VRAN. O magnis & multis modis admirabilem deum, qui in abditissima rerum naturae mysteria tam altissime penetrauit! Quid tu, ac si viceris, subrides? Non est (mihi crede) res admodum operosa, barbatum deum, simplicem puellam & virginem superare. Quanquam tibi nondum est victoria parta. Age: errantes stellas, adhaec inerrantes tam magnas quam paruas a Sole & Luna digredientes, in contemplationem tibi obiicio. A quibus viuificum lumen, & gratissimum alimentum rebus omnibus inferioribus, per vnum aerem, radio & motu infundi ac refundi dum obseruas, dum animaduertis, quid, obsecro, de rebus corporis ob oculos tibi habere videris?
우라니아: 오, 여러 크나큰 면에서 참으로 경이로운 신이여! 자연의 가장 깊이 감추어진 신비 속으로 이토록 깊숙이 들어갔군. 그런데 어째서 벌써 이긴 사람처럼 빙긋이 웃는가? 내 말을 믿게. 수염 난 신이 순진한 처녀 하나를 이기는 일은 그리 힘들지 않네. 더구나 자네는 아직 승리를 얻지도 못했네. 자, 태양과 달에서 떨어져 나아가는 행성들, 그리고 크고 작은 항성들을 자네의 관찰 대상으로 내놓겠네. 그 별들로부터 생명을 주는 빛과 더없이 반가운 양분이 광선과 운동을 통해, 하나의 공기를 거쳐 아래의 모든 것에 부어지고 거듭 흘러드는 것을 보며 살필 때, 몸 안의 무엇이 자네 눈앞에 떠오르는지 말해 보게.
AESC. Minutulas & capillares maiusculasque corporis venas non paucas, Vrania, a duabus quae maiores dicuntur, caua scilicet, & porta, tanquam ex aureis duobus fluminibus singulis corporis partibus suum apparatum nutrimentum, duce motu & spiritu, ceu quodam vehiculo infundentes, refundentes, ac suffundentes.
아이스쿨라피우스: 우라니아, 몸의 수많은 작은 정맥과 머리카락 같은 가는 정맥, 그리고 좀 더 큰 정맥들이 떠오르네. 이들은 두 큰 정맥이라 불리는 대정맥과 문맥에서, 마치 두 황금빛 강에서 흘러오듯, 마련된 양분을 몸의 각 부분에 부어 주고 거듭 흘려 주고 두루 스며들게 하지. 운동과 정기의 인도를 받아, 그것들을 일종의 운반 수단으로 삼아서 말일세.
VRA. Quo magis procedunt colloquia nostra Aesculapi, eo admirabilior mihi semper videris. Caeterum, quoties per amica silentia noctis, coelum intueris partibus ac stellis tam variis, & multiplicibus concinnatum & conspersum, magnis, inquam, paruis, albis, fuscis, rutilis, obscuris & aliis, quid tale in humano corpore obseruas, aut animo concipis?
우라니아: 아이스쿨라피우스, 우리 대화가 나아갈수록 자네는 내게 더욱더 경이롭게 보이는군. 그런데 정다운 밤의 고요 속에서 하늘을 볼 때마다, 크고 작은 것, 희고 거무스름한 것, 붉게 빛나고 어두운 것 등 이토록 다양하고 수많은 부분과 별들로 하늘이 짜이고 흩뿌려진 것을 볼 때마다, 사람 몸에서는 그와 같은 무엇을 관찰하거나 마음에 떠올리는가?
AESC. Ipsum met humanum corpus totum, Vrania, venis, arteriis, neruis, visceribus, intestinis, fibris, musculis, tendonibus, ossibus, ligamentis, membranis, adipe, carne & cute, particulis inter se variis, diuersis, ac discoloribus, concinnatum & contextum: albis, fuscis, flauis, liuidis, rubellis, magnis & paruis.
아이스쿨라피우스: 바로 사람 몸 전체일세, 우라니아. 정맥과 동맥, 신경과 내장, 창자와 섬유, 근육과 힘줄, 뼈와 인대, 막과 지방, 살과 피부로 짜이고 엮인 몸이지. 그 작은 부분들은 서로 다양하고 다르며 색깔도 같지 않네. 희고 거무스름하고 누렇고 검푸르고 불그스름하며, 크기도 크고 작지.
VRAN. Non absurde sane, nisi quod (venia tamen & petita, & impetrata) rebus meis sacris, tua prophana identidem misces ac componis. Sed quid hoc, Aesculapi, quod prolificus, & socialis Veneris radius, in malefici & sanguinei Martis naturam transire prorsus non potest? nec item salutare Iouis spiraculum, in perniciosam & exitialem Saturni rigiditatem?
우라니아: 실로 그럴듯하네. 다만 용서를 구하고 얻었다는 전제 아래 말하자면, 자네는 내 성스러운 것들에 자네의 속된 것들을 자꾸 뒤섞고 견주는군. 그런데 아이스쿨라피우스, 풍요롭게 낳게 하고 결합시키는 금성의 광선이 해롭고 피비린내 나는 화성의 본성으로는 도무지 바뀔 수 없다는 것은 어떤가? 마찬가지로 목성의 이로운 숨결이 토성의 해롭고 치명적인 냉혹함으로 바뀔 수 없다는 것은?
AESC. Quid hoc, Vrania, quod nec os in nerui substantiam: nec neruus, in carnis, vel adipis naturam: nec hepar, in cerebri substantiam: nec pulmo, in lienis materiam transire potest?
