1 — PDF59–60

VRAN. Idem solaris calor cum suo spiritu, Aesculapi, partibus omnibus terrae ex multiformi materia confusis, non quiduis, sed quod illis est familiare instillat ac largitur: quibusdam vina, nonnullis Cererem, aliis poma, nuces, odores, & ita deinceps.

우라니아: 아이스쿨라피우스, 바로 그 태양열은 제 정기와 함께, 여러 형태의 질료가 섞여 이루어진 대지의 모든 부분에 아무것이나 부어 주는 것이 아니라 각각에 알맞은 것을 흘려 넣어 베풀어 주네. 어떤 곳에는 포도주를, 어떤 곳에는 곡물을, 다른 곳에는 과일과 견과와 향기를 주는 식이지.

2 — PDF60

AESCVL. Sic insitus corporum calor cum suo spiritu, quem (vt dixi) perpetuum habet comitem, rebus humani domicilij, & partibus eius omnibus ex multiformi materia confusis, non quiduis, sed id solum quod cuique ex vsu est, & accommodatum largitur ac impertit: ventriculo coctionem, hepati sanguinis elaborationem, & ita de reliquis.

아이스쿨라피우스: 그처럼 몸에 깃든 열도, 내가 말했듯 언제나 동반자로 삼는 제 정기와 함께, 인간이라는 집 안의 사물들과 여러 형태의 질료가 섞여 이루어진 그 모든 부분에 아무것이나 주는 것이 아니네. 각자에게 유익하고 알맞은 것만 베풀어 나누어 주지. 위에는 소화를, 간에는 혈액을 만들어 내는 일을 주며, 나머지도 그와 같네.

3 — PDF60

VRAN. Nunc demum futurum spero, vt dicas rem tibi cum rustica non fuisse, quin potius cum astronoma & philosopha. Age itaque? ille idem solaris calor cum suo spiritu in vastam rerum mundi inferioris multitudinem, tam intra terram, quam extra, per certos meatus & cuniculos effusus, via omnem sensum fugiente omnia ibi contemperat, vegetat ac sustinet. Huic ecquid dabis simile in humano corpore?

우라니아: 이제야 자네가 시골 아낙과 이야기를 나눈 것이 아니라 천문학자이자 철학자와 이야기했다고 말하게 되리라 바라네. 그러면 이어 가세. 바로 그 태양열은 제 정기와 함께 일정한 통로와 굴을 따라, 땅 안팎을 가리지 않고 아래 세계의 엄청나게 많은 사물 속으로 흘러들어 가네. 모든 감각을 벗어나는 길로 가서 그곳의 모든 것을 조절하고 활력을 주며 지탱하지. 인체에서 무엇을 여기에 대응시키겠는가?

4 — PDF60

AESCVL. Illum eundem insitum calorem cum suo spiritu, Vrania. Nam per certos venarum & arteriarum meatus (cuniculos dicas) in numerosam rerum corporis multitudinem, tam intra, quam extra effusus, via omnes obseruantes fallente ibi omnia contemperat, fouet ac sustinet.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 제 정기를 동반하는 바로 그 몸에 깃든 열일세. 굴이라 불러도 좋을 정맥과 동맥의 일정한 통로를 따라, 안팎을 가리지 않고 몸의 수많은 사물 속으로 흘러들어 가기 때문이네. 누구의 관찰에도 잡히지 않는 길로 가서, 그곳의 모든 것을 조절하고 따뜻하게 기르며 지탱하지.

5 — PDF60–61

VRAN. Mundi partes, Aesculapi, quae a Solis curriculo, aut, si mauis, Signifero longe lateque recedunt (cuiusmodi sunt extrema septentrionis & meridiei) minus recipiunt de aethereo Solis calore, ac viuifico eius spiritu, quam quae illi proximius haerent.

우라니아: 아이스쿨라피우스, 태양의 운행로, 자네가 원한다면 황도대라고 부를 것으로부터 멀리 떨어진 세계의 부분들, 곧 북쪽과 남쪽의 끝 같은 곳은 그 운행로 가까이에 붙어 있는 곳들보다 태양의 에테르적인 열과 생명을 주는 정기를 덜 받네.

6 — PDF61

AESCVL. Ita corporis partes, Vrania, quae a cordis theatro (in quo triumphat natiuus calor cum suo spiritu) longe lateque recedunt, vt sunt capitis, brachiorum, ac pedum extrema, minus habent caloris, quam quae illi adhaerent, vel non tam procul absunt.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 그처럼 타고난 열이 제 정기와 함께 위세를 떨치는 심장이라는 무대에서 멀리 떨어진 몸의 부분들, 이를테면 머리와 팔과 발의 끝은 심장에 붙어 있거나 그리 멀지 않은 부분들보다 열이 적네.

