores in nube appingunt.
행성들의 광선은 구름에 여러 빛깔을 칠한다.
PDF84 left 2: Corporum humores in cute varios colores appingunt.
몸의 체액들은 피부에 여러 빛깔을 칠한다.
PDF84 left 3: Planetae coelestes certos & peculiares habent colores.
하늘의 행성들은 정해진 고유의 빛깔들을 지닌다.
PDF85 right: Humores corporis, certos & peculiares habent colores.
몸의 체액들은 정해진 고유의 빛깔들을 지닌다.
PDF85–86 disease names: icterus; morbus regius; aurigo; erysipelas; cancri; anthraces; phlegmonae; exanthemata; leucophlegmatici; hydropici; oedema
질병과 증상의 이름은 당시의 체액설적 분류를 보존했다. ‘왕의 병’과 ‘금빛 병’은 황달의 옛 명칭이다. ‘옹종’으로 옮긴 anthraces를 현대의 특정 감염병과 곧바로 동일시하지 않는다.