아이스쿨라피우스: 그렇다면 우라니아, 뼈가 신경의 실체로, 신경이 살이나 지방의 본성으로, 간이 뇌의 실체로, 폐가 비장의 물질로 바뀔 수 없다는 것은 어떤가?
VRAN. Mirum est quod tot coelorum particulae vbique variae & multiplices: aut, si vis, stellarum tam errantium quam inerrantium, nobilium quam ignobilium, sanequam numerosa multitudo, certo concentu inuicem conuenit, inuicem sibi subseruit, inuicem & se, & res mundi omnes temperat ac iuuat: quemadmodum ego paucis hic demonstrarem, nisi actum agere formidarem. Huic rei quid simile dabis?
우라니아: 어디에나 있는 그토록 다양하고 수많은 하늘의 작은 부분들이, 또는 자네가 원한다면 행성과 항성, 고귀한 별과 그렇지 못한 별의 참으로 헤아릴 수 없는 무리가 일정한 화음 속에 서로 어울리고 서로 봉사하며, 서로를 조절하고 도울 뿐 아니라 세상의 모든 것을 조절하고 돕는다는 것은 놀랍네. 이미 한 일을 되풀이할까 두렵지만 않다면 내가 여기서 몇 마디로 설명할 수도 있겠지. 이에 닮은 무엇을 제시하겠는가?
AESC. Varias ac multiplices corporis partes tam nobiles, quam ignobiles. Nam miro concentu inuicem conueniunt, inuicem sibi subseruiunt, seque mutuo temperant, atque iuuant. Quod familiariter sic tibi ostendo. Hepati alimenta & chylum praeparat ventriculus atque elaborat: vicissim ventriculo, aliisque partibus sanguinem hepar, & cum calore, spiritum. Pulmo aerem cordi attrahit, conficit, excoquit & emendat: cor, attenuatum sanguinem & spirituosum, alendo pulmoni sanequam idoneum illi condit, ac sufficit: & ita deinceps. Quid, quod oculi manibus praelucentes, eis viam commonstrant? quid, quod manus oculos tuetur, & ab externis iniuriis defendunt? Quis non videt os cum tota sua acie eburnea, ventriculum, hepar, & vt paucis dicam, partes omnes corporis, alimenta in primo vestibulo conficiendo, mutua necessitudine iuuare, & rursum, dum alitur, ab his iuuari? Tradunt itaque vicarias operas, ac se inuicem temperant, iuuantque, corporis perinde atque coeli, res omnes.
아이스쿨라피우스: 몸의 다양하고 수많은 부분들, 고귀한 것과 그렇지 못한 것들을 제시하겠네. 이들은 놀라운 화음 속에 서로 어울리고 서로 봉사하며 서로를 조절하고 돕지. 알기 쉬운 예로 보여 주겠네. 위는 간을 위하여 음식과 유미를 마련하고 가공하며, 간은 그 답례로 위와 다른 부분들을 위하여 피를, 또 열과 더불어 정기를 마련하네. 폐는 심장을 위하여 공기를 끌어들여 손질하고 익히고 정화하며, 심장은 폐를 위하여 묽어지고 정기를 머금은 피, 폐에 양분을 주기에 참으로 알맞은 피를 만들어 공급하네. 다른 것들도 이와 같지. 눈이 손에 앞서 빛을 비추어 길을 가리켜 주는 것은 어떤가? 손이 눈을 보호하고 외부의 손상에서 지켜 주는 것은 어떤가? 입이 제 상아빛 치열 전체와 함께 첫 입구에서 음식을 처리함으로써 위와 간, 한마디로 몸의 모든 부분을 서로의 유대 속에서 돕고, 반대로 제가 양분을 공급받을 때에는 그들의 도움을 받는다는 것을 누가 모르겠는가? 이처럼 몸 안의 모든 것은 하늘의 모든 것과 마찬가지로 서로 봉사하며 서로를 조절하고 돕는 것이네.
In duabus maioribus coeli stellis rerum terrae modificatio & vita maxime continentur.
땅 위의 것들의 성질 형성과 생명은 하늘의 두 큰 별에 주로 달려 있다.
In duabus maioribus venis rerum corporis modificatio & vita maxime continentur.
몸 안의 것들의 성질 형성과 생명은 두 큰 정맥에 주로 달려 있다.
Partium coeli seu stellarum summa est varietas & diuersitas.
하늘의 부분들, 곧 별들은 매우 다양하고 서로 다르다.
Partium humani corporis summa est varietas & diuersitas.
사람 몸의 부분들은 매우 다양하고 서로 다르다.
Partes coeli seu stellae, propriam suam temperaturam & naturam prorsus non exuunt.
하늘의 부분들, 곧 별들은 제 고유의 기질과 본성을 결코 벗어 버리지 않는다.
Partes corporis propriam suam naturam prorsus non exuunt.
몸의 부분들은 제 고유의 본성을 결코 벗어 버리지 않는다.
Partium coeli stellarum numerosa multitudo miro concentu inuicem conuenit ac se mutuo temperat.
하늘을 이루는 별들의 수많은 무리는 놀라운 화음으로 서로 어울리고 서로를 조절한다.
Partium corporis numerosa multitudo miro concentu inuicem conuenit ac se mutuo temperat.
몸의 수많은 부분은 놀라운 화음으로 서로 어울리고 서로를 조절한다.