7 — PDF61

VRAN. Adhuc lapillos aliquot mouebo, vt tibi negotium facessam. In omnibus mundi partibus non ex aequo viget, valetque Solis calor cum suo spiritu: vnde similia vbique non edit. Nam aliter agit, atque alia operatur in res orientalium quam occidentalium: adhuc meridionalium, quam septentrionalium: ex quo vtrobique emergunt variae & dissimiles cum rerum, tum hominum, & item animalium effigies ac naturae.

우라니아: 자네를 곤란하게 해 보려고 말을 몇 수 더 두겠네. 태양열과 그 정기는 세계의 모든 부분에서 똑같이 활발하고 강력한 것이 아니므로, 어디서나 같은 것을 만들어 내지는 않네. 동방의 사물들에 작용하고 이루는 일은 서방에서와 다르며, 남방에서도 북방과 다르지. 그 때문에 양쪽에서 사물과 인간과 동물의 모양과 본성이 다양하고 서로 다르게 나타나네.

8 — PDF61–62

AESCVL. Multa quidem moues, Vrania, sed nihil promoues. Oppono isti tuae propositioni dictum calorem natiuum cum suo spiritu: nam in omnibus mortalium corporibus, eorumque partibus ex aequo non viget, valetque: vnde similia vbique in illis non edit. Aliter enim in corpus viri, quam foeminae agit: necnon adolescentis, quam senis: quare vtrobique diuersae ac dissimiles actiones, res item & motus fiunt atque emergunt.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 여러 수를 두기는 하지만 진전은 없군. 자네가 제시한 것에 나는 앞서 말한 타고난 열과 그 정기를 맞세우겠네. 그것은 모든 사람의 몸과 그 부분들에서 똑같이 활발하고 강력한 것이 아니므로, 어디서나 그 안에 같은 것을 만들어 내지는 않네. 남자의 몸에는 여자의 몸과 다르게, 젊은이에게는 늙은이와 다르게 작용하지. 그래서 양쪽에 서로 다른 활동과 사물과 운동이 생겨나고 나타나네.

9 — PDF62

VRAN. Idem solaris calor statis annorum reuolutionibus aestu vsqueadeo intolerabili nonnunquam efferuescit, vt non solum terrae actiones, sed rerum eius partes solidas nedum humidas perdat, ac genita quaeque bona ex parte ad interitum perducat.

우라니아: 바로 그 태양열은 해마다 정해진 순환에 따라 때때로 견딜 수 없을 만큼 뜨겁게 달아오르네. 그리하여 대지의 활동뿐 아니라 지상 사물의 습한 부분은 물론 단단한 부분까지 망가뜨리고, 생겨난 온갖 것들의 상당 부분을 파멸에 이르게 하지.

10 — PDF62

AESC. Sic humanorum corporum natiuus calor ita aliquando efferuescit, exacerbatur, & in ignem furiasque abit, vt non solum corporis actiones & facultates labefactet, sed etiam spirituosas partes & solidas nedum humidas perdat, exhauriat, & ad interitum deducat. Quod in febribus ardentibus, & quae illis plurimum succedunt hecticis vero verius euadit.

아이스쿨라피우스: 그처럼 인체의 타고난 열도 때로는 뜨겁게 끓어오르고 격해져 불과 광란으로 변하네. 그래서 몸의 활동과 능력을 약화할 뿐 아니라 습한 부분은 물론 정기로 이루어진 부분과 단단한 부분까지 망가뜨리고 고갈시켜 파멸로 이끌지. 격렬한 열병과 그 뒤에 흔히 이어지는 소모성 열병에서는 이 일이 아주 분명하게 드러나네.

11 — PDF62

VRAN. Bene quidem, Aesculapi, & erudite. Verumenimuero, solaris calor in certis locis efficit vt albi sint homines: in aliis fusci & nigri: in quibusdam rubicundi, rufi, &c. pro maiori illius incremento & detrimento.

우라니아: 아이스쿨라피우스, 참 훌륭하고 박식하네. 그런데 태양열은 그 열이 늘거나 줄어드는 정도에 따라, 어떤 곳에서는 사람들을 희게, 다른 곳에서는 갈색이거나 검게, 또 어떤 곳에서는 불그스름하거나 붉게 만드는 등 여러 차이를 일으키네.

12 — PDF62–63

AESC. Ita natiuus corporum calor, Vrania, in certis corporibus efficit, vt quaedam sint alba, alia fusca & nigra, nonnulla rubicunda, &c. pro illius copia vel inopia, incremento vel detrimento. Quanquam medicos meos ad humorum sub cute latentium & redundantium id etiam recte accommodare scio.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 그처럼 몸의 타고난 열도 그 풍부함과 부족함, 증가와 감소에 따라 어떤 몸은 희게, 다른 몸은 갈색이거나 검게, 또 어떤 몸은 불그스름하게 만드는 등 여러 차이를 일으키네. 다만 내 의사들이 이것을 피부 아래에 숨어 있으면서 넘쳐나는 체액들과도 올바르게 연결하여 설명한다는 것을 알고 있네.

13 — PDF63

VRAN. Probo quae dicis ac laudo, Aesculapi. Sed quid hoc quod illemet Solis calor prout validior est aut imbecillior, efficit vt loca quaedam foecunda sint, alia sterilia, nonnulla foetida & tristia, alia bene olentia, iucunda ac plausibilia?

우라니아: 아이스쿨라피우스, 자네의 말에 동의하며 칭찬하네. 그런데 바로 그 태양열이 강하거나 약한 정도에 따라 어떤 땅은 비옥하고 다른 땅은 메마르며, 어떤 곳은 악취가 나고 음울하고 다른 곳은 향기롭고 쾌적하며 반길 만하게 되는 것은 어떻겠는가?

14 — PDF63

AESC. Quid hoc, Vrania, quod innatus humanorum corporum calor diuinus ac aethereus, prout validus est aut imbecillus, efficit vt corpora alia vegeta sint & foecunda: alia languida & sterilia: nonnulla putria, tristia & foetida, si paucus sit, idemque languidus, & ad ingestorum coctionem longe impar: multa insuper bene olentia, iucunda ac laeta, si probe cibos conficiat, nullas cruditates relinquat, & ex chylo sanguinem laudabilem elaboret.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 그러면 이것은 어떤가? 인체에 깃든 신적이고 에테르적인 열도 강하거나 약한 정도에 따라 어떤 몸은 활기 있고 생식력이 있게, 다른 몸은 쇠약하고 생식력이 없게 만드네. 열이 적고 약하여 먹은 것을 소화하기에 턱없이 부족하면, 어떤 몸은 부패하고 침울하며 악취가 나게 하지. 반대로 음식을 잘 소화하여 덜 소화된 것을 남기지 않고 유미즙에서 좋은 혈액을 만들어 내면, 많은 몸을 향기롭고 쾌적하며 명랑하게 만들기도 하네.

15 — PDF63

VRAN. Sic esse arbitror, Aesculapi. Caeterum, Solis ille idem calor, aut (si vis) tepor, magnum naturae seminarium Academicis nuncupatus: qui corpus quidem non est, quin potius coelestis qualitas quaedam, essentiae suae tenuitate, ad penitissimos vsque terrae, & aquae recessus, per superiora elementa, caeca omnibus via, sese insinuat, ac vires exerit.

우라니아: 아이스쿨라피우스, 그런 것 같네. 그런데 아카데메이아 학파 사람들이 자연의 위대한 씨앗밭이라 부르는 바로 그 태양열, 자네가 원한다면 온기라고 부를 것은 물체가 아니라 오히려 어떤 천상의 성질일세. 그것은 자신의 본질이 미세하기 때문에, 위쪽 원소들을 통하여 아무에게도 보이지 않는 길을 따라 땅과 물의 가장 깊숙한 곳에까지 스며들어 힘을 발휘하네.

16 — PDF63–64

AESCVL. Natiuus corporum humanorum calor, Vrania, qui cum suo spiritu corpus non est: sed huius tui solaris teporis soboles, & germen, ad intimam vsque ossium medullam, & profundissimas rerum corporis latebras, vt antea dictum est, caeca omnibus via, sese insinuat, vires exerit, ac transfundit.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 인체의 타고난 열도 제 정기와 함께 물체인 것이 아니라 자네가 말한 그 태양 온기의 자손이자 싹일세. 앞서 말했듯 아무에게도 보이지 않는 길을 따라 뼛속 가장 깊은 골수와 몸 안의 가장 깊숙한 은신처까지 스며들어, 힘을 발휘하고 전해 주네.

17 — PDF64

VRAN. Ille idem calor, solaris inquam, vt ab eo non recedam, semper est (nisi fortasse impeditus) cum splendore: tandiu a suo exortu nos illustrans & fouens, donec Sol ipse suum radium subduxerit, & a nobis fugiens, tenebras luci contrarias, deorsum pepererit.

우라니아: 주제를 벗어나지 않고 계속 태양열에 대해 말하겠네. 바로 그 열은 무언가에 가로막히지만 않으면 언제나 광채와 함께 있네. 태양이 떠오를 때부터 우리를 비추고 따뜻하게 하다가, 태양 자체가 광선을 거두고 우리에게서 떠나 아래쪽에 빛과 반대되는 어둠을 만들어 낼 때에야 그치지.

18 — PDF64

AESC. Mirarer, nisi coelestis esses, Vrania, tantum eruditionis philosophicae in foemina posse reperiri. Age? natiuus calor, qui semper est cum spiritu & splendore quodam, ista omnia quae de Sole modo attulisti, in humanis corporibus molitur. Nam illorum vitam ab exortu & natiuitate tandiu fouet, donec eius vibratio, radius, praesentia, actio, & spiraculum, inde euanuerit: ac mortis tenebras (in suam familiam reuolans) immiserit: vt calor ipse cum sui spiritus radiatione, sit quodammodo corporis lux & vita, sicuti Sol mundi.

아이스쿨라피우스: 우라니아여, 자네가 천상의 존재가 아니었다면 한 여성에게서 이토록 풍부한 철학의 학식을 찾을 수 있다니 놀랐을 것이네. 자, 언제나 정기와 어떤 광채를 동반하는 타고난 열은, 자네가 방금 태양에 대해 든 그 모든 일을 인체에서 행하네. 생겨나 태어날 때부터 그들의 생명을 따뜻하게 기르다가, 자신의 떨림과 광선, 현존과 작용과 숨결이 그곳에서 사라지고, 자기 가족에게 날아 돌아가면서 죽음의 어둠을 들여보낼 때까지 그렇게 하지. 따라서 그 열 자체는 자신의 정기가 내는 광선과 함께 어떤 의미에서는 몸의 빛이자 생명이네. 태양이 세계에 대해 그러한 것과 같지.

Original marginal scholia

PDF59 right bottom

Solaris calor rebus terrae quod familiare est desuper infundit.

태양열은 지상의 사물들에게 알맞은 것을 위에서 부어 준다.

PDF60 left 1

Natiuus calor rebus corporis quod est familiare impertit.

타고난 열은 몸의 사물들에게 알맞은 것을 나누어 준다.

PDF60 left 2

Solaris calor omnia fouet & alit.

태양열은 모든 것을 따뜻하게 기르고 먹여 살린다.

PDF60 left 3

Natiuus calor omnia fouet & alit.

타고난 열은 모든 것을 따뜻하게 기르고 먹여 살린다.

PDF61 right 1

A calore Solis remotae mundi partes parum habent caloris.

태양열에서 멀리 떨어진 세계의 부분들에는 열이 적다.

PDF61 right 2

A natiui caloris fonte remotae partes parum habent caloris.

타고난 열의 원천에서 멀리 떨어진 부분들에는 열이 적다.

PDF61 right 3

Solis calor vbique non est idem, nec ex aequo viget.

태양열은 어디서나 같지 않고, 똑같이 강력하지도 않다.

PDF61 right 4

Natiuus calor in corpore non ex aequo vbique viget.

타고난 열은 몸 안의 모든 곳에서 똑같이 강력하지 않다.

PDF62 left 1

Solaris calor quandoque igneus & intolerabilis.

태양열은 때로 불처럼 뜨겁고 견딜 수 없다.

PDF62 left 2

Natiuus calor quandoque igneus & intolerabilis.

타고난 열은 때로 불처럼 뜨겁고 견딜 수 없다.

PDF62 left 3

Solaris caloris actiones variae sunt & opera.

태양열의 작용과 그 결과는 다양하다.

PDF62 left 4

Natiui caloris actiones variae sunt & opera.

타고난 열의 작용과 그 결과는 다양하다.

PDF63 right 1

Solaris caloris energia multiplex.

태양열의 작용력은 여러 갈래이다.

PDF63 right 2

Natiui caloris energia multiplex.

타고난 열의 작용력은 여러 갈래이다.

PDF63 right 3

Solaris caloris vis mira & penetrabilis vsque ad intima terrae & aquae.

태양열의 힘은 놀라우며 땅과 물의 가장 깊은 곳까지 뚫고 들어간다.

PDF63 right bottom–64 left top

Natiui caloris vis cum suo spiritu vsque ad intimas carnis & ossium partes penetrat.

타고난 열의 힘은 제 정기와 함께 살과 뼈의 가장 깊은 부분까지 뚫고 들어간다.

PDF64 left 2

Solis calor & splendor sua praesentia terram fouet ac temperat.

태양의 열과 광채는 그 현존으로 대지를 따뜻하게 기르고 조절한다.

PDF64 left 3

Natiuus calor cum suo spiritu sua praesentia corpus fouet ac temperat.

타고난 열은 제 정기와 함께 그 현존으로 몸을 따뜻하게 기르고 조절한